camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

de postenpakker The Janes

Zwanger en hulp nodig? Bel Jane

Cultuurredacteur

dinsdag 9 augustus 2022 om 3.25 uur

Vier van de Janes, nadat ze in mei 1972 toch nog waren gearresteerd. hbo

The Janes

Op Streamz

‘Er zijn wetten die zo onrechtvaardig zijn dat je je ertegen móét verzetten’, zegt ­Heather Booth. Ze was een van de vrouwen die zich Jane lieten noemen, en tussen 1968 en 1973 vrouwen aan een abortus hielpen in Chicago. Die ingreep was – in ­tegenstelling tot de abortus die de maffia aanbood – veilig en betaalbaar. Maar even illegaal.

Abortus verbieden heeft de praktijk in de geschiedenis nooit tegengehouden. ‘Ik heb gezien waartoe mensen in staat zijn als ze geen andere keuze hebben’, zegt Alan Weiland, toen arts in opleiding in Cook County, een van de grootste ziekenhuizen van de stad.

Cook County had een afdeling ­­‘sep­tische abortussen’, waar vrouwen belandden met infecties, geperforeerde ingewanden of derdegraads brandwonden na een fout gelopen zwangerschapsonderbreking. Op begrip of intensieve zorg hoefden ze niet te rekenen. Elke week ging er wel een patiënte dood.

De vruchtbaarheid van vrouwen bepaalde hun hele leven. Deugdelijke contra­ceptie krijgen was moeilijk als je getrouwd was en bijna onmogelijk als je het niet was. Gynaecologische zorg was, zoals vandaag in de VS, peperduur. Zwangere vrouwen verloren hun baan of hun studiebeurs. ‘We waren een jaar getrouwd, hij studeerde nog, we hadden alleen mijn inkomen toen ik zwanger raakte’, vertelt Eleanor Oliver, een van de Janes.

De illegale abortussen die zij en vriendinnen hadden ondergaan, leerden haar dat de vraag groot was en het aanbod beschamend. De maffia bood drie types abortus aan: de ‘Chevrolet’, de ‘Cadillac’ en de ‘Rolls-Royce’, die kostten respectievelijk 500, 750 of 1.000 dollar. Duizend dollar van 1968 komt overeen met 8.400 dollar vandaag. En nog was er geen garantie dat je niet in een of ander luizig motel zou doodbloeden. Sommige aborteurs stonden er ook nog eens voor bekend dat ze seks eisten voor hun diensten, boven op de betaling.

Er was nog een belangrijke factor die de vrouwen deed beslissen om een netwerk uit te bouwen. Ze waren allemaal actief in bewegingen tegen de oorlog in Vietnam, voor burgerrechten, voor degelijke woongelegenheid, voor democratie. Maar de mannelijke vrienden daar lagen niet wakker van vrouwenproblemen.

De maffia bood drie types abortus aan: de ‘Chevrolet’, de ‘Cadillac’ en de ‘Rolls-Royce’

Het netwerk dat de Janes uitbouwden, was degelijk en huiselijk. Het telefoonnummer op de strooibriefjes met de tekst ‘Zwanger? Hulp nodig? Bel Jane’ was een thuisnummer van een van de Janes. Vrouwen werden met de gezinsauto van een wachtkamer naar de plek gebracht waar de abortus werd uitgevoerd – allebei flats van vrienden. De vrouwen kregen degelijke ­info over wat de ingreep inhield, maar hoefden niet uit te leggen waarom ze een abortus wilden.

Zo bleven de Janes vier jaar onder de ­radar van de politie én de maffia. ‘Het hielp dat mannen onderschatten wat vrouwen kunnen realiseren’, zegt Katie droogjes – een familienaam geeft ze niet: de illegaliteit zit er weer aan te komen in de VS. Het is interessant om vrouwen, ook twee dominees, te horen uitleggen waarom abortus een basisrecht is. ‘Dit is geen theologische discussie, het is een complot’, zegt dominee Donna Schaper.

The Janes is een klassieke documentaire met pratende hoofden. De iets te schaarse archiefbeelden van vrouwen zijn heerlijk retro, maar wat de Janes vertellen, is akelig actueel – alleen moeten groepen die hulp bieden bij abortus nu ook vechten tegen nieuwe technologie waarmee ze kunnen worden bespioneerd, en tegen premies voor wie hen aangeeft. ‘Ik ben blij dat we die vrouwen konden helpen,’ zegt Diane Stevens, ‘maar ze hadden niet hoeven mee te maken wat ze meemaakten.’ En ze huilt.

Niet te missen


LEES OOK

De podcasts van De Standaard

Niet te missen