BRUSSEL - Wetenschappers hebben de tekens op een 22.000 jaar oud botje ontcijferd dat een halve eeuw geleden werd gevonden in Afrika. Volgens het wetenschappelijke magazine Eos wijst de ontdekking erop dat de wieg van de wiskunde in Afrika ligt.
Het been werd een halve eeuw geleden opgegraven door de Belgische geoloog-archeoloog Jean de Heinzelin in het Congolese Ishango. Het Ishango-botje is tien centimeter lang en heeft een kwartskristal aan het uiteinde. Het ziet eruit als een soort schrijf- of graveerwerktuig. Op het been staan drie kolommen met kerven of sporen.

Jarenlang speculeerden wetenschappers over de betekenis van de tekens op het Ishango-bot, dat in het Museum voor Natuurwetenschappen in Brussel ligt. Ze dachten onder meer aan een maankalender, een rekenkundig spel, een verzameling priemgetallen of een ingewikkelde telstaaf. Recent onderzoek wijst nu uit dat de laatste hypothese correct is.

Opheldering kwam er door de ontdekking van een tweede botje, het ,,tweede been van Ishango''. De Heinzelin vond het bot destijds dicht bij het eerste been, maar hield het bestaan ervan geheim, ,,wellicht omdat subjectieve en onwetenschappelijke critici hem het leven zuur maakten'', aldus Eos Magazine.

Pas op zijn sterfbed in 1998 verzamelde de Belgische wetenschapper zijn notities en begon hij aan een wetenschappelijk artikel. Een team van archeologen, wiskundigen en ingenieurs zette na zijn dood het werk voort en komt nu met de resultaten naar buiten.

Vergelijkbaar met 'turven'

De twee beentjes zijn volgens hen telstokken van een volk dat niet zoals wij decimaal telde, maar waarschijnlijk met de bases 6 en 10. De wetenschappers stellen in het artikel in Eos-Magazine dat het gaat om een typisch Afrikaanse telwijze. Zo'n telproces is vergelijkbaar met wat wij in het westen doen als we getallen per 5 'turven' (vier verticale streepjes worden horizontaal gedwarst door een vijfde streepje), omdat dat overeenkomt met onze telbasis 10.

,,Doordat het Ishango-volk zijn getallen bedacht in een basis 6-10 combinatie, zoals volkeren in andere Afrikaanse gebieden vandaag, komt een onmiskenbare logica te voorschijn'', zeggen de wetenschappers. Volgens hen zijn de twee botjes de oudste getuigenissen van logisch redeneren.

Het tweede been van Ishango wordt op 28 februari voorgesteld op een wetenschappelijke conferentie in Brussel.