Tot spijt van wie het benijdt, maar literatuur is ook koopwaar. Dat bleek deze week opnieuw toen een Amerikaanse uitgeverij miljoenen betaalde om een roman van Renate Dorrestein te mogen uitgeven. Dat gebeurde per opbod via een soort veiling. ,,Het is maar wat de gek ervoor wil betalen'', zegt de Nederlandse uitgever Van der Pluym laconiek. Ook voor een 'Claus', 'Lanoye' of 'Mendez' wordt geld geboden, maar de bedragen zijn veel bescheidener. Hoe werkt dat?

De rechten van de roman 'Een Hart van Steen' van Renate Dorrestein zijn woensdag voor 220.000 gulden of ruim 4 miljoen frank aan de Amerikaanse uitgever Viking verkocht. Volgens haar uitgever Mizz Van der Pluym van Contact gaat het om een van de hoogste bedragen die ooit voor een Nederlandse roman zijn betaald.

'Een Hart van Steen' was maandenlang een bestseller in Nederland. Er zijn volgens Van der Pluym ondertussen meer dan 80.000 exemplaren van verkocht in Nederland en in Vlaanderen. Er werd een theatervoorstelling van gemaakt en ook de filmrechten zijn verkocht.

Het hoogste bedrag dat volgens Mizz Van der Pluym en haar Vlaamse collega André Van Halewyck ooit voor een Nederlandstalig werk is betaald, ging naar Lulu Wang, auteur van 'Het Lelietheater'.

Tijdens de Frankfurter Buchmesse van 1996 werd dat boek enorm gehypt door de uitgeverij Vassallucci. De rechten werden in heel wat landen verkocht en het merkwaardige was dat deze roman zelfs nog niet op de Nederlandstalige markt was verschenen. Buitenlandse kandidaat-kopers konden enkel een voorlopige vertaling van een fragment uit het eerste hoofdstuk van die roman lezen.

Dat belette een Duitse uitgever niet om bij een veiling op de boekenbeurs prompt 150.000 dollar of bijna 6 miljoen frank uit de lade te halen om het boek te mogen vertalen en uit te geven. Dat is een ongezien bedrag voor een debutante uit ons taalgebied.

,,In dit geval gebeurde de verkoop eveneens via een soort veiling'', zegt Mizz Van der Pluym. ,,Wij werden aangesproken door een Amerikaans literair agent. Dat was in juni vorig jaar toen de Engelse vertaling van 'Een Hart van Steen' in Engeland verscheen. Hij peilde bij enkele Amerikaanse uitgeverijen of ze interesse hadden in de Nederlandse bestseller. Op een bepaald ogenblik bleek dat, naast Viking, ook de uitgeverij Scribner belangstelling had. Beide uitgeverijen hebben dan telefonisch en schriftelijk een bod uitgebracht. En dan volgde een rondje telefoneren door de agent om de prijs zo hoog mogelijk op te drijven. Zo van: Viking betaalt meer. Wilt u nog meer betalen?''

De Amerikaanse agent kreeg voor zijn bemiddeling een commissie op het bedongen bedrag. ,,In dit geval bedraagt de commissie 10 procent en dat wordt verdeeld tussen de Amerikaanse agent en Contact omdat wij als Nederlandse agent voor Renate Dorrestein optraden. De rest gaat naar de auteur.''

Maar de werkwijze kan verschillen. André Van Halewyck van de uitgeverij met zijn naam, zegt dat hij meestal een voorschot betaalt om de rechten te verwerven. Daarnaast betaal je meestal 6 of 7 procent royalty per verkocht exemplaar. ,,Voor de rechten op 'De Vrouw van de Keizer' van Rosine De Dyn betaalde ik onlangs 2.000 Duitse mark als voorschot en 6 procent royalty's.''

Rosine De Dyn is een Belgische die in Keulen woont en uitgeeft bij een Duitse uitgeverij.

Soms verhandelt de auteur zelf de rechten op zijn werk. Bo Coolsaet verkocht de wereldwijde rechten op zijn ,,Penseel van de Liefde'' aan Kiepenheuer & Witsch en die verkocht op zijn beurt de rechten door in de verschillende taalgebieden.

Om de rechten van een 'Claus', een 'Lanoye' of een andere Vlaamse auteur te kopen zijn de bedragen wel wat kleiner. Leo De Haes van Houtekiet verkocht onlangs de rechten van 'Limousine' van Patrick Conrad aan het Engelse Jonathan Cape voor 2.000 pond (ongeveer 130.000 frank), plus 6 procent royalty per verkocht exemplaar. ,,Dat is voor een Vlaamse roman een zeer behoorlijke prijs.''

Zijn collega André Van Halewyck zegt dat over de geldbedragen nogal wat hype verkocht wordt. ,,Het kan een interessant promotioneel middel zijn: dat boek moet wel goed zijn om zoveel waard te zijn.''

In de Angelsaksische wereld worden 'gekke' bedragen betaald voor boeken waarvan het bijlange niet zeker is dat ze ook voldoende lezers zullen vinden. Daar is men volgens Van Halewyck een beetje van aan het terugkomen. Maar dat zal niet verhinderen dat de meeste Vlaamse en Nederlandse uitgevers die 4 miljoen frank voor een Nederlandse roman een hele smak vinden.

Het betekent ruw omgerekend dat Viking toch zo'n 40.000 exemplaren van 'Een hart van Steen' zal moeten slijten. Dat is veel, heel veel, zelfs in een grote markt als de Amerikaanse.

,,Een bestseller verkoopt 200.000 tot 300.000 exemplaren in de VS'', zegt André Van Halewijck. Al zijn er elk jaar wel een paar blockbusters waarvan miljoenen worden verkocht.

Mizz Van der Pluym zegt niet te weten hoeveel exemplaren Viking zal moeten verkopen om uit de kosten te raken. ,,Ik heb geen idee van hun overheadkosten, maar ik weet wel dat ze een vrij omvangrijke reclamecampagne voor 'Een Hart van Steen' zullen organiseren.''

Leo De Haes van Houtekiet zegt dat de literaire agenten een kwalijke rol spelen in het opdrijven van de rechten op boeken.

,,Zij spelen de uitgeverijen tegen elkaar uit. Onlangs bood ik op een Zweeds boek. Toen er plots onder impuls van een agent twee, drie Nederlandse uitgeverijen begonnen mee te bieden, ging de prijs razendsnel de hoogte. Ik belde naar ons Nederlands moederhuis en daar bleek dat een collega, zonder dat hij het wist, tegen mij aan het bieden was. Toen hebben we snel de krachten gebundeld.''

Het betalen van rechten op een buitenlands boek is een beetje gokken. Om 'De Wereld van Sofie' uit te geven betaalde Leo De Haes van Houtekiet 60.000 frank. Het werd een gigantische bestseller met bijna 300.000 verkochte exemplaren in ons taalgebied. Ondertussen heeft de auteur een literair agent ingehuurd en voor zijn jongste werk is de prijs opgedreven tot ongeveer 1 miljoen frank.

Anderzijds worden fenomenale bedragen betaald voor boeken die nooit de hitlijsten halen en bij De Slegte sukkelen.

,,Het hoogste bedrag dat ik ooit betaalde'', zegt Mizz Van der Plum, ,,was 25.000 dollar (ongeveer 1 miljoen frank) voor 'Op het Lichaam Geschreven' van Jeanette Winters. Het was dat geld zeker waard. Voor het succesrijke boek van Daniel Goldman over emotionele intelligentie betaalde ik slechts 7.000 gulden terwijl wij er dik 100.000 exemplaren van konden verkopen.''