Deze namiddag werden de overige vier ‘eerste beelden’ van de James Webb-telescoop vrijgegeven. Ze tonen gasnevels waarin sterren worden geboren maar ook sterven, sterrenstelsels die in een kosmische dans zijn verwikkeld met elkaar, en een ‘hete Jupiter’ met waterdamp in zijn atmosfeer.

Ongezien ver en scherp in het heelal turen: nieuwe foto’s van James Webb-telescoop
Carinanevel 

Een stukje van de binnenrand (bestaande uit gas en stof) van de Carinanevel, op 7.500 lichtjaar hiervandaan. Dit is de omgeving waarin sterren worden geboren, en met zijn infraroodcamera’s kan de Webb haarscherp inzoomen op deze kosmische kraamkamers. De nevelrand lijkt uit pieken en dalen te bestaan. Dat de hoogste pieken zeven lichtjaar hoog reiken, toont nog maar eens aan hoe immens groot deze gasnevel is.

Ongezien ver en scherp in het heelal turen: nieuwe foto’s van James Webb-telescoop
Dubbelsterrenpaar   Foto:  NASA, ESA, CSA, STScI, and The ERO Production Team

Een gasnevel rond een dubbelsterrenpaar op 2.500 lichtjaar bij ons vandaan. Opnames met twee infraroodcamera’s van de Webb tonen hoe een van de twee centrale sterren langzaam aan het sterven is. Duizenden jaren lang al stoot ze op gezette tijden stermaterie uit, te zien aan verschillende ‘golven’ die zich voortplanten binnenin de bel gevormd door de nevel. De rechterfoto, genomen in het midden-infrarood, toont voor de eerste keer ook de stervende ster. Op beelden gemaakt met andere telescopen zat die altijd verstopt achter een stof en gas, zoals ook op het linkerbeeld (genomen in het nabij-infrarood).

Ongezien ver en scherp in het heelal turen: nieuwe foto’s van James Webb-telescoop
Vijf sterrenstelsels waarvan er vier in een kosmische dans zijn verwikkeld  

Vijf sterrenstelsels waarvan er vier in een kosmische dans zijn verwikkeld, aangestuurd door hun onderlinge zwaartekracht. Het kwartet bevindt zich op bijna 300 miljoen lichtjaar van de aarde (het onderste stelsel ligt een stuk dichterbij, op 40 miljoen lichtjaar). We zien hoe twee sterrenstelsels bezig zijn met elkaar samen te smelten. De donkerrode kleur verraadt dat hierbij stof en gas worden verhit en dat zo de zaadjes worden gelegd voor het ontstaan van nieuwe sterren. Het sterrenstelsel bovenaan de foto herbergt dan weer een superzwaar zwart gat, 24 miljoen keer zo zwaar als de zon. Hoewel een zwart gat zelf geen licht uitstraalt (integendeel) doet de materie die er tegen enorme snelheden omheen cirkelt dat wel. De directe omgeving van het zwarte gat is daardoor 40 miljard keer zo helder als de zon.

Ongezien ver en scherp in het heelal turen: nieuwe foto’s van James Webb-telescoop

De Webb kan niet alleen foto’s maken maar ook licht analyseren, bijvoorbeeld sterrenlicht dat doorheen de atmosfeer van een exoplaneet priemt als die voor zijn moederster schuift. Dat heeft de telescoop gedaan bij een gasplaneet op ruim duizend lichtjaar bij ons vandaan. De analyses verraden dat de atmosfeer van de exoplaneet – een zogenoemde ‘hete Jupiter’, het is er meer dan vijfhonderd graden heet – waterdamp bevat. Dat de Webb zelfs wolken en nevels kon ontwaren belooft voor het onderzoek van andere exoplaneten en -atmosferen.

De krachtigste en duurste ruimtetelescoop ooit gebouwd, heeft zijn operationele start niet gemist. Na een voorspoedige reis na de lancering in december en een geslaagde opstart op een plek anderhalf miljoen kilometer bij ons vandaan, blijken nu ook de eerste beelden van de James Webb-telescoop aan de verwachtingen te voldoen. Zelfs in die mate dat de Amerikaanse president Joe Biden himself de primeur opeiste om de eerste foto maandagavond te onthullen.

Ongezien ver en scherp in het heelal turen: nieuwe foto’s van James Webb-telescoop
Foto:  AP

Je wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld je aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig