BRUSSEL -- In de beheersovereenkomst die de NMBS met de overheid gesloten heeft, staat dat 95 procent van de treinen op tijd moet rijden. De NMBS slaagt er net niet in die eis te halen. Daarmee kloppen de Belgische spoorwegen wel bijna alle collega's uit de buurlanden. Alleen Luxemburg doet beter.

De stiptheidseis die de Nederlandse overheid aan de Nederlandse Spoorwegen (NS) oplegt, ligt een pak lager. De minister van Verkeer en Waterstaat, Tineke Netelenbos, had met de NS afgesproken dat in 2001 in Nederland 80 procent van de treinen op tijd moest rijden. Een trein die drie minuten te laat vertrekt of aankomt, werd nog als stipt beschouwd. Maar de NS bleven net onder die norm. Volgens voorlopige berekeningen slaagden de NS er het afgelopen jaar in om 79,9 procent van de treinen op tijd te laten rijden.

Hoewel dit cijfer niet definitief is en kleine correcties naar boven en beneden volgens de NS mogelijk zijn, leidde het falen van de spoorwegmaatschappij woensdag tot het ontslag van president-directeur H. Huisinga en de voltallige raad van commissarissen, het equivalent voor onze raad van bestuur. De NS staan voorlopig onder curatele van de overheid.

Een wel erg zware sanctie voor zo'n kleine afwijking. Maar het niet halen van de norm is de climax van een lange reeks problemen met de NS. Netelenbos vond het nodig in te grijpen. Ze wil met een ,,schoonschipoperatie'' het bedrijf weer op de sporen krijgen.

De problemen met de NS dateren niet van vandaag. In 1995 werden de NS verzelfstandigd. Hoewel het bedrijf nog voor 100 procent in overheidshanden bleef, kreeg de top van de NS de handen vrij om te bepalen wat goed was voor het bedrijf. Bedoeling was om op termijn het bedrijf naar de beurs te brengen.

De uitbating van de spoorweginfrastructuur werd ondergebracht in een aparte vennootschap, zodat nieuwe toetreders er vrije toegang tot zouden krijgen. Een schuchtere poging van de spoorwagmaatschappij Lovers werd een fiasco omdat de NS de nieuwe concurrent waar mogelijk tegenwerkten.

Om het bedrijf beursklaar te maken werd te veel gefocust op winstmaximalisatie. Uit kostenoverwegingen werd een groot aantal loketten gesloten en werd veel te laat geïnvesteerd in nieuwe treinstellen. Daardoor puilen de wagons nu uit. Het algemeen belang werd uit het oog verloren.

Naarmate de problemen bij de NS zich opstapelden, ging de overheid zich opnieuw meer en meer bemoeien met de spoorwegmaatschappij. Recent voorbeeld was het sociaal connflict in april rond de nieuwe dienstregeling. Bedoeling was conducteurs en machinisten twee trajecten per dag te laten afleggen, het zogenaamde rondje om de kerk. Maar de werknemers gingen daarmee niet akkoord. Ze vreesden dat hun job daardoor te saai zou worden en begonnen een staking.

Netelenbos kwam speciaal vroeger terug van een reis naar China om het conflict te bezweren.

Hoewel er op het perron dikwijls geklaagd wordt over de stipheid van onze Belgische treinen, zijn zij volgens de NMBS zeer klokvast. In de beheersovereenkomst staat dat de NMBS 95 procent van de reizigerstreinen moet laten rijden met maximum vijf minuten vertraging. Belangrijke nuancering is wel dat vertragingen door overmacht of uitvoering van grote investeringsprojecten en langdurige vertragingen om veiligheidsredenen niet meegeteld worden.

De NMBS haalt dit jaar een stiptheidsgraad van ongeveer 94 procent. De preciese cijfers voor 2001 zijn nog niet bekend. Vorig jaar haalde de spoorwegmaatschappij 93,6 procent.

De eerste helft van het jaar bereikte de NMBS, met 94,8 procent, het beste resultaat in vijf jaar tijd. In de tweede jaarhelft scoorde de spoorwegmaatschappij minder goed. Zo bedroeg de stipheidsgraad in november 90,9 procent.

Wanneer we ook rekening houden met overmachtssituaties, reed in de eerste jaarhelft 92 procent van de treinen op tijd. Ter vergelijking: Nederland boekte in het eerste semester een stiptheidspercentage van 82,1 procent, Frankrijk haalde 83,9 procent en Duitsland 86,5 procent. Van onze buurlanden deed alleen Luxemburg het beter. Het kon in de eerste jaarhelft 93,9 procent van de treinen stipt laten rijden.

In de nieuwe beheersoveenkomst zal de stiptheid op een iets andere manier bepaald worden. ,,We zullen de overmachtssituaties beter definiëren. Voorspelbare gebeurtenissen zoals strenge vorst mogen niet als overmacht beschouwd worden'', zegt Benoit Lechât, woordvoerder van minister van Mobiliteit Durant. In de nieuwe beheersovereenkomst zal ook een systeem van compensaties bij vertragingen ingeschreven worden. Alleen abonnees zouder daarop aanspraak op kunnen maken.

U wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld u aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig