© rr
Vorige week zaterdag landde de laatste commerciële Concordevlucht van Air France in Parijs. In oktober houdt ook British Airways zijn Concordes definitief aan de grond. Supersonische passagiersvluchten zijn gewoon te duur. ,,We zitten in deze branche om geld te verdienen, en uit onze studie blijkt dat dat met de Concorde onmogelijk is.''

De 57-jarige Concordepiloot Jean-Louis Chatelain gaat met pensioen. Hij ziet het niet zitten om weer met 'mindere' toestellen te gaan vliegen nu Air France zijn vier resterende Concordes definitief aan de grond houdt. ,,Ik kan het niet opbrengen om tien uur met een Boeing 747-400 te vliegen, met piloten die jong genoeg zijn om mijn kinderen te zijn'', vertelt Chatelain in Parijs. ,,De Concorde lijkt in veel opzichten op een gevechtsvliegtuig: hij gaat heel, heel hard.''

Air France en British Airways hebben besloten alle Concordevluchten definitief stop te zetten vanwege het dalende aantal passagiers en de stijgende kosten. Het toestel verbruikt dubbel zoveel brandstof als een Boeing 747-400 en de exploitatiekosten liggen drie keer zo hoog: het equivalent van 63 dollarcent (ruwweg 53 eurocent) per mijl voor elk zitje. Retourtickets kosten tot 13.500 dollar (zo'n 11.560 euro) -- voor die prijs koop je toch al een bescheiden personenwagen.

De 35 Concordepiloten en -navigatoren van Air France, die door hun carrière specialisten zijn geworden op het vlak van supersoon vliegen, moeten op zoek naar een andere baan binnen het bedrijf. Dankzij de kennis die zij hebben opgedaan, hebben fabrikanten nu een beter begrip van de druk die toestellen in de militaire luchtvaart en in de ruimtevaart moeten weerstaan. ,,Wat de impact van supersoon vliegen op de romp en de motor van een toestel betreft, zijn onze mensen absolute experts'', zegt Rigas Doganis. Hij is professor aëronautiek in Londen en werkt als consultant voor de luchtvaartindustrie. ,,Geen enkel militair toestel heeft ooit zo lang met zulke snelheden gevlogen als de Concorde.''

Maar de verkoop van Concordetickets heeft zich nooit hersteld van de klap van juli 2000, toen bij een crash in de buurt van Parijs 113 passagiers en bemanningsleden om het leven kwamen. Zowel Air France als British Airways hield zijn vloot daarna meer dan een jaar aan de grond. De vluchten tussen Londen en New York zijn sindsdien halfvol gebleven, die tussen Parijs en New York hadden maar een bezettingsgraad van twintig procent. Vorig jaar betekende de exploitatie van de Concorde voor Air France een verliespost van zo'n 60 miljoen euro, verklaarde de bestuursvoorzitter, Jean-Cyril Spinetta, toen het bedrijf op 10 april aankondigde dat het de Concordevluchten zou stopzetten. Het bedrijf heeft een provisie van 70 miljoen euro genomen om de kosten van de aankoop van reserveonderdelen af te schrijven. British Airways heeft een provisie van 138 miljoen dollar genomen om de kosten in verband met het einde van de Concorde af te schrijven.

,,Mensen zijn niet langer bereid om voor snelheid te betalen'', zegt Jean-François Michel (59), chief Concorde pilot bij Air France. Hij zal op een nog te bepalen datum de allerlaatste Concordevlucht van Air France leiden en het toestel naar een museum in Toulouse vliegen.

De Concorde is een overblijfsel van een tijd waarin elegantie en snelheid belangrijker waren dan de prijs van een vliegticket De eerste commerciële vlucht van de Concorde dateert van het jaar 1976. De menukaarten, versierd met oranje, blauwe en purperen zeefdrukken van het toestel in volle vlucht, deden denken aan de kunst van wijlen Andy Warhol, een van de grote iconen van de jaren zestig. In het vliegtuig werden passagiers getrakteerd op Krug-champagne, met daarna kreeft als voorgerecht en kalfsgebraad als hoofdgerecht.

,,De Concorde heeft het soort van stijl dat de luchtvaart in de jaren vijftig en zestig had. Een stijl die je nu nergens meer vindt'', zegt Chatelain op het tarmac van de Parijse luchthaven Charles de Gaulle, naast de naar beneden gerichte neus van zijn toestel. De piloten zeggen dat ze de Concorde zullen missen -- duur of niet duur. ,,Als je met mach 2 vliegt (twee keer de snelheid van het geluid) , komt alles dubbel zo snel op je af en wordt je subsonische reactietijd gehalveerd'', zegt Michel. ,,Het toestel overweldigt je helemaal als je voor het eerst in de cockpit zit.''

Ook Beatrice Vialle (41) is Concordepiloot. Ze is bij Air France de enige vrouw van het cockpitpersoneel. Volgens haar lijkt de drie en een half uur durende vlucht van Parijs naar New York veel korter doordat de piloten zoveel te doen hebben. In een gewoon passagiersvliegtuig zijn piloten een uur voor het opstijgen en tijdens de take-off druk in de weer, en daarna nog een uur tijdens het landen. Tussendoor hebben ze weinig om handen. ,,Als je in een Concorde drie minuten hebt, betekent het dat je iets over het hoofd hebt gezien'', vertelt ze. ,,Vliegen met dit toestel is een van de meest fantastische dingen die ik ooit heb gedaan. Met het einde van de Concorde lijkt het alsof iemand van wie ik zielsveel hou, me verlaat.''

Ook het grondpersoneel van Air France is bedroefd om het afscheid van de Concorde. ,,Dit is een harde klap. We wisten dat het ooit zou gebeuren, maar we hadden nooit gedacht het zo vlug zou gaan'', zegt Pascal Menagat (40). Hij is een van de mensen die belast werden met de inspectie en het opnieuw operationeel maken van de Concorde na de crash van 2000. Menagat heeft onbewust bijgedragen tot het versnelde einde van het toestel -- door een studie over de onderhoudskosten die hij dit jaar heeft geschreven. Nadat hij 16 jaar met de Concorde had gewerkt, kwam hij tot de conclusie dat het financieel ondoenbaar was het toestel in de lucht te houden. Tot dat moment waren beide luchtvaartmaatschappijen van plan nog zeker tot 2007 door te gaan.

Na de laatste commerciële Concordevlucht begint Menagat te werken aan een onderhoudsprogramma voor de Airbus SAS A380, een dubbeldekvliegtuig dat tot 800 passagiers kan vervoeren en in 2006 in commerciële dienst gaat. Menagat is een van de weinige personeelsleden van de Concorde die al weten wat ze binnenkort gaan doen. Air France zegt dat het met piloten die niet meer willen vliegen, onderhandelt over een regeling voor vervroegd pensioen. Piloten en andere personeelsleden zullen een andere baan binnen Air France aangeboden krijgen. Wie wil blijven vliegen, krijgt een normaal pensioen op z'n zestigste. Dat is de verplichte pensioenleeftijd voor piloten bij Air France.

Virgin Atlantic Airways, de op een na grootste Britse luchtvaartmaatschappij, zegt intussen dat het de exploitatie van de zeven Concordes van British Airways wil overnemen. Richard Branson, de Britse ondernemer die Virgin controleert, voert daarover gesprekken met British Airways. Menagat betwijfelt dat de Concorde in de lucht zal blijven als British Airways de vluchten stopzet. ,,We zitten in deze branche om geld te verdienen, en uit onze studie blijkt dat dat in de toekomst onmogelijk is.'' Zijn besluit is dan ook dat zijn favoriete vliegtuig maar één toekomst heeft: als museumstuk.

Air France noch British Airways heeft een lijst van musea vrijgegeven waar de Concordes terecht zullen komen. Air France heeft in 1989 beloofd dat het een van zijn Concordes zou schenken aan het Smithsonian Institution's National Air & Space Museum in Washington. Dat beweert de adjunct-directeur van het museum, Donald Lopez.