Het hoofdpersonage van het beste boek dat tot op heden geschreven is over de ,,nieuwe economie'' heet Augustus Melmotte, een Europeaan van dubieuze origine die plots in Londen opduikt, een fortuin opbouwt door hoogtechnologische bedrijven naar de beurs te brengen, een vooraanstaande society-figuur wordt en dan de politiek induikt. Rond Melmotte ontstaat een netwerk van vleiers, naïevelingen, gelukzoekers, opportunisten en heuse oplichters. Bekende figuren voor iedereen die min of meer vertrouwd is met de financiële wereld. Er is maar één ding vreemd aan dit boek: het werd gepubliceerd in 1873.

,,The Way We Live Now'' (De manier waarop we nu leven) werd geschreven door Anthony Trollope, een van de betere Britse auteurs van dat ogenblik. Het boek wordt algemeen beschouwd als zijn beste werk en als een van de mooiste stukjes maatschappijkritiek uit de vorige eeuw.

Terwijl Trollope achter zijn schrijftafel zat was een industriële en financiële revolutie aan de gang, net als vandaag. Fortuinen werden gemaakt en verloren, vaak in enkele weken tijd. Toen waren het de spoorwegen, nu het Internet. Beide zijn (of waren) spitstechnologische evoluties die het plots mogelijk maakten goederen sneller en goedkoper dan ooit te verdelen over grote gebieden. En dat maakt ,,The Way We Live Now'' zo actueel.

Trollopes boek gaat over speculatie, met een spoorweglijn: The Great South Central Pacific and Mexican Railway. Die moet Salt Lake City (Utah), dwars door de Verenigde Staten, via Mexico City verbinden met de havenstad Vera Cruz.

De manier waarop de figuren in het boek proberen mensen te overtuigen en financiële middelen los te weken, geeft een betere inleiding tot financiële constructies dan de meeste hedendaagse handelsscholen kunnen bieden. Aan het begin van het verhaal probeert een van de promotoren van de spoorlijn, Hamilton K. Fisker, de naïeve Paul Montague te overtuigen.

,,Fisker gaf meteen toe dat het een enorme onderneming was en erkende dat de afstand tussen Salt Lake City en Vera Cruz mogelijk meer dan 2.000 mijl bedraagt. Hij bevestigde ook dat er geen kostprijsberekening voor het project bestond en dat er allicht ook geen kon worden gemaakt. Maar hij leek te vinden dat die problemen niet echt ter zake deden.''

Uiteindelijk raken Montague en anderen bij het project betrokken. Maar ,,hun doelstelling was niet de spoorverbinding tussen Salt Lake City en Vera Cruz, maar een onderneming naar de beurs brengen. Het kon Paul Montague niet schelen of de spoorlijn er al dan niet zou komen.''

,,Hij was ervan overtuigd dat er met de beursgang fortuinen konden worden verdiend, zelfs als de spoorlijn nooit werd gebouwd. Met prachtig gedrukte programma's, schitterende kaarten, mooie foto's van treinen die uit tunnels kwamen rijden die door besneeuwde bergen waren geboord, kan je alles bereiken.''

Het beeld van de snel pratende jonge financier, die een fortuin wil verdienen nog voor de eerste spade in de grond steekt of voor de eerste pc in een netwerk werd geïnstalleerd, klinkt bekend. Net als het bedrijf dat meer belangstelling heeft voor het verkopen van aandelen dan voor het realiseren van de eigenlijke doelstellingen.

De manier waarop Trollope de psychologie beschrijft achter de speculatieve boom, is ronduit schitterend. De meeste personages die bij het ,,Great South Central Pacific''-project betrokken raken, zijn geen oplichters of zwendelaars, zeker niet in hun eigen ogen. Zij zijn alleen niet in staat in te zien dat hun onwaarschijnlijke ambities alleen op optimisme en enthousiasme steunen.

Het geld dat het project genereert, vloeit naar iedereen. En uiteindelijk is niemand, zelfs niet de nobele held van het verhaal, in staat aan de verleiding te weerstaan om een stuk voor zichzelf te houden. Ook dat is even actueel als 127 jaar geleden.

In het boek bezwijkt het spoorwegconcern onder een schuldenberg, nog voor de eerste sporen zin vastgeschroefd. Melmotte pleegt zelfmoord, de meeste andere personages verliezen alles en zijn geruïneerd.

Toch bevat het boek geen waardeoordelen. Wel slaagt het erin haarfijn een periode van snelle economische veranderingen te beschrijven en het pulserend gevoel -- ,,alles is mogelijk'' -- te vatten dat daarmee samenhangt. Het herinnert ons eraan dat de ,,nieuwe economie'' geen nieuw fenomeen is. Onze voorouders hebben het al meegemaakt.

Heel wat Melmottes van de negentiende eeuw zagen hun imperium in elkaar storten en bleven achter met een puinhoop van schandalen. Dat zal ook gebeuren met heel wat van de oh zo zelfverzekerde internetgiganten.

Maar de financiers van de spoorwegprojecten aan het einde van de negentiende eeuw bouwden tegelijk ook de noodzakelijke industriële infrastructuur op voor de twintigste eeuw. Het verhaal van Trollope leert dat temidden van de hype, fraude, ijdelheid, waanzin en overmoed die onlosmakelijk verbonden zijn met een economische boom, de wereld misschien bezig is zich te reorganiseren.

(De auteur is columnist bij het persbureau Bloomberg.)