,,Lachen is goed voor de economie.'' Zeg dat Taichi Sakaiya het gezegd heeft. En die grote meneer is directeur van het Japanse economische planbureau (Epa). ,,Niet waar'', reageert een woordvoerder van onderzoeks- en adviesbureau April Fool, ,,humor kost het bedrijfsleven miljoenen per jaar''.

,,Wij krijgen hier almaar meer bedrijfsleiders over de vloer die humor grondig zijn gaan haten'', klinkt het daar. ,,Eén zaakvoerder vertelde dat hij met zijn personeel eens naar een cabaretvoorstelling was geweest. Hij was in de pauze boos weggelopen omdat zijn meest geliefde instrument, de logica, er voortdurend werd misbruikt om mensen aan het lachen te maken. Er werd niets constructiefs mee gedaan. Als humor betekent het onbetrouwbaar maken van taal en het ondermijnen van gedachtegangen, dan is humor een gevaar, vond hij. Daags na de voorstelling had hij het personeel trouwens flink moeten aanpakken om het weer scherp te krijgen. Humor had weer eens contraproductief gewerkt, zo had hij gemerkt.''

Edwige Roels en Nathalie Bekx
©mh

Recente research van April Fool berekende dat humor het bedrijfsleven jaarlijks miljarden kost. Humor is niet alleen verantwoordelijk voor de desintegratie van het coherente zelfbeeld van werknemers en van hele sociale systemen. Lacherigheid zal op termijn zelfs de biologische ordening aantasten, de logica en de taal.

Kortom, grinniken, glimlachen en alles daartussen wordt op de werkvloer maar beter meteen verboden, al kan een gedoogbeleid met humorzones in het kantoorgebouw in een eerste fase misschien nog net. Wat er ook van zij, ook op de beurs wordt niet gelachen; sinds kort zijn computermisdrijven een ernstige zaak, en politiek is geen lachertje. Nooit geweest. Ernstig? Ernstig.

Toch is een kwartier lachen per dag hét absolute minimum om gezond te blijven. Gezondheidswerkers gebruiken humor sinds mensenheugenis om zijn ontwapenend en ontspannend effect. En terecht: de slappe lach die tranen over de wangen doet rollen, zorgt ervoor dat afvalstoffen in het lichaam sneller worden afgevoerd. Ziektekiemen krijgen minder kans als mensen zich goed voelen. Humor heeft een helende kracht.

Antropologen, psychologen en sociologen zullen dat beamen. Als een spel mét grenzen helpt geestigheid zelf een en ander te markeren. Inside jokes bevestigen de eigenheid van de groep en de pikorde erbinnen. Maar humor speelt ook een sleutelrol in de ontmaskering van verdringingsstrategieën en motieven achter hypocriete uitingen.

Voor de militante surrealist is het niet minder dan een wapen. En voor de socioloog is humor vooral een uiterst effectief sociaal smeermiddel. Lachen kan de vreemdheid van de ander overstijgen. Humor houdt bijvoorbeeld niet op bij de huidskleur.

Maar moppen kunnen ook grenzen markeren door de ander belachelijk te maken. Etnische geintjes zijn daar een voorbeeld van, maar ook grappen met een gender-ondertoon, én het gros van de humor in de media. Humor en lachen leggen machtsverhoudingen vast. Overigens is humor vooral een mannelijke aangelegenheid, tot in de taal toe. Maar weinig vrouwen halen de top-tien van de grappigste Belgen en zelfs als ze hoog scoren hebben ze dat vaker aan vrouwelijke fans te danken dan aan mannen. Tv-producenten klagen vaak over het tekort aan vrouwelijk komisch talent op de buis. Wat ze eigenlijk bedoelen, is het gebrek aan jonge bloedmooie vrouwen die nog grappig zijn ook. Maar daar rijst een fundamentele moeilijkheid.

Humor heeft immers alles te maken met het vermogen tot zelfrelativering. En dat wil nogal eens komen met de jaren, met de levenservaring. Want goeie humor kan het gewone ongewoon doen lijken en het vanzelfsprekende opmerkelijk. Dus doe ons een lol, haal die humor boven en profiteer van één april!

(De auteurs zijn trend- en mediawatchers van het adviesbureau Beckx&X.)

  • Deze rubriek verschijnt elke week op zaterdag.