camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

opinie Vrije mening

Bestrijd neonazi’s, maar niet met hun methodes

Medewerker Hoger Instituut voor Wijsbegeerte (KU Leuven).

donderdag 18 augustus 2022 om 3.25 uur

Frontnacht verbieden was geen goed idee, schrijft Lode Cossaer. Een overheid die willekeurig dingen censureert die haar niet zinnen, dat is de natte droom van elke fascist.

Beeld uit een video van Bronson, een van de bands die op Frontnacht zouden optreden. rr

Toen het verbod op Frontnacht ­bekendraakte, werd victorie gekraaid in progressieve kringen. Het kon toch niet dat een neonazifestival zou plaatsvinden in ‘de vredesstad’ Ieper! Het schandaal! Die reactie miskent de risico’s die met zo’n verbod gepaard gaan.

Er weerklinken twee argumenten voor het verbod. Het meest redelijke is het veiligheids­argument. Als Frontnacht een reële dreiging inhoudt voor het handhaven van de openbare orde, dan is er een ­argument om het festival te verbieden. Maar, laten we duidelijk zijn: dat is jammer. Het is een kerntaak van de overheid om rechten te ­beschermen, inclusief het recht op vrije meningsuiting. Zelfs als muziekgroepen op Frontnacht van plan ­waren liederen te zingen die zondigen tegen de ­antiracisme- of negatio­nismewet, is het moeilijk om binnen de Belgische constitutionele orde ­preventief op te treden. Er is immers een grondwettelijk verbod op censuur, waar een ­preventief verbod heel dicht in de buurt van komt. Wat wel kan, is ter plaatse akte nemen van de schen­dingen van die wetten om die achteraf te vervolgen.

   • Negatief rapport over extreemrechts festival was al elf dagen oud

Het andere argument, dat je veel vaker hoorde, was dat het ongehoord is om een nazifestival te laten plaatsvinden. Wie het daarmee eens is, hanteert als algemeen beleidsprincipe dat de overheid preventief evenementen kan verbieden vanwege wat er ­mogelijk aan bod komt. Dat is een ­gevaarlijk principe om in te ­voeren in een vrije samenleving. Elk evenement zou zich dan mogelijk ­inhoudelijk moeten verantwoorden tegenover de machthebbers. Dat lijkt niet zo’n probleem zolang je dingen zegt waar de machthebbers geen been in zien, maar wat als iemand anders aan de macht komt, die wel bezwaar maakt tegen wat je zegt? Het is een uitbreiding van de macht van de overheid, die vervolgens ook beschikbaar is voor de volgende machthebbers. Nu (radicaal) rechts op Vlaams niveau ­bijna een meerderheid heeft, is dat bijzonder gevaarlijk.

Censuur tegen Hitler

Dit is een goeie denkoefening. ­Probeer je gewoon eens in te beelden wat jouw politieke tegenstanders kunnen doen met de macht die je de overheid gunt. We hebben een overheid gecreëerd met camera’s, con­trole en datacentralisering, en nu willen we de overheid toelaten inhoudelijk te ­beoordelen of een evenement mag plaatsvinden. Wil je dat soort macht aan autoritaire, racistische ­politici geven?

De analogie met de Weimar­republiek is hier van toepassing. In ­tegenstelling tot wat veel mensen denken, waren er in de jaren 20 tal van pogingen om de ­nazipartij te censu­reren. Er zijn toen honderden nazikranten gesloten en Hitler mocht enkele jaren lang zelfs niet politiek ­optreden. Toen de nazipartij uiteindelijk aan de macht kwam, heeft ze onmiddellijk die macht gebruikt om haar tegenstanders de mond te snoeren. De middelen ­bestonden al, de ­nazi’s hoefden ze niet meer uit te vinden. Het was niet de uitgebreide vrijheid van menings­uiting, maar net het gebrek eraan, dat (mee) de opgang van de nazi’s mogelijk maakte.

Ik deel het ideaal van ‘een dam ­tegen fascisten en neonazi’s’, maar de ­methode van mijn progressieve ­medemensen verleent de staat net meer bevoegdheden om willekeurig op te treden om antipathieke mensen en zaken te verbieden. Dat is de natte droom van elke fascist. Als zij aan de macht komen, maakt dat soort beleid het eenvoudiger voor hen om hun ­autoritair regime uit te rollen, uiteraard gericht tegen andere groeperingen dan waar het nu tegen gericht is. Het voorbereidend werk is al achter de rug.

Contraproductief

Ik begrijp de reflex. Ik verkies ook een samenleving zonder fascisten en neonazi’s. Maar het idee dat we dat doel zullen bereiken door fundamentele rechten van meningsuiting en ­organisatie onderuit te halen, is verkeerd. Drugs verdwijnen niet door ze illegaal te maken, maar worden net gevaarlijker. Migratie verdwijnt niet door ze illegaal te maken, maar wordt net gevaarlijker. Het woord ­bestrijd je met het woord. Mensen ­behandelen als minderwaardig vanwege hun meningen, zal hun weerzin tegen de samenleving en haar vrij­heden en rechtsprincipes alleen maar doen toenemen.

Dat radicaliserende effect zien we ook breder, niet alleen bij het al dan niet verbieden van een nazifestival als Frontnacht. Uit het onderzoek van Jogchum Vrielink (UCLouvain) blijkt dat de antiracismewet op de overtreders ervan vooral contra­productieve effecten heeft, waardoor het racisme eerder toe- dan afneemt.

Het was niet de vrijheid van menings­uiting, maar net het gebrek eraan, dat (mee) de opgang van de nazi’s mogelijk maakte

De wet is bedoeld als een dam ­tegen haat en onverdraagzaamheid, maar in de feiten functioneert ze vooral als ­een katalysator. Net vanwege de strijd tegen ­racisme moeten we die wet­geving en, bij uitbreiding, de hele ­repressieve ­benadering van dit samenlevings­probleem dan ook in vraag stellen.

De rechten van de KKK

Er bestaat een andere weg. De weg van iemand als Anthony P. Griffin. Die (veel te onbekende) zwarte Amerikaanse advocaat heeft in 1994 ­namens de American Civil Liberties Union het recht van de leden van de Ku Klux Klan verdedigd om hun meningen te uiten en zich te organiseren. Die fundamentele rechten moeten we altijd blijven verdedigen, zelfs voor de meest abjecte meningen in onze ­samenleving. Van islamitische haatpredikers tot neonazibands. Zij willen alles waar ik voorstander van ben – een liberale rechtsstaat gebaseerd op universele vrijheden en rechten – ­ondermijnen. Maar wat we nooit kunnen goedkeuren, is dat we zelf dat ideaal ondermijnen om ‘hen’ te sabo­teren.

De vrije samenleving is de beste plek om met diverse mensen vreedzaam samen te leven. Maar ze kan alleen bestaan als ze voor iedereen geldt, zelfs voor degenen die haar willen saboteren.

Niet te missen


LEES OOK

De podcasts van De Standaard

Niet te missen