De Euro-show in het Brusselse Jubelpark
©
BRUSSEL -- Haast probleemloos hebben twaalf Europese landen tijdens nieuwjaarsnacht de brug van nationale munt naar euro overgestoken. De euro was vooral de gimmick van deze jaarsovergang, het hebbeding waarvoor iedereen in de rij wilde staan en dat alle oud- en nieuwjaarsbabbels animeerde. De euro gebruiken waarvoor hij dient, betalen dus, moet nog op gang komen.

Francine, hèèlp! De noodkreet is half gespeeld, half gemeend. De vrouw die op zondag bij bakkerij Francine in Zellik helpt, is van goede wil, maar sommige transacties zijn gewoon te moeilijk. Een klant die betaalt met tweeduizend frank voor een rekening van 830 frank, hoeveel euro moet je die teruggeven?

De hulpkreet wekt op de lachspieren van de lange rij wachtende klanten. Geen greintje ongeduld hier, voor ieder omrekenprobleempje worden de koppen enthousiast bij elkaar gestoken. De sfeer is gezellig: naast het uitwisselen van beste wensen is het geknoei met cijfers achter de komma een extra verzetje. Het heeft iets van winkeltje spelen: de regel van drie oefenen, muntstukken keuren en discussiëren over hét nieuwe nationale gespreksthema: zijn die briefjes nu mooi of lelijk?

De klant is koning bij Francine, hij mag kiezen met welke munt (of Proton) hij betaalt en welke hij terugkrijgt. De meesten betalen met franken en willen euro's als wisselgeld. Niet altijd simpel.

Daardoor groeit de file wachtenden aan de kassa natuurlijk wel aan. Francine en Louis kijken soms even ongerust op of de klanten het niet op de heupen krijgen. Niets dan blikken van sympathie. Een veertiger die zijn kater wel erg zichtbaar op zijn gezicht heeft staan, mompelt alleen maar: ,,Doe maar rustig, neem al uw tijd, als ík maar niet moet meerekenen vandaag.''

Maar dat verwacht het personeel juist wel. Bij het weergeven gaat de stem op het einde van de zin steeds wat vragend omhoog. ,,Dat is dan 2,80 euro terug, meneer, juist toch??'' De bemoedigende knikjes volgen snel, Francine en Louis hebben het omrekenen duidelijk al beter onder de knie dan de klanten. Er worden grapjes gemaakt. Volgens een enquête van de Unie voor Zelfstandig Ondernemen (Unizo) staat een meerderheid van de Vlaamse winkeliers én klanten positief tegenover de euro. Toch nemen veel klanten het zekere voor het onzekere: de Proton verovert België opeens stormenderhand, als middel om het eurogecijfer te ontwijken. Volgens dezelfde Unizo-enquête betaalde 80 procent van de klanten gisterenmorgen elektronisch.

De sfeer is amicaal in de Belgische bakkerijen, maar het resultaat van het gecijfer laat soms te wensen over. Een anekdote uit de vele: een collega moest bij zijn bakker in Gentbrugge voor zijn koffiekoeken maar 43 eurocent betalen, en was zo eerlijk de verkoopster erop te wijzen dat dat veel te weinig was. Waarop die volledig de kluts verloor, dreigde nog meer terug te geven dan de collega betaald had, en uiteindelijk ten einde raad de bakker uit zijn bed wilden bellen om raad te vragen. Waarop onze redacteur gewoon vijf euro gaf en zei dat ze de rest mocht houden, of aan het Rode Kruis schenken of zo. Anders stond hij er nu nog.

Sommige bakkers probeerden het gebruik van de euro aan te moedigen. Ze werkten met een dubbele kassa, één in euro en één in Belgische frank, met een beloning -- chocolade euromunten of zo -- voor de euro-betalers. De meeste middenstanders hebben immers liever dat iedereen zo snel mogelijk in euro betaalt. In principe mag de klant nog tot 28 februari franken gebruiken, en die overlapping van twee maanden zint weinig winkeliers.

Voor hen loopt de overgang naar de euro een beetje té rustig, wat een domper op de vreugde zet. De jubelende berichten van minister van Financiën Didier Reynders, van de Europese Commissie, de grote banken en Banksys over een vlotte invoering waren begrijpelijk en terecht. Maar dat in België gisteren nog maar tien procent van de betalingen in euro gebeurde, is toch een lichte tegenvaller. Kennelijk is de euro voorlopig vooral een hebbeding. Het contrast is opvallend tussen de enorme hoeveelheid opgevraagde euro's en de schuchtere uitgaven in de nieuwe munt.

Het aantal opvragingen brak alle records. Banksys noteerde al tussen middernacht en één uur een absolute piek van zeshonderd afhalingen per minuut. In de uitgaansbuurten stonden er trouwens al vóór middernacht files feestvierenden voor de geldautomaten, wachtend tot de eerste briefjes onder gejuich uit de automaat gespuwd zouden worden. Ook gisteren boden de files voor de bankautomaten een vreemd gezicht in het verder uitgestorven straatbeeld van een winterse feestdag. De bankautomaten doorstonden de test prima. Volgens Banksys waren er met zo'n 90 van de 1.227 Bancontact/Mr. Cashtoestellen problemen: ongeveer acht procent, dat is evenveel als op een gemiddelde dag. Gisterenavond omstreeks halfzeven hadden de Belgen zo'n 26,5 miljoen euro opgehaald.

Maar voorlopig zitten die mooie nieuwe briefjes en muntjes gewoon in de portemonnee van de Belg, die aarzelt om ze uit te geven. Angst voor het nieuwe? Verzamelwoede? Of is het gewoon omdat de meeste winkels pas vandaag terug openen? Of omdat begin januari na al die zware uitgaven traditioneel een spaarperiode is, in afwachting van de koopjes?

Zeker in de horeca moet de euro nog ingeburgerd geraken. ,, Van de introductie van de euro hebben wij nauwelijks iets gemerkt'', zei de hoofdkelner van de Gouden Sloep op de Brusselse Grote Markt gisterennamiddag. ,,Vannacht zat het hier stampvol, vandaag is het ook druk en toch hebben wij in het totaal hooguit honderd euro ontvangen. Letterlijk iedereen betaalt in Belgische frank. Ook de klanten die aan hun tafeltjes de eurobriefjes zitten te bestuderen, ja. Die briefjes zijn om te hebben, te tonen en over te stoefen . Eerst willen ze hun Belgische franken dringend kwijt.''

Wellicht vindt de man dat voorlopig ook niet zo erg. Tijdens nieuwjaarsnacht werd wie zijn pintje wilde betalen in euro, in veel Vlaamse cafés als een lastpost beschouwd. Op de mega-fuif in Flanders Expo in Gent stond zelfs een loket om euro's om te wisselen in franken, om het betaalverkeer tijdens de feestnacht ,,eenvoudig te houden''.

Restauranthouders worden nog minder geconfronteerd met de nieuwe munt. ,,Mijn kassa zit vol wisselgeld in euro'', zegt de exploitant van Le vieux Bruxelles in de Rue des Bouchers , ,,maar we hebben het niet eens uit de verpakking moeten halen. Die hele drukke nacht én vanmiddag is er nog niet één klant geweest die cash in euro heeft betaald. We zitten aan 75 procent betalingen met betaalkaarten, en die 25 procent cash was zuiver in Belgische frank. Voor de nieuwe munt gebruikt wordt, moet de oude opgebruikt zijn, nietwaar?''