Is een wederopstanding van de Boekenbeurs in zicht?
Lees! Het Boekenfestival trok vorig jaar 24.000 bezoekers.  Foto:  BELGA

Er is opnieuw een sprankel hoop dat er een volwaardige opvolger komt voor de Boekenbeurs. De onenigheid daarover lijkt stilaan weg te ebben, de verschillende partijen zitten weer rond de tafel om na te denken over de toekomst.

Tachtig jaar lang was het een traditie: de traditionele Boekenbeurs in Antwerpen in de herfstvakantie. Maar de beurs is al wijlen sinds 2019. In 2020 kon ze niet doorgaan door de coronacrisis en vorig jaar ging organisator Boek.be failliet.

Over een opvolger ontstonden spanningen tussen de grote uitgevers enerzijds en de kleinere collega’s en de boekhandels anderzijds. Het resultaat: vorig jaar verrezen uit de as van de Boekenbeurs twee evenementen, die elkaar beconcurreerden door op hetzelfde moment plaats te vinden. In Antwerpen trok Lees! Het Boekenfestival 24.000 bezoekers. Een tweede editie kwam er dit jaar niet, nog steeds vanwege de verdeeldheid in het boekenvak, aldus beursorganisator Easyfairs. Maar Antwerpen wil de Boekenbeurstraditie niet uit handen geven. De stad vult de leemte in met November Boekenmaand, waarvan zondag het openingsfestival plaatsvindt.

In Kortrijk organiseerde een aantal grotere uitgevers Boektopia, waarvan dit weekend de tweede editie van start gaat. De eerste editie, die drie dagen liep, haalde 11.000 bezoekers. Dit jaar mikt Boektopia hoger met negen dagen beurs.

Maar aan de cijfers van de Boekenbeurs konden beide initiatieven niet tippen: die trok 123.000 bezoekers in 2019, terwijl de beurs toen al jaren op haar retour was.

Optimisme

Kortom, het is een ingewikkeld kluwen. Maar donderdag antwoordde minister van Cultuur Jan Jambon (N-VA) in het Vlaams Parlement op een vraag over de toekomst van een Vlaams boekenfestival dat hij ‘heel veel vertrouwen [had] in een goede afloop’. Dat optimisme komt voort uit het feit dat de partijen in het boekenvak die tot voor enkele maanden niet on speaking terms waren, sinds augustus weer rond de tafel zitten, aldus Belga. Dat was drie jaar lang niet gebeurd. Uit die gesprekken tussen de boekhandelsvereniging Boekhandels Vlaanderen en de Groep Algemene Uitgevers (GAU) is nu al nauwere samenwerking gegroeid: ‘De Boekencheques die Literatuur Vlaanderen en het ministerie van Cultuur lanceerden om mensen na corona weer naar de boekhandel te krijgen, worden mee ondersteund door de GAU’, zegt Jos Baeckens van Boekhandels Vlaanderen. ‘We denken nu na over de toekomst van de boekenbeurzen in Vlaanderen. Het goede nieuws is dat een aantal belangrijke mensen er weer in geloven en bereid zijn om de problemen op te lossen.’

Een van de obstakels is dat Boektopia een aantal verplichtingen heeft ten aanzien van de stad Kortrijk en Kortrijk Xpo. ‘We hebben een contract afgesloten voor vijf jaar, waarbinnen we zeker drie grote evenementen moeten organiseren’, beaamt Jo Dupré, woordvoerder van Boektopia. ‘We bouwen dus verder aan Utopia.’

Maar zowel bij de Vlaamse overheid als bij de stad Antwerpen is er een sterke wil om de oude traditie van de Antwerpse Boekenbeurs in het najaar weer op te pikken, aldus Baeckens. ‘Ook een aantal uitgevers denkt weer in die richting. En het Boekenoverleg, het overlegorgaan waarin alle organisaties binnen het boekenvak zijn vertegenwoordigd, is haast unaniem gewonnen voor het idee om Antwerpen weer op de kaart te zetten: de stad ligt centraal, en vlak bij de Nederlandse grens. De Boekenbeurs telde dan ook aardig wat Nederlandse bezoekers. Voor Nederlanders, maar ook voor Limburgers en Antwerpenaren ligt Kortrijk een stuk minder voor de hand als locatie.’

Diplomatieke onderhandelingen

Er zal dus nog flink moeten worden onderhandeld om tot een oplossing te komen, maar er wordt aan een verklaring gewerkt waarin alle partijen de intentie uitspreken om volgend jaar nauwer te gaan samenwerken. Baeckens houdt daarvan de pen vast, samen met Patrick Boeykens, directeur van Boektopia en voorzitter van de GAU.

‘We hebben grote evenementen nodig’, zegt Dupré. ‘De boekenmarkt deed het goed in de coronaperiode, maar gaat nu achteruit. Er is het grote probleem van ontlezing bij kinderen, en daarnaast kopen steeds meer mensen Engelstalige boeken, nu al goed voor 18 procent marktaandeel. Dat betekent dat Nederlandstalige uitgevers maar goed 80 procent van de markt meer overhouden. En als je de stijgende papier-, transport- en loonkosten daarbij optelt, wordt het helemaal moeilijk. Dus we moeten het boek op een grootschalige manier promoten.’

De strijd is gestaakt, diplomatieke onderhandelingen zijn aan de gang. ‘Als we een sfeer van collegialiteit en openheid kunnen behouden, kunnen we creatieve oplossingen bedenken voor alle problemen’, aldus Baeckens.

Wist je dat je ook zonder abonnement elke maand 3 betalende  plus-artikels kunt lezen?

Meld je aan en lees gratis ›

Vul je e-mailadres en wachtwoord in