camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

Recensie expo

Als kunst de vlag hijst

Als kunstenaars naar een vlag grijpen, komen engagement, poëzie en visuele impact vaak naadloos samen. Een expositie met vlag en wimpel.

vrijdag 30 september 2022 om 3.25 uur

Marina Abramovic, The hero, 2001. rr

Flags

Villa Empain, Brussel, tot 22/1.

Wat is er meer alledaags en alomtegenwoordig dan de Amerikaanse vlag? Jasper Johns, die lang de lijst van duurste levende kunstenaars zou aanvoeren, beweerde altijd dat zijn handelsmerk in een droom tot hem gekomen was. Al in zijn eerste tentoonstelling in 1954 schilderde hij stars and stripes. Hij presenteerde ze als een tot verf gestold symbool. Meer abstrahering en smeuïge kleurlagen dan een object dat aan een vlaggenstok hangt.

Johns mocht niet ontbreken in Flags, waarmee de Boghossianstichting laat zien hoe kunstenaars naar de wereld kijken en daarbij enig vlagvertoon niet schuwen. De Amerikaanse vlag is omnipresent in het parcours dat door de stemmige kamers en salons van Villa Empain voert, het vaakst als kop van Jut en als omkering van de American dream. We zien een aan flarden gescheurd exemplaar, een georiëntaliseerde versie, een poster waar Keith Haring zijn vrolijke figuurtjes aan toegevoegd heeft.

Die van David Hammons, lid van de Afro-Amerikaanse gemeenschap, hangt in repen en versmelt met de kleuren van de pan-Afrikaanse vlag. Andy Warhol, tuk op iconische mediabeelden, maakte met Moonwalk een poppy variant van de landing op de maan en het moment waarop Neil Armstrong er de vlag plant. En Jonathan Horowitz wisselde in zijn versie de dertien rode en witte stripes in voor de kleuren van de lgbti-regenboogvlag.

Jasper Johns, Flag I, 1973. rr

Klimaatzaak

Alfred Pacquement, voormalig directeur van het Musée national d’Art moderne in het Centre Pompidou, stelt al voor de ­tweede keer een tentoonstelling samen in Brussel. Met Mappamundi toonde hij al hoe hedendaagse artiesten via kaarten en wereldbollen een weinig fraai toekomstbeeld van onze planeet schetsen.

Ook in Flags overheersen de statements. Meer dan vijftig kunstenaars gaan op een speelse een fantasierijke manier aan de haal met de symboliek van vlag en wimpel. Ze husselen oneerbiedig de conventies door elkaar en steken de draak met identiteit en representatie. Ze schakelen vlaggen in om de klimaatzaak, imperialisme, ­verdrukking of onrecht in het algemeen aan te kaarten.

‘De kunstenaars husselen oneerbiedig de conventies door elkaar en steken de draak met identiteit en representatie’

De waaier aan thema’s weerspiegelt zich ook in de variatie aan kunstvormen die aan bod komt, van schilderkunst en fotografie, tot ingrepen in situ, installaties, video’s en zelfs twee versies van de Kuifjestrip De geheimzinnige ster.

Raoul Dufy, La Rue pavoisée, 1906. rr

Een straffe installatie vind je al in de ­salons op de benedenverdieping. De ­Marokkaanse kunstenaar Mounir Fatmi zet de vlaggen van de landen van de Arabische Liga tegen de muur. Bij vier van de 21, waar tijdens de Arabische lente een volksopstand plaatsvond, is de vlaggenstok vervangen door een bezem.

Halverwege, in de voormalige badkamer van de art-decovilla, duikt een historisch luik op met documentairefoto’s van het Magnum-agentschap. Beroemde beelden, zoals het planten van de Sovjetvlag op de Reichstag bij het eind van de Tweede ­Wereldoorlog, duiken op. Maar er is ook een bijzondere tegenhanger. In een digi­tale simulatie laat John Gerrard een vlag letterlijk in rook opgaan, op de plaats in Texas waar in 1901 de eerste oliebron werd geboord.

Bloedrood

De zwarte vlag van opstand en anarchie (in conceptuele vorm bij Marcel Broodthaers), de witte vlag van wapenstilstand en vrede (in een video van Marina Abramovic), ze komen aan bod. De Franse schilder Gérard Fromanger goochelt met de drapeau rouge: het rood van het bloedvergieten, tijdens de opstanden van mei ’68, sijpelt zijn abstracte zeefdrukken binnen.

Het subversieve en het visuele reiken ­elkaar de hand in deze tentoonstelling. ­Enkele installaties, zoals die van Kimsooja, drukken utopische gedachten uit. In de ­inkomhal legt ze nationale vlaggen over ­elkaar heen in een grensoverschrijdende reünie. Franck Scurti doet iets gelijkaardigs. Hij stelt een fris boeketje samen: kunstbloemen met de kleuren en emblemen uit alle uithoeken van de wereld.

 Lola Pertsowsky

De meest oogstrelende ingreep komt van veteraan Daniel Buren. De Franse conceptuele kunstenaar toont zijn favoriete streepjesmotief al sinds de jaren 60 buiten de muren van de musea, in bizarre combinaties en op de meest verrassende plekken. In de Villa Empain palmt hij het zwembad in met ‘1312 flammes sur l’eau’. De rijtjes driehoekige vaandels, die net het wateroppervlak raken, vormen de feeste­lijke uitsmijter van een tentoonstelling die drijft op engagement en de slimme toe-eigening van waar een vlag, spandoek of vaandrig zoal voor staat.

Niet te missen

LEES OOK

De podcasts van De Standaard

Niet te missen