Mag ik kinderen tegengas geven als ze stereotiep jongens- en meisjesspeelgoed vragen?
Foto:  Getty Images

In deze helpdesk behandelen we elke dag een vraag bij de eindejaarsfeesten. Vandaag: ‘Mag ik mijn meisje alsjeblief een poppenhuis geven en mijn jongen een brandweerpak?’

Handig is dat, die jaarlijkse brief aan Sinterklaas. Met een beetje geluk moet je als ouder voor de hele cadeaumaand december niet meer verder denken dan prinsessenjurk/strijkplank/kapsalonpop voor je dochter, en geweer/ruimtestation/boksbal voor je zoon. Stereotiep? Misschien, maar ze hebben het wel zélf gekozen, en de Sint is een kindervriend, geen slippendrager van de politiek-culturele elite, toch? Moeten we de genderoorlogen nu ook al op de speelmat uitvechten?

‘Wat bij speelgoed begint, komt in elke levensfase terug’, zegt Christin Ho van Rosa, het kenniscentrum voor gender en feminisme, dat in 2013 met gelijkgezinde organisaties de campagne ‘Vrij spel, kinderen kiezen wel’ lanceerde. ‘De stereotiepen over jongens en meisjes leven nog heel erg, en worden door de grote speelgoedproducenten opgepookt. Dat rendeert, want dan hebben ze twee markten om te bespelen.’ De jongste jaren heeft de campagne een paar overwinningen geboekt. Zo doet het ‘speelgoed van het jaar’ niet meer aan aparte categorieën voor jongens en meisjes.

‘De mensen weten het intussen wel, dat die strakke opdeling van de wereld in roze en blauw de laatste jaren wel erg overdreven wordt. Ik betwijfel of mensen voldoende beseffen dat we daardoor mogelijk kansen en talenten laten verloren gaan, bijvoorbeeld door het effect op studie- en beroepskeuze’, zegt Veerle Draulans, professor genderstudies aan de KU Leuven. ‘Het bewustzijn groeit, maar de wil om ons gedrag aan te passen, volgt maar schoorvoetend. Er is op zich niks mis mee om je dochter een pop te geven als die daarom vraagt, maar je beseft best ook dat een kind niet volledig vrij is in die keuze.’

Mag ik kinderen tegengas geven als ze stereotiep jongens- en meisjesspeelgoed vragen?
Foto:  Getty Images/iStockphoto

Vrouwenvoetbal

Die pop van de Sint, gekozen uit een folder met aparte pagina’s voor meisjes, komt boven op de pop van de tante, de opmerking van grootvader dat vrouwenvoetbal toch geen echte sport is en de make-uptips op sites als ‘for girls only’. ‘De hele omgeving bepaalt mee wat gepast gedrag voor meisjes en voor jongetjes is, en vanaf een jaar of vijf is het gemiddelde kind zich sterk bewust van het eigen geslacht en handelt het naar die verwachtingen’, zegt Draulans. ‘Die onbewuste stereotypering begint al tijdens de zwangerschap. Veel toekomstige ouders dromen over hun kroost in lijn met genderstereotiepe verwachtingen: zonen als stoere kerels en dochters als mooi en lief.’

Hoe moet het dan wel? ‘Bied zoveel mogelijkheden als er zijn, ook in het aanbod hobby’s, bijvoorbeeld, en maak geen genderstereotiepe opmerkingen over wat hoort of niet hoort. Als een meisje altijd maar “meisjesspeelgoed” krijgt, beseft ze misschien niet dat ze ook goed is in het bouwen van ingewikkelde constructies. Een jongetje dat aangemoedigd wordt als superman, weet misschien niet dat hij ook goed voor anderen kan zorgen’, zegt Draulans.

‘Denk je dat empathie een gender heeft?’, vraagt seksuoloog Wim Slabbinck, die in een opiniestuk op Charliemag.be aandacht vroeg voor de nadelige effecten van genderstereotypes op jongens. ‘Dat meisjes beter zijn in emotionele vaardigheden, is omdat ze er van jongs af op trainen, terwijl we jongens afleren hun emoties ernstig te nemen en te uiten. Speelgoed speelt daar een rol in. Als je alleen maar actiepoppen, vliegtuigen en shootergames in handen krijgt, hoe moet een jongen dan ontdekken dat hij misschien graag leraar of seksuoloog wordt?’

Jongens zijn de voorbije jaren misschien wel meer de pineut dan meisjes. Hun speelveld is nog veel kleiner dan dat van meisjes, die veel minder dan vroeger vies worden bekeken als ze zogezegd mannelijke eigenschappen zoals ambitie aan de dag leggen. Het gaat ook om veel meer dan beroepskeuzes. Slabbinck linkt de opvoeding van jongens tot stoere helden ook aan depressies en zelfdoding, aan de mate waarin mannen hun identiteit aan hun job linken, aan risico op verslaving en aan het mannelijk overwicht in de gevangenissen.

Circusspullen

En zo loopt er volgens sommigen een lijn van de blauwe en roze gangen in de speelgoedwinkel naar de Weinstein-affaire en de hele #metoo-campagne. In het donkerste scenario groeien die lieve mooie prinsesjes met een pop in de armen en die stoere jongens die de wereld gewapenderhand veroveren, uit tot de meisjes die nog beleefd blijven als ze op bed gedwongen worden door een veroveraar die de tegenstand als onderdeel van een spel leerde zien.

Overdrijven we? Nee, het is natuurlijk niet omdat de Sint een pop brengt, dat uw dochter per se een groter risico op ongewenste intimiteiten loopt. En die set speelgoedsoldaatjes zal uw zoon niet recht naar de cel leiden. Maar waarom de verbeelding niet wat oprekken? Circus- of goochelspullen, bijvoorbeeld, bekennen geen geslacht, net zomin als ouderwets simpele legoblokken in alle kleuren van de regenboog. Veel jongens spelen graag voor kok of bakker, of tuinier, of winkelier. Meer en meer richten speelgoedwinkels een aparte hoek met wetenschapsspeelgoed in. De natuur, het heelal, de klimaatopwarming, alternatieve energiebronnen: waarom zou u ervan uitgaan dat het uw dochter niet interesseert?

Conclusie: de Sint mag nog gerust een pop of een vrachtwagen brengen als uw dochter of zoon daarom vraagt. Maar in het ideale geval kijkt de goedheilige man ook eens verder dan de roze en blauwe dozen waar de grote speelgoedproducenten op inzetten, zodat hij meisjes niet alleen lief en jongens niet alleen stoer laat zijn.

Zit u zelf ook met een vraag? Mail ze naar decemberdesk@standaard.be, en we gaan op zoek naar het antwoord. Ook als u gouden advies hebt dat u graag met andere lezers deelt, kunnen we dat doorgeven in deze rubriek.

* Het artikel hierboven is een stuk uit ons archief, dat oorspronkelijk verscheen op zaterdag 2 december 2017. Christin Ho is intussen geen communicatieverantwoordelijke meer van Rosa, ze werd opgevolgd door Jantien Debyser.

Wist je dat je ook zonder abonnement elke maand 3 betalende  plus-artikels kunt lezen?

Meld je aan en lees gratis ›

Vul je e-mailadres en wachtwoord in