Als topman van de fondsbeheerder die zichzelf de goedkoopste ter wereld noemt, kan John Brennan het zich niet permitteren om zakendoen en toerisme met elkaar te verwarren. Een bezoek aan Europa beperkt zich tot de kantoren in Dublin en Waterloo, met tussendoor een conferentie in Amsterdam, en dat allemaal in nog geen drie dagen. Zijn boodschap blijft overal dezelfde: de beste belegging is die in een beursindex.

Het beleggersblad SmartMoney verkoos hem in 2000 en 2001 tot een van de invloedrijkste personen van de VS. Misschien door het kelderen van de beurs haalde hij die onderscheiding vorig jaar niet, maar John Brennan blijft wel het gezicht van een vermogensbeheerder die liefst 620 miljard dollar (540 miljard euro) onder zijn vleugels heeft.

De 28 jaar oude Vanguard Group is voor de fondsensector wat Ryanair is voor de luchtvaart: de kampioen van de lage kosten. Vanguard maakte naam met indexfondsen -- beleggingsfondsen die zich beperken tot het volgen van een beursindex en die daarbij hun transactiekosten zo laag mogelijk houden.

Ondanks de zware beurscrisis slaagde Vanguard er vorig jaar in om ruim 38 miljard dollar vers kapitaal aan te trekken bij spaarders en beleggers. Dat had de groep vooral te danken aan haar obligatiefondsen, die prima returns konden voorleggen. Maar de grote obligatieboom is nu voorbij en het wordt tijd om terug in aandelen te stappen, voorspelt Brennan. ,,Het ergste van de baissemarkt is voorbij.''

-- Sommigen zeggen nochtans dat de recente opstoot van de aandelenmarkten een eenmalig fenomeen was, te danken aan de injectie van een hoop cash. Hoe moet het nu verder?

,,Er zitten nog altijd veel liquiditeiten te wachten. In de VS alleen al zit er 2 miljard dollar geparkeerd in geldmarktfondsen, en de gemengde portefeuilles bevatten nog een grote portie obligaties. Maar de vraag die je je voor de komende 10 jaar moet stellen, is of je tevreden bent met een obligatierendement van 3 procent. De aandelenmarkt is vandaag misschien niet meer goedkoop, maar ze is zeker niet duur. Je moet ook kijken wat de alternatieven zijn, en volgens mij loop je met obligaties een te groot risico op koersverlies.

Ik merk ook dat de mensen terug meer vertrouwen hebben in de beurs. De hele tweede fase van de baissemarkt was veroorzaakt door ongeloof in het systeem en de informatie die bedrijven gaven.''

-- Hebben de bedrijfsschandalen in de VS een grote invloed gehad op de fondsensector?

,,De beleggers zijn veel minder cynisch geworden. Vroeger moest je je erg sceptisch en ongelovig opstellen tegenover wat managers en analisten je vertelden, tenzij ze hun gelijk konden bewijzen. In reactie op de grote schandalen is de analyse veel beter geworden. De sfeer in Wall Street voelt meer aan als de jaren '80, en dat vind ik persoonlijk een goede zaak.

Een ander gevolg is dat de grote beleggingsfondsen hun verantwoordelijkheden inzake behoorlijk bestuur veel ernstiger nemen. Dat was voorheen niet het geval bij de meeste institutionele beleggers. Wanneer een bedrijf bijvoorbeeld aan zijn aandeelhouders vroeg om ruime vergoedingen voor het management goed te keuren, kreeg het vaak de steun van onoplettende fondsbeheerders die grote participaties in het bedrijf bezaten.''

-- Jullie pleiten, samen met andere grote spelers als Fidelity, wel voor zelfregulering en niet voor strikte regels rond behoorlijk bestuur.

,,Ja, maar het is iets wat toch zal gebeuren omdat de cliënten het eisen. In de VS is er een enorme druk op de sector ontstaan vanuit de beleggers. Ik denk dat de veranderingen daar het eerst zullen komen, en dat Europa en de rest van de wereld die beweging zullen volgen.

Tijdens de algemene vergaderingen van dit jaar zijn er bijvoorbeeld heel wat nieuwe initiatieven genomen. Enerzijds zijn er veel institutionele beleggers die samen met ons actief aan de stemmingen deelnemen, anderzijds neemt het bedrijfsmanagement een zeer pro-actieve houding aan. Ze komen tegenwoordig raad vragen bij ons. Ik heb zelf een brief geschreven naar alle bedrijven waarin we aandelen bezitten, waarin ik onze wensen inzake corporate governance heb uiteengezet. Ik heb daar veel positieve reacties op gekregen. Ik beschouw die inspanningen niet als een extra kost, maar als een asset voor ons.

In Europa is de druk van de beleggers minder sterk. Anderzijds heeft Europa minder te maken gehad met een aantal overdrijvingen, zoals de extreme vergoedingen voor managers. Daardoor hebben jullie ook een aantal problemen kunnen vermijden.''

-- Wat zijn de belangrijke lessen die we uit de baissemarkt kunnen leren?

