Roger Van den Heule
©mhb
BRUSSEL -- ,,Ik hoop dat de personeelsleden van Sabena zich goed beraden. Ik zou hen zeggen: hou rekening met de realiteit. Dit is een eerbaar sociaal akkoord. Er zullen duizenden banen overblijven, en anders is het misschien niets meer. De aandeelhouders van Sabena, en zeker de Zwitsers, zullen zonder twijfel elke vorm van afwijzing of twijfel gebruiken om stappen te ondernemen die tot het einde van de luchtvaartmaatschappij leiden.''

Roger Van den Heule is sociaal bemiddelaar. De 56-jarige ambtenaar van het ministerie van Tewerkstelling en Arbeid huist zes hoog aan de Belliardstraat. Hij kijkt er koning Albert en koningin Paola in de ogen, net als de meeste collega's. Samen met hen is hij blusser van sociale branden in bedrijven. Op zijn palmares: Renault Vilvoorde, Volkswagen Vorst en de nationale luchtvaartmaaschappij Sabena.

,,Soms lees ik dat een sociaal bemiddelaar wordt aangesteld. Dat klopt niet, ik ben voorzitter van het paritair comité en wordt bij conflicten automatisch voorzitter van het bemiddelingscomité. Ik ben dus geen deus ex machina. Zoals ik ook helemaal geen arbitraire bevoegdheid heb. Ik kan alleen een akkoord stimuleren tussen beide partijen.''

-- Hoe word je sociaal bemiddelaar?

Als de plaats vacant wordt verklaard in het Belgisch Staatsblad. Elke Belg kan sociaal bemiddelaar worden. Je moet minimaal 32 jaar oud zijn, en over tien jaar ervaring in het sociale wereldje beschikken. Zelf ben ik elf jaar geleden sociaal bemiddelaar geworden. Ik zat toen al twintig jaar als ambtenaar op het ministerie van Arbeid en Tewerkstelling, en had daar al veel treden van de hiërarchische ladder beklommen. Ik wist wat ik wou, het trok me aan.

-- Wat is er aantrekkelijk aan een leven tussen partijen die in conflict met mekaar staan?

Ik hou van een onregelmatig leven. Echt in contact komen met het sociale leven van mensen, vond ik een veel grotere uitdaging dan braaf van negen tot vijf regeltjes en reglementen zitten schrijven. Je staat er als sociaal bemiddelaar middenin, je bent actief op het terrein.

-- Welke eigenschappen zijn nodig?

Je moet geduld hebben, met mensen kunnen omgaan, je moet inschattingsvermogen hebben. Je evolueert als onderhandelaar. Je moet in het debat ook heel vaak je tong afbijten. Je zou dingen willen zeggen in de plaats van de onderhandelaars, omdat je de oplossing ziet, maar je mag dat niet als voorzitter. Ze praten dan naast elkaar, terwijl je als bemiddelaar de bruggen ziet liggen tussen beiden. Je denkt dan ,,jongens, jullie hebben niet veel meer nodig'', maar je mag dat niet echt zeggen. Er komt vaak pendeldiplomatie bij en dat is inderdaad tijdrovend. Bij Sabena waren we tegelijkertijd bezig in vier tot vijf werkgroepen. Ik heb van maandag tot woensdagnamiddag slechts drie uur geslapen, ik kan je vertellen dat je dan zelfs als mens met het grootste geduld behoorlijk prikkelbaar bent.

-- Wat zijn de spelregels van een goed sociaal bemiddelaar?

Om aanwezig te zijn, moet je tot een van de erkende vakorganisaties behoren. Een sociaal overleg is geen praatcafé, geen vergaderplaats van een vogelpikclub of kwisploeg, en er is ook geen ruimte voor beroepsverenigingen. Wie zich bij mij in vergaderingen niet aan de afspraken houdt, weet dat ik hem de deur wijs. Hij kan de vergadering of het gebouw verlaten. Ik vermijd canapégesprekken en wil me zeker niets op de mouw laten spelden via de weg van sympathie.

-- Raken dossiers u dan niet persoonlijk? Voelt u dan niet mee met mensen die hun baan dreigen te verliezen?

Er is veel heisa geweest rond het dossier Renault in Vilvoorde. Renault was een performant bedrijf met meer dan drieduizend werknemers. Dat dossier heeft me weken achtervolgd. Ik kwam in een gefrustreerde sfeer terecht. In een bedrijf waarvan de directie in Parijs had beslist te sluiten, en te heropenen elders. Je weet dan dat ze daar geld voor opzij hebben gezet. Ik had op voorhand tegen mezelf gezegd dat ik geen herhaling van het Delacre-scenario wou. Delacre dat is voor mij de ,,boîte'' dichtdraaien en mensen buiten zetten zonder iets. Ik heb het bij Renault anders kunnen doen uitdraaien, en vind dat er een zeer eerbaar compromis is gemaakt. Ik kreeg achteraf ook zeer veel morele sympathie. Ik wou zoveel mogelijk uit de brand sleuren voor die mensen, beoogde een goed sociaal plan, en het lukte. Maar het raakt je natuurlijk dat zo'n bedrijf dichtmoet.

-- Hoe zijn werkgevers en werknemers in een conflict?

Ik probeer snel uit te maken tot waar het conflict gaat en waar de fantasie begint. Werkgevers komen vaak met de klassiekers dat ze het bedrijf zullen sluiten en in een ander land zullen vestigen als ze hun zin niet krijgen. Vakbonden komen dikwijls vertellen dat ze niet onder de tien frank willen gaan in de onderhandeling over de loonsverhoging. Vakbonden zijn geen kleuters, geen dommeriken. Ze hebben via de ondernemingsraad vaak bijzonder veel informatie. Ze weten tegenwoordig ook wel heel goed dat ze niet moeten overdrijven, dat ze redelijk moeten blijven. Al moet ik toegeven dat ik aan de tafel vaak veel minder stoere taal hoor dan buiten. Ik vraag me na het lezen van kranten, of bekijken van journaals dikwijls af of ik die dag niet ergens anders heb gezeten.

Ik volg uiteraard de sectoren die me zijn toegewezen. Ik ben niet van elk bedrijf perfect op de hoogte, maar kan toch zeggen dat ik me snel inwerk. Hoe het dan in zijn werk gaat? Ik luister naar hun verhaal, we zien elkaar eerst met alle direct betrokken partijen op een officiële verzoeningsvergadering, nadien komen we samen met een aantal gemandateerden in een verzoeningsbureau. Dat zijn mensen die iets meer afstand kunnen nemen, niet de direct betrokkenen in het conflict, buiten het bedrijf zelf. Dat ontdoet het gesprek van emotie.

-- Wat is voor u een goed sociaal akkoord?

Als het voor de partners goed is het voor mij ook een goed akkoord.

-- Wat vindt u zelf van brugpensioen op 52? Mensen worden toch op een relatief jonge leeftijd de laan uitgestuurd.

Ik begrijp dat brugpensioen op 52 door de vakbonden wordt gezien als het ideale vangnet. Ik vrees echter dat de dag komt waarbij dat zeer sociale systeem niet meer houdbaar wordt. Het is zeer duur. We zullen veel meer naar formules van outsourcing moeten zoeken, waarbij we werknemers begeleiden naar een nieuwe job. Over de psychologische gevolgen spreek ik me niet uit, omdat ik al de meest uiteenlopende situaties heb meegemaakt.