Arrestaties demonstranten VK doen discussie oplaaien over recht op vrije meningsuiting
  Foto:  reuters

Niet elke Brit rouwt om de dood van koningin Elizabeth II. De voorbije dagen trokken velen de straat op om te pleiten voor de afschaffing van het koningshuis, met (hardhandige) arrestaties tot gevolg. Het stelt de discussie over het recht op vrije meningsuiting in het VK op scherp.

De Britse politie krijgt kritiek op haar aanpak van pro-republikeinse en antimonarchistische demonstranten. Zondag werd een vrouw in de Schotse hoofdstad Edinburgh opgepakt omdat ze een bord had meegebracht naar een inhuldigingsplechtigheid voor Charles met de boodschap: ‘Fuck imperialisme, schaf de monarchie af.’ Nog voor de proclamatie van koning Charles III was uitgesproken, werd de vrouw opgepakt door de politie, omdat ze de openbare orde zou verstoren.

Een andere vrouw, die demonstreerde voor de poorten van het Britse parlement, bracht een bord mee waarop ‘Niet mijn koning’ stond. Ook zij werd niet veel later door de politie meegenomen.

Er zijn veel andere voorbeelden te vinden van Britten die demonstreren tegen het koningshuis. Vredesactivist Symon Hill werd in Oxford in de boeien geslagen, nadat hij had uitgeroepen dat Charles niet verkozen was en zijn positie dus onrechtmatig had verkregen. Hill werd gearresteerd vanwege ‘bedreigend gedrag’, maar werd niet veel later weer vrijgelaten. Na zijn arrestatie zei hij dat de politie ‘haar bevoegdheden misbruikt om iemand te arresteren die kritiek uit tegen de ondemocratische benoeming van een staatshoofd’.

Respect voor rouwenden

‘Vrije meningsuiting is een fundamenteel onderdeel van elke democratie’, reageerde Republic, een organisatie die campagne voert tegen de monarchie. ‘We zullen niet stoppen met onze antimonarchistische protesten en verwachten dat die worden toegelaten’, klinkt het bij monde van directeur Graham Smith. Ook burgerrechtengroep Liberty uit haar zorgen over de handelswijze van de politie, die ‘haar bevoegdheden hardhandig gebruikt om de vrijheid van meningsuiting te beknotten’.

De Britse premier is op de hoogte van de vele arrestaties. Max Blain, woordvoerder van premier Liz Truss, zei dat het nu vooral een periode is van nationale rouw ‘voor de meerderheid van de bevolking’. Het recht op vrije meningsuiting moet steeds gevrijwaard blijven, vindt hij, ‘maar het is aan de politie om te beslissen wat gepast is in elke afzonderlijke situatie’. Keir Starmer, de Britse Labourleider, vertelde dat protesten zeker mogelijk moeten zijn, maar dat ze wel ‘respectvol’ moeten gebeuren.

De Londense adjunct-politiecommissaris Stuart Cundy zei dat het publiek ‘absoluut het recht heeft om te protesteren’. ‘De overgrote meerderheid van de interacties tussen agenten en het publiek waren positief’, besloot hij.

Arrestaties demonstranten VK doen discussie oplaaien over recht op vrije meningsuiting
Anti-monarchistische demonstranten houden lege borden omhoog tijdens een protest in Edinburgh tegen de manier waarop politie hun protesten vaak hardhandig aanpakt.  Foto:  AFP

Recht om te protesteren?

Elke inwoner van Groot-Brittannië heeft in principe het recht om te protesteren. Hoewel er geen specifiek recht in de wet is vastgelegd, wordt het recht op vrijheid van meningsuiting en het recht op vrijheid van vergadering beschermd door de artikelen 10 en 11 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens, dat door de Human Rights Act in het Britse nationale recht is opgenomen.

Het recht om te protesteren werd de voorbije decennia wel steeds meer afgezwakt, onder andere door de Public Order Act uit 1986 en de recente Police, Crime, Sentencing and Courts Act (PCSC). De laatste wet werd al vaak bekritiseerd omdat ze het recht om te protesteren inperkt. Hoewel de politie officieel nog geen enkele pro-republikeinse demonstrant heeft aangeklaagd, zei activist Hill wel dat hij aanvankelijk gearresteerd werd op grond van de PCSC Act.

Technisch gezien kan iedereen in Groot-Brittannië opgepakt worden die openlijk pleit voor de afschaffing van het Britse koningshuis op basis van een wet uit 1848, de Treason Felony Act. Op zo’n misdaad staat zelfs een levenslange gevangenisstraf. In werkelijkheid wordt die wet niet meer toegepast sinds 1879.

Wist je dat je ook zonder abonnement elke maand 3 betalende  plus-artikels kunt lezen?

Meld je aan en lees gratis ›

Vul je e-mailadres en wachtwoord in