,,Ik zeg vaak dat ervaring een slechte leermeester is, omdat ze eerst het examen afneemt en pas dan de les geeft. Een eerste les die voor iedereen geldt, is daarom dat je je altijd moet voorbereiden op slechte scenario's. Een tweede belangrijke boodschap is die van reversion to the mean (de ijzeren wet die zegt dat beursreturns op zeer lange termijn altijd neigen naar een soort gemiddelde waarde, red. ). En ten derde: indexing works. Indexfondsen zijn ideaal voor een belegger die zijn kosten en zijn risico's wil beheersen. Eén zeer belangrijk risico, het beheerdersrisico, verdwijnt meteen van de tafel. En het kostenargument is op lange termijn doorslaggevend als je ervan uitgaat dat geen enkel fonds jaar na jaar superieure returns kan boeken.

We hebben tijdens de baissemarkt ook vastgesteld dat veel mensen zich vergissen in de doelstellingen die ze met hun spaargeld willen bereiken. Een goede aanpak is om je spaargeld in verschillende potjes onder te brengen die -- naargelang de doelstelling -- meer of minder risicovol belegd worden. De spaarpot die een financiële noodreserve bevat, beleg je uiterst conservatief, terwijl je met de spaarpot voor je pensioenkapitaal moet proberen om de beurs te kloppen.''

-- Vraagt zo'n aanpak niet om professioneel advies?

,,Je hoeft niet vreselijk onderlegd te zijn. Hier, lees gewoon dit boek (Brennan zwaait met ,,Straight Talk on Investing'', zijn boek voor beginnende beleggers dat enkele maanden geleden is verschenen) .

Je moet goed nagaan welke adviseur je vertrouwen waard is, want op vertrouwen komt het uiteindelijk allemaal neer. Wij hebben tijdens de baissemarkt meer kapitaal van beleggers opgehaald dan eender welke andere instelling. Nochtans doen we soms ook onpopulaire dingen. Zo hebben we onlangs een van onze populairste fondsen, het High Yield Bond Fund , afgesloten voor nieuwe inschrijvingen (Het fonds in kwestie is gespecialiseerd in risicovolle bedrijfsobligaties die relatief hoge coupons bieden, red.) . Waarom? Omdat het volgens mij om een oververhitte markt gaat -- ik heb dat in mijn carrière al drie keer meegemaakt -- en omdat ik mijn cliënten een nieuwe zeepbel wil besparen. Sommigen noemen ons daarom paternalistisch, maar dat vinden we zelf helemaal niet erg. We hebben wel degelijk een visie op wat er op de beurs gebeurt.''

-- Een belegger die u ervan overtuigd hebt dat hij beter in een index kan beleggen, staat meteen voor een nieuw dilemma: welke index moet hij kiezen?

,,Klopt, en in die keuze kunnen we hem helpen. In het algemeen neem je best een zeer brede index als basis voor je portefeuille, en vul je dat aan met meer gespecialiseerde fondsen die een meerwaarde kunnen bieden. Dat is de essentie van het core-satellite -model dat we ook met de on line broker Cortal in België hebben gelanceerd (DS 19 juni) . Het is best mogelijk om met twee fondsen een goede portefeuille samen te stellen.''

-- Wat zou op lange termijn een ,,logisch'' marktaandeel zijn voor indexfondsen?

,,Het moet in elk geval veel hoger zijn dan het nu is. In de VS zitten we vandaag -- dertig jaar na de lancering van het eerste indexfonds -- op een marktaandeel van 30 á 35 %, maar alleen bij institutionelen. Bij particuliere beleggers is dat eerder 10 á 15 procent. Het probleem is dat beursmakelaars niet van indexfondsen houden omdat ze er niks aan verdienen. We werken daarom vooral via directe verkoop. Maar op termijn zien we voor indexfondsen een wereldwijd marktaandeel weggelegd van 30 procent. In een ideale wereld zou dat 50 procent zijn.''

-- Zijn de prestaties van actief beheerde fondsen volgens u verbeterd onder druk van het indexbeleggen?

,,Daar hebben we geen aanwijzingen over. Het onderscheid tussen de actieve fondsen is wel minder duidelijk geworden doordat ze allemaal nauwer zijn gaan aansluiten bij een referentie-index, een benchmark . Dat is niet meteen een goede ontwikkeling.

We hebben zelf ook enkele actief beheerde fondsen in huis, maar we willen helemaal niet dat die eruit zien als een index. We werken wel met variabele vergoedingen voor de fondsbeheerders: wie een index van nabij volgt, zal een kleinere bonus krijgen dan een collega die erin slaagt om de index te kloppen. We zijn een van de weinigen die zo'n systeem hebben.''

-- Hoe staat u tegenover de opmars van Exchange Traded Funds of ETF's, de indexfondsen die gewoon op de beurs noteren en er doorlopend kunnen verhandeld worden?

,,Op lange termijn beschouw ik ze als een opportuniteit. In de VS zit er momenteel zo'n 100 miljard dollar in ETF's -- vooral institutioneel kapitaal, dit is geen product voor particulieren. We hebben momenteel twee ETF's -- de zogenaamde Vipers -- en we gaan er waarschijnlijk nog meer lanceren. Heel wat beursmakelaars vragen ernaar omdat ze er zelf een commissie op kunnen verdienen. We zien ETF's niet als een mainstream activiteit, wel als een belangrijke niche. Op basis van de kostprijs blijft een gewoon beleggingsfonds echter nog altijd beter.''

  • Het boek van Jack Brennan, ,,Straight Talk on Investing. What you need to know'' is uitgegeven bij John Wiley & Sons.