Voor één Amerikaanse dollar moet nu ongeveer 45 frank worden betaald. Dat is bijna 20 procent meer dan na de zomer van vorig jaar, toen heel wat Belgen vakantieplannen voor dit jaar begonnen te smeden. Een verblijf in de Verenigde Staten dreigt straks een pak duurder uit te vallen dan gepland. Gauw nog van bestemming veranderen?

In het najaar van 1999 schommelde de koers van de dollar rond 38 frank. Dat was ruim 4 frank meer dan bij het begin van het jaar, toen de euro zijn entree maakte op de internationale valutamarkten. ,,Lager zakt de Europese eenheidsmunt niet meer'', klonk het toen in koor uit de mond van de analisten. ,,De euro heeft pech gehad, maar alles wat tegen de nieuwe munt kon spelen, heeft gespeeld, het is nu wachten op het herstel.''

Luc Coppens
©mh

Het ideale ogenblik om een reis naar de Verenigde Staten te boeken, zo leek het. Meer dan een half jaar had de euro -- en met hem de frank -- nog om zich te herstellen tegenover de dollar. De schitterende toekomst die de eenheidsmunt einde 1998 werd voorspeld zou vast werkelijkheid zijn geworden tegen de zomer van 2000.

Het dreigt nu wel heel anders uit te draaien. De Europese economie doet het weliswaar een stuk beter dan vorig jaar, maar de Amerikaanse doet het nog steeds twee keer zo goed. Het leek onwaarschijnlijk, maar de Verenigde Staten deden het: een krachtige economische groei gedurende meer dan negen jaar combineren met geweldige productiviteitsstijgingen, waardoor de prijsstijgingen binnen heel redelijke perken bleven.

De langste economische groeiperiode uit de Amerikaanse geschiedenis blijft maar duren en werpt haar schaduw over alles wat in Europa gebeurt. De arbeidsmarkt werkt soepeler in de VS dan in Europa, de groei is krachtiger, de werkloosheid is minimaal in vergelijking met het sociale Europa, kapitaal wordt er beter vergoed en bijgevolg staat de dollar op zijn hoogste peil sinds ruim 15 jaar.

Een lelijke streep door de rekening van zij die hoopten dollars te kunnen kopen rond 33 frank en er hun hotel, een huurauto, maaltijden, toegangstickets voor musea, nationale parken en Disneyland of -world mee te betalen. De reis dreigt ruim een derde duurder uit te vallen dan verwacht.

Dat besef begint door te dringen. ,,Er is nog geen massale terugval van het aantal boekingen'', zegt Gert Raes, ,,maar de stijging van einde vorig jaar is volledig stilgevallen. Als we 2000 een paar procent lager kunnen afsluiten dan vorig jaar, zijn we tevreden.'' Raes is directeur van Wings 'n Wheels, een touroperator uit Meise (bij Brussel) die gespecialiseerd is in reizen naar de Verenigde Staten.

Touroperators verkopen hun reizen naar de VS langs reisbureaus. Klanten die daar nu boeken, betalen meer dan reislustigen die begin dit jaar hun reis bestelden. En die prijsstijging wordt vertaald in minder boekingen. Zo logisch als wat.

Maar hoe zit het eigenlijk met reizigers die hun reis maanden geleden al boekten? Hangt de vroege boekers, die begin dit jaar hun Amerika-trip al vastlegden, een prijsaanpassing boven het hoofd? Het antwoord is genuanceerd. Het is mogelijk, niet heel waarschijnlijk, en afhankelijk van de touroperator die achter de reis schuilgaat.

Zo'n vakantiegangers betaalden maanden geleden een voorschot en moeten het saldo binnen de dertig dagen voor het vertrek betalen. In hun contract is geen bescherming opgenomen tegen wisselkoersstijgingen of andere uitzonderlijke prijsbewegingen. Wel is artikel 6, paragraaf 2, sectie C van de algemene verkoopvoorwaarden die alle touroperators in ons land hanteren, van toepassing.

Dat artikel bepaalt dat de prijs van de reis ongelimiteerd kan worden verhoogd, tot 21 dagen voor het vertrek. De reiziger moet van die prijsverhoging schriftelijk op de hoogte worden gebracht en heeft het recht zijn reis zonder kosten te annuleren als de verhoging 10 procent of meer bedraagt.

In de praktijk ziet Raes het nog niet zover komen, ,,maar als de dollar naar 50 frank zou stijgen, zullen we wel iets moeten doen.'' Volgens waarnemers is de kans groot dat een aantal touroperators zijn tarieven met 9,9 procent verhoogt en de rest van het kostenverschil zelf (blijft) dragen.

Bij de grotere reisorganisaties zoals de groep Neckermann, Sun, Holland International,... is de kans dat er een prijsverhoging komt nagenoeg onbestaande omdat die bedrijven al hun deviezenrisico's bij het begin van het jaar indekken met valutatermijncontracten. Zij zullen met andere woorden, op het ogenblik dat de Amerikaanse partners (hotels, autoverhuurbedrijven, vliegtuigmaatschappijen,...) in dollar betaald moeten worden, die dollars dank zij hun termijncontract bij de bank kunnen kopen tegen 37 tot 38 frank.

De termijncontracten dekken het koersrisico tegen de dollar voor alle reizigers die vertrekken voor het einde van oktober. Formeel is er van die dekking geen spoor te vinden in de contracten van die grote organisaties, maar in de praktijk, verzekeren zij, komt er geen prijsverhoging. ,,Wij zijn handelaars in reizen, geen valutaspeculanten'', zegt directeur Hans Swinnen van Sunsnacks en Pegase, twee touroperators uit de stal van Neckermann.

Voor kleinere organisaties, die reizigers aantrekken met meer gepersonaliseerde formules, zijn zo'n contracten te duur. Zij verzekeren als het ware hun eigen valutarisico in de hoop dat de positieve effecten opwegen tegen de negatieve. Sinds het invoeren van de euro zijn er overigens al geen valutarisico's meer binnen de muntunie. Het risico op bestemmingen als Spanje, Italië, Frankrijk, Oostenrijk... is op één januari vorig jaar verdwenen.

Maar er blijft een risico waartegen geen enkele reisorganisatie, klein of groot, zich kan indekken: de fueltoeslag. Nagenoeg alle vliegtuigmaatschappijen verhoogden de prijs van hun tickets met enkele honderden frank als compensatie voor de gestegen dollarkoers en voor de hogere prijs van de vliegtuigbrandstof. Sabena verhoogde de prijs van zijn tickets in maart met gemiddeld 300 frank. ,,En dat was een absoluut minimum'', voegt woordvoerder Patrick Jeandrain eraan toe.

Die toeslag geldt alleen voor nieuwe tickets. Vakantiegangers die hun tickets voordien gekocht hadden, ontlopen die toeslag. Reizigers die hun tickets alleen geboekt maar nog niet betaald hebben, kunnen de toeslag wel doorgerekend krijgen. Dat hangt af van de reisorganisatie waarop ze een beroep doen.

Wie er tijdig bij was met zijn plannen voor een reis naar de Verenigde Staten of het Caribische gebied, zit dus nogal veilig. De kans dat hem/haar een substantiële prijsverhoging te wachten staat, is klein. Wie bij een kleinere operator heeft geboekt en absoluut zeker wil zijn dat de prijs niet meer omhoog gaat, kan een aanvraag indienen om het saldo van de reissom nu al te betalen. Je verliest dan enkele maanden intrest op dat bedrag, maar meer dan 1 procent op jaarbasis kan dat moeilijk zijn.

Maar daarmee is de kous niet af. Een flink stuk van het reisbudget gaat naar maaltijden, drank, entreetickets voor musea, nationale parken, Disneyworld of -land en andere bezienswaardigheden, benzine voor de huurauto, souvenirs... Dat budget ligt nu 20 procent hoger dan vier maanden geleden, en allicht ruim 30 procent boven het peil dat reizigers in hun achterhoofd hadden toen ze begin dit jaar -- met een dollarverzwakking in het vooruitzicht -- hun reis boekten.

,,Als er iets is dat de mensen tegenhoudt, zijn het die kosten'', zeggen specialisten van de sector. Een familie met twee kinderen die een trip van drie weken naar de Verenigde Staten heeft gepland, betaalt al gauw 120.000 frank voor vliegtuigtickets, hotels en huurauto.

Daar bovenop komen de maaltijden, toegangstickets allerhande, benzine, een avondje aan de jackpot hangen in Las Vegas... Snel goed voor 25 dollar per dag per persoon. Tegen de zowat 33 frank per dollar waarop allicht gegokt werd, is dat goed voor een reisbudget van 66.000 frank. Met een dollar van 45 frank klimt dat naar 90.000 frank.

Het verschil bedraagt dus 24.000 frank op een totaal budget -- vliegtuig, hotels en autohuur inbegrepen -- van dik 185.000 frank. Dat is 13 procent meer dan aanvankelijk gepland was. Met dat verschil financier je een extra week vakantie, in de VS of elders.

Maar stop maar met dromen als je Amerika-reis al geboekt is. Om dat ongedaan te maken, moet je een annulatievergoeding betalen, en je mag van geluk spreken als je dan nog genoeg overhoudt voor een weekendje, ergens op een camping in de Ardennen.