Bill Gates en Steve Ballmer
©ap

,,Vandaag heeft de Amerikaanse consument gewonnen.'' De Amerikaanse minister van Justitie, Janet Reno, deed niet veel moeite om haar gevoel van triomf te verbergen, in haar eerste reactie na de bekendmaking van het Microsoft-vonnis van rechter Jackson. Die oordeelde dat Microsoft de Amerikaanse antimonopoliewetgeving zwaar heeft overtreden. Het enige slachtoffer is, althans voorlopig, de belegger, want buiten het koersverlies dat Microsoft -- en in zijn kielzog de hele Nasdaq -- moet slikken, blijven de gevolgen voor de softwarereus uit Redmond, Washington op korte termijn beperkt.

Wij hebben gelijk gekregen, klonk het opgelucht, maar ook wat wraakgierig uit de mond van James Barksdale van Netscape. Het was het gevecht tussen Netscape en Microsoft voor het leiderschap onder de browsers, de internetbladeraars, dat de kern vormde van de aantijgingen tegen Microsoft.

Zo'n browser is het programma waarmee je ,,bladert'' doorheen de vele webpagina's op het Internet. Het bepaalt uiteindelijk de manier waarop je omgaat met het Internet. Alle andere internetsoftwarebouwers zullen zich richten op de meest verkochte browser en hun eigen software hieraan aanpassen. Dat geeft de dominante speler een steeds grotere macht. Als de meeste software maar goed functioneert onder een welbepaalde browser, zal ook iedereen alleen maar die browser willen.

Netscape betichtte Microsoft al in 1996 van oneerlijke concurrentie door zijn browser Explorer zodanig in te bouwen in het besturingssysteem Windows 95 -- en het er gratis bij te leveren -- dat het de consument zo goed als onmogelijk werd gemaakt nog te kiezen voor een andere bladeraar, en met name voor Netscape Navigator. Meer nog: Windows 95 zou zodanig zijn geconstrueerd dat het een goede werking van Navigator verhinderde.

Microsoft werd daarvoor ook veroordeeld, maar het kwaad was toen al geschied. Het marktaandeel van Netscape, ooit bijna 90 procent, bleef verkleinen en uiteindelijk werd het verzwakte bedrijf opgeslokt door internetdienstenleverancier America Online. Microsoft Explorer staat op 70 procent van alle verscheepte pc's.

De rechter was hard voor Microsoft. Een dominante positie op een markt hebben is niet tegen de wet, wel het misbruiken van die positie. En dat is wat Microsoft volgens rechter Thomas Penfield Jackson heeft gedaan. Microsoft heeft met opzet die monopoliepositie misbruikt om zijn concurrenten uit de markt te krijgen, wat rechtstreeks indruist tegen de bepalingen van de Sherman Antitrust Act.

Dat bracht niet alleen schade toe aan zijn concurrenten, maar ook aan de klanten van de softwaregigant, aldus Jackson.

De meest drastische remedie die het gevolg kan zijn van de veroordeling, is de opsplitsing van Microsoft. Gates en zijn afgevaardigd bestuurder, Steve Ballmer, reageren kwaad en verontwaardigd op zelfs nog maar de suggestie daarvan, maar analisten menen dat dit voor Microsoft niet eens een slechte zaak hoeft te zijn.

Dat kan immers enkele kleinere en leniger bedrijven creëren, die veel sneller kunnen inspelen op de veranderende behoeften van de internetwereld. Als de markt totnogtoe vooral werd gedomineerd door enkele ,,veroveraars'', zullen in de toekomst de bedrijven veel meer gestuurd worden door de markt zelf. Dan is het beter klein en wendbaar te zijn, in plaats van al te groot en log.

Bovendien zou de som van de delen wel eens groter kunnen zijn dan het huidige geheel. Een opgesplitst Microsoft zou bijvoorbeeld de meerwaarde van zijn internetactiviteiten naar buiten brengen, wat voor de beleggers een goede zaak zou zijn.

Microsoft houdt voorlopig -- naar buiten -- geen rekening met die mogelijkheid en zegt dat zo'n maatregel niet in verhouding staat tot de veroordeling.

De andere straffen bestaan uit boetes en het herstellen van de fouten. Dat komt erop neer dat Microsoft de programmatuur van zijn besturingssysteem moet openstellen voor toepassingen van concurrenten. Het mag niet langer prijsafspraken maken met bevoorrechte pc-bouwers om zijn programma's meteen mee te leveren. En natuurlijk moet de browser uit het besturingssysteem Windows worden gelicht.

Maar het lijkt weinig waarschijnlijk dat dat grote schade zou toebrengen aan Microsoft. De meeste analisten gaan er zeker niet van uit dat dit het begin van het einde voor Microsoft is.

Totnogtoe heeft Microsoft kunnen bewijzen dat het proces het bedrijf niet uit evenwicht heeft kunnen brengen. De hele zaak bleef zo goed als zonder gevolgen voor zijn kernactiviteit, de ontwikkeling van software. Windows 2000 wordt beschouwd als de totnogtoe beste en meest betrouwbare versie van zijn besturingssysteem.

Het zal zeker nog verschillende maanden duren vooraleer de strafmaat wordt bepaald. Microsoft zal bovendien naar alle waarschijnlijkheid beroep aantekenen, waardoor de hele procedure nog minstens een jaar wordt gerekt. Zolang blijft alles bij business as usual voor Microsoft. Slechts weinig klanten zullen nu opeens beslissen voortaan geen zaken meer te doen met de softwaregigant.

Microsoft mag anderzijds wel een reeks bijkomende schadeclaims verwachten. Bedrijven die zich benadeeld voelen omdat ze totnogtoe te veel hebben betaald voor Microsoft-software, staan nu sterker om hun gelijk te halen voor de rechtbank. Nu al lopen er honderd class action -zaken tegen Microsoft, waarin eisers hun aanklachten bundelen om een gezamenlijke schadevergoeding te bekomen.

De kosten van de hele zaak kunnen nochtans niet anders dan sporen nalaten. Microsoft is natuurlijk rijk, maar het betaalt fortuinen aan het legertje advocaten dat het op de zaak heeft staan. Bovendien lijdt het bedrijf imagoverlies. Het oordeel van de rechter is hard, Microsoft heeft bewust misbruik gemaakt van zijn monopoliepositie om concurrenten uit de markt te houden. Bovendien krijgt zijn marktwaarde een zware slag. Op maandag verloor het bedrijf 14 procent tot 91 dollar, waardoor er 80 miljard dollar (3.360 miljard fr.) van de beurskapitalisatie afging. Gisteren stond het na 4 uur handel nog eens 4 procent lager, op 87 dollar. Maar ook dat is niet voor de eeuwigheid.