De Britse premier Boris Johnson heeft in een toespraak zijn ontslag aangekondigd. ‘Niemand is onvervangbaar.’ De druk op zijn positie was niet meer houdbaar.

‘Het is duidelijk de wil van de Conservatieve partij dat er een nieuwe leider en een nieuwe eerste minister moet komen’, zei Johnson. ‘Het proces om die nieuwe leider te zoeken moet nu beginnen.’

Eerder werd gecommuniceerd dat hij zou aanblijven tot in oktober, wanneer een nieuwe leider van de Conservatieven wordt verkozen. Maar woedende Conservatieven moeten daar niets van weten: zij eisen dat Johnson per direct opstapt. In zijn speech zei hij dat hij wil aanblijven tot er een volgende leider is. Volgende week zal de timing aangekondigd worden.

Johnson gaf aan dat hij zijn opvolger zal steunen. ‘Ik weet dat veel mensen opgelucht zullen zijn, maar er zullen er ook teleurgesteld zijn. Ik ben enorm triestig dat ik de beste job in de wereld moet vaarwel zeggen.’

Ondanks grote druk wou Johnson de voorbije maanden niet van opstappen weten. In zijn toespraak zei Johnson dat hij is blijven vechten voor zijn kiezers.

Johnson klopte zichzelf op de borst en maakte zich sterk dat hij het land goed achterlaat, terwijl er boegeroep klonk op de achtergrond. Hij blikte tevreden terug op resultaten van zijn regering: de Brexit, de vaccinatiecampagne en de Oekraïnecrisis. ‘We hebben het goed aangepakt’, vindt hij.

Leugens

Het eindspel werd dinsdagavond ingezet met het ontslag van topministers Sajid Javid (Volksgezondheid) en Rishi Sunak (Financiën). Zij konden niet langer onder Johnson werken, omdat hij maar bleef liegen. De laatste leugen ging over de aanstelling van Chris Pincher. Hoewel Johnson afwist van aantijgingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag, kreeg de man de belangrijke functie van whip, die moet toezien op de partijdiscipline in het parlement. Dat Johnson eerst volhield dat hij niets afwist van de aantijgingen, is nu het genadeschot voor zijn regering.

In de coulissen maanden verschillende regerings- en partijtoppers Johnson aan om op te stappen. Alle advies viel aanvankelijk in dovemansoren: Johnson bleef hardnekkig weigeren en achtte verkiezingen onnodig. Op een vergadering woensdagavond zei de regeringsleider nog dat hij ‘een geweldige week’ heeft.

Johnson zei woensdag nog dat zijn week wel aangenaam verloopt. Tegelijk keerde iedereen hem de rug toe.

Getekend door schandalen

Met zijn ontslag komt er voortijdig een einde aan het premierschap van Johnson dat vooral door schandalen werd geteisterd. Partygate was het grootste en eigenlijk kostte hem dat met vertraging de kop. Van de grote beloftes waarmee hij de kiezers in december 2019 massaal op de Conservatieve Partij deed stemmen, is weinig in huis gekomen. ‘Get Brexit done’ was de belangrijkste slogan. Die belofte maakt hij waar. De Brexit is een feit. Het probleem is dat de exit uit de EU de Britten economisch niet vooruit heeft geholpen.

Ook zijn sociale beloftes hebben nog niet veel zoden aan de dijk gebracht. Johnson beloofde grootschalige investeringen in de gezondheidszorg en dat hij massaal huizen ging bouwen. De problemen in beide sectoren zijn alleen maar groter geworden. Wie in het VK naar de dokter wil, moet vooral veel geduld hebben. De wachttijden voor ernstige ingrepen worden alleen maar langer. De snelle vaccinatiecampagne was een pluim die hij op zijn hoed mocht steken, maar de National Health Service lijkt steeds meer op een doodzieke patiënt. Er staan 100.000 vacatures open en veel verplegend personeel kampt met een burn-out.

Op de huizenmarkt is de toestand even erg. In feite moeten er jaarlijks 300.000 woningen bijgebouwd worden – Johnson beloofde dat hij ‘Boris de Bouwer’ zou worden. De huizenprijzen zijn vorig jaar met 11 procent gestegen. Johnson beloofde de steden in het noorden van Engeland beter te ontsluiten door nieuwe, peperdure, snelle treinlijnen aan te leggen. Verschillende projecten zijn snel in de koelkast beland wegens te duur.

Haviken

Hoe moet het nu verder met de partij? Een natuurlijke opvolger staat niet klaar. Velen voelen zich geroepen, maar wie is bekwaam? Bij de bookmakers staat Rishi Sunak op één. Hij scoorde punten door als eerste op te stappen. Ook Sajid Javid heeft ongetwijfeld ambitie.

Zij behoren beiden tot de gematigde vleugel, maar de partij telt ook een groep haviken aangevoerd door twee vrouwen: Priti Patel, minister van Binnenlandse Zaken, en Liz Truss, minister van Buitenlandse Zaken. De kans is reëel dat de leiderschapsverkiezingen uitdraaien op een verdere polarisering tussen de twee groepen. Bovendien zal de druk toenemen om vervroegde verkiezingen te houden. Die moeten de Conservatieven, ook met een nieuwe leider, bevreesd tegemoetzien.