Graanexport uit Oekraïense havens kan hervatten, maar het akkoord is geen staakt-het-vuren
  Foto:  afp

Rusland en Oekraïne hebben vrijdag een overeenkomst ondertekend om de havens aan de Zwarte Zee opnieuw open te stellen voor de uitvoer van graan. Dat moet ervoor zorgen dat een internationale voedselcrisis door de Russische invasie kan worden afgewend. Toch betekent het beklonken akkoord geen staakt-het-vuren voor de oorlog in Oekraïne.

Het graanakkoord is de bekroning van twee maanden besprekingen tussen de Verenigde Naties en Turkije. Het overleg was gericht op wat VN-secretaris-generaal Antonio Guterres een ‘pakket’ noemde dat zowel de Oekraïense graanexport zou herstellen als de Russische graan- en meststoffentransporten zou vergemakkelijken, ondanks de strenge westerse sancties tegen Moskou.

Guterres zei dat het akkoord aanzienlijke hoeveelheden commerciële voedselexport vanuit drie belangrijke Oekraïense havens – Odessa, Chernomorsk en Yuzhne – mogelijk maakt. De VN zullen ook een coördinatiecentrum oprichten om toe te zien op de uitvoering van het akkoord. ‘Vandaag is er een baken op de Zwarte Zee. Een baken van hoop, mogelijkheden en verlichting in een wereld die daar meer dan ooit behoefte aan heeft’, zei de VN-secretaris-generaal.

Diepgewortelde vijandschap

Rusland en Oekraïne stuurden hun ministers van Defensie en Infrastructuur naar Istanbul voor de ondertekeningsceremonie, die ook werd bijgewoond door Guterres en de Turkse president Tayyip Erdogan.

Ondanks het historische akkoord was de diepgewortelde vijandschap tussen Oekraïne en Rusland sterk aanwezig. Zo weigerden Russische en Oekraïense vertegenwoordigers tijdens de ceremonie aan dezelfde tafel te zitten, en werd het uithangbord van de vlaggen van beide landen aangepast zodat ze niet langer naast elkaar stonden. ‘In geval van provocaties zal Oekraïne onmiddellijk militair reageren’, tweette Mykhailo Podolyak, presidentieel adviseur in Kiev, nog voor aanvang van de ceremonie.

De blokkade van de Oekraïense havens door de Russische Zwarte Zeevloot, waardoor tientallen miljoenen tonnen graan in silo’s zijn opgesloten en vele schepen zijn gestrand, heeft de knelpunten in de wereldwijde bevoorradingsketen verergerd. Tegelijk zorgden ook de westerse sancties voor een wereldwijde inflatie van de voedsel- en energieprijzen. Moskou ontkende haar verantwoordelijkheid voor de escalerende mondiale voedselcrisis.

Geen staakt-het-vuren

Hoge ambtenaren van de VN brachten vrijdag verslag uit en vertelden dat de overeenkomst naar verwachting binnen enkele weken volledig operationeel zal zijn. Een veilige doorgang naar en uit de havens zou worden gegarandeerd in wat een functionaris een ‘de facto staakt-het-vuren’ noemde voor de betrokken schepen en faciliteiten. De term ‘staakt-het-vuren’ wordt evenwel niet gemunt in het akkoord.

Hoewel Oekraïne als onderdeel van zijn verdediging tegen de Russische invasie nabijgelegen offshore-gebieden heeft ontmijnd, zouden Oekraïense piloten schepen langs veilige kanalen in zijn territoriale wateren loodsen. Onder toezicht van een in Istanbul gevestigd gemeenschappelijk coördinatiecentrum zouden de schepen dan via de Zwarte Zee naar de Bosporus in Turkije en vervolgens naar de wereldmarkten varen, aldus de VN-functionarissen. De overeenkomst zelf is 120 dagen geldig, maar kan worden verlengd en zal naar verwachting niet op korte termijn worden stopgezet.

Om tegemoet te komen aan de Russische bezorgdheid over wapensmokkel van schepen naar Oekraïne, zullen alle terugkerende schepen in een Turkse haven worden geïnspecteerd door vertegenwoordigers van alle partijen.



Wist je dat je ook zonder abonnement elke maand 3 betalende  plus-artikels kunt lezen?

Meld je aan en lees gratis ›

Vul je e-mailadres en wachtwoord in