BRUSSEL - De Vlaamse gemeenten stevenen dit jaar af op een globaal tekort van 96,5 miljoen euro. De stijging van de ontvangsten wordt sterk afgeremd door het verlies aan dividenden na de volledige liberalisering van de energiemarkt sinds 1 juli 2003. Het cijfer komt uit de jaarlijkse studie van Dexia Bank naar de financiële toestand van de gemeenten in België. D studie houdt geen rekening met de invoering van een federale compensatiemaatregel, de zogenaamde Elia-heffing.
,,Die heffing is nog niet verworven'', zegt chief economist Frank Lierman van Dexia. Hij geeft wel toe dat sommige gemeenten de compensatie al verrekend hebben in hun begroting voor dit jaar, maar daarover heeft Dexia Bank geen gegevens. De Senaat keurde vorige week de heffing goed, het ontwerp moet nu nog naar de Kamer. De heffing op de elektriciteitsdistributie vloeit terug naar de Vlaamse gemeenten en zou hen dit jaar 170 miljoen euro moeten opleveren.

Het geraamde tekort van 96,5 miljoen euro is te wijten aan het verlies van dividenden die de gemeenten voorheen opstreken uit de energie-intercommunales. Van een ontsporing van de uitgaven van de gemeenten is geen sprake, zegt Dexia.

In de andere gewesten zijn de vooruitzichten verschillend. De Waalse gemeenten zouden het jaar voltooien met een licht positief saldo. Aan de ontvangstenzijde waren er de inspanningen van de Waalse gewestregering voor de meest armlastige gemeenten (Tonusplan). Sommige gemeenten voerden bovendien een wegenisretributie in ("redevance voirie") ter compensatie van het verlies aan energiedividenden. In Wallonië is de energiemarkt voorlopig slechts gedeeltelijk geliberaliseerd.

Ook in Brussel zou de budgettaire toestand van de gemeenten verbeteren, maar het begrotingsplaatje blijft er onrustwekkend omdat er weinig of geen reserves meer zijn.

Dexia omschrijft het begrotingsjaar 2003 als het jaar waarin het financieel herstel van de Belgische gemeenten werd voortgezet. Dankzij een strikte kostenbeheersing bleef de groei van de uitgaven beperkt.

De Vlaamse gemeenten vertoonden een overschot van 12,8 miljoen euro tegenover een tekort van 39 miljoen euro in 2002. Die verbetering is te danken aan de hervorming van het Gemeentefonds (+19 pct), de oprichting van het Stedenfonds en de uitgesproken stijging van de fiscale ontvangsten (+4,9 pct). De groei van de uitgaven vertraagde van +4,6 naar +3,3 pct.

De Waalse gemeenten lieten een tekort noteren van -32,6 miljoen euro. Dat komt overeen met een daling van het tekort met 85,4 miljoen euro. Naast een beheersing van de uitgaven waren er hogere toelagen van het Waals gewest in het kader van het Tonusplan. In de Brusselse gemeenten liep het tekort terug tot -29,3 miljoen euro. Dat is hoofdzakelijk te danken aan een zeer beperkte groei (+1,3 pct) van de uitgaven.

Op middellange termijn blijven de gemeentefinanciën onder druk staan, zegt Dexia Bank. Er is onder meer onzekerheid over de evolutie van het financieringsmechanisme voor de politiezones. Die zones worden voor twee derde gefinancierd door de gemeenten.

In 2003 waren ze goed voor 38 procent van de dotaties vanuit de gemeenten. De financiële inspanning voor de politiezones was groter in Vlaanderen (+8,6 pct), maar er zijn wel sterke verschillen tussen gemeenten onderling. De kleine, landelijke gemeenten leveren verhoudingsgewijs een grotere inspanning. Voor dit jaar werd niets gewijzigd aan het financieringsmechanisme. Vraag is hoe dat in de toekomst zal evolueren en welke financiële gevolgen dat heeft voor de gemeenten.