Na het ‘fiasco’: Europees Parlement keurt alsnog nieuw klimaatpakket goed
Na de Europese Commissie wil ook het Parlement de voor bedrijven toegestane CO2-uitstoot versneld te verlagen, tot -63 procent in 2030.  Foto: epa-efe

Een meerderheid van het Europees Parlement schaart zich achter een hervorming van het emissiehandelssysteem, de invoering van een grensheffing op koolstof en de oprichting van een sociaal fonds om kwetsbaren te beschermen bij de energietransitie.

‘Chaos’ en een ‘fiasco’. De commentaren waren niet mals nadat een belangrijke stemming in het Europees Parlement over een nieuw pakket klimaatwetten twee weken geleden in de soep draaide. Het zogenoemde Fit for 55zou de uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 met 55 procent moeten verminderen. Maar na een initieel rondje zwartepieten hebben de verschillende parlementaire fracties in de commissie Leefmilieu toch de violen kunnen stemmen en keurde een meerderheid van het Europese halfrond vandaag alsnog drie belangrijke wetsvoorstellen goed. Daarmee heeft het Parlement zijn positie bepaald om de onderhandelingen met de lidstaten te starten.

   • Europees Parlement stuurt klimaatpakket terug naar tekentafel

De drie wetsvoorstellen – een hervorming van het emissiehandelssysteem (ETS), de invoering van een koolstofgrenstaks en de oprichting van een sociaal fonds om kwetsbaren te beschermen tijdens de energietransitie – hangen onlosmakelijk aan elkaar. Maar de hoeksteen van het Europese klimaatbeleid is de hervorming van het ETS. Dat is het systeem waar stroomproducenten, luchtvaartmaatschappijen en grote industriële installaties een vergunning moeten aanvragen voor iedere ton CO2 die ze uitstoten.

Op die manier bepaalt de Europese Unie een CO2-plafond dat de bedrijven en sectoren mogen uitstoten. Na de Europese Commissie stelt ook het Parlement voor om dat plafond versneld te verlagen, tot -63 procent in 2030. Het wil dat doen door emissierechten uit de handel te halen en gratis rechten die sommige industrieën krijgen al tegen 2032 uit te faseren. Die deadline voor de uitfasering was een van de struikelstenen waarop de vorige stemming, twee weken geleden, was gestrand. De centrumrechtse fracties wilden hem verschuiven naar 2034, waarna de sociaaldemocraten en groenen hun steun terugtrokken.

Tragere start

In het nieuwe compromis tussen de drie grootste fracties (de Europese Volkspartij, S&D en het liberale Renew Europe – die samen een meerderheid van 424 op 705 zetels hebben) is beslist de deadline alsnog op 2032 te houden, maar de initieel voorgestelde start van het nieuwe ETS deels uit te stellen en minder abrupt te maken. Bovendien zal voortaan ook de scheepvaartsector onder het systeem vallen en wordt het ETS voor luchtvaart uitgebreid.

   • Europese klimaatambities maken vliegen duurder

Dat onder meer staal- of cementproducenten in Europa minder gratis rechten zullen krijgen en door het ETS meer voor hun koolstofuitstoot moeten betalen, doet hen vrezen voor oneerlijke concurrentie van producenten op andere continenten, waar er geen of amper uitstootnormen zijn. Om hen te beschermen willen de Commissie en het Parlement een Europese heffing op koolstof invoeren – het zogenaamde Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) – voor bijvoorbeeld, staal en cement uit China. Die moet volgens het nieuwe compromis vanaf 2027 geleidelijk aan worden ingevoerd, samen met de uitfasering van emissierechten onder het ETS. Mocht CBAM vertraging oplopen, door bijvoorbeeld verzet in de Wereldhandelsorganisatie, dan wordt ook de uitfasering van emissierechten daaraan aangepast.

‘Dit voorstel is ambitieuzer dan wat de Commissie had voorgesteld, maar toch gebalanceerd’, zegt Cindy Franssen, die voor CD&V* in het Europees Parlement zetelt. Kathleen Van Brempt, Europarlementslid voor Vooruit, toont zich dan weer tevreden dat de koolstofgrenstaks volgens het voorstel vanaf 2030 zal worden uitgebreid naar alle ETS-sectoren.

Ook Sara Matthieu, die voor de groene fractie onder meer CBAM onderhandelde, toont zich tevreden. ‘Eindelijk gaat de industrie betalen voor haar klimaatvervuiling, nadat we jarenlang miljarden aan cadeau’s hebben uitgedeeld’, zegt ze. De groenen schaarden zich achter het compromis, maar wilden de ambities meer aanscherpen. ‘Willen we de opwarming van de aarde tot 1,5 graad Celsius beperken, is volgens wetenschappers een reductie in de ETS-sectoren van -70 procent nodig’, klinkt het.

Ook burgers mee in bad

Het Europees Parlement wil niet alleen de uitstoot van grote bedrijven naar beneden krijgen met de vernieuwing van het ETS. Het schaart zich ook achter een voorstel voor een tweede emissiehandelssysteem, waarbij vanaf 2029 ook gebouwen en transport meer moeten betalen voor hun uitstoot. ‘Als we onze klimaatambitie waar willen maken, moeten ze mee in bad’, zegt Van Brempt.

Maar tegelijk vreest het Parlement voor de financiële impact op Europese huishoudens, die vandaag al met stijgende energieprijzen worden geconfronteerd – de opstand van de gele hesjes zit nog vers in het geheugen. Om kwetsbaarsten te kunnen beschermen tijdens die transitie wil het Parlement een sociaal fonds in het leven roepen waarbij de opbrengsten van dat ETS worden herverdeeld. ‘Zo geven we hen een duwtje in de rug’, klinkt het bij Franssen. 44,5 miljard euro aan EU-fondsen zullen zo worden ingezet voor investeringen in onder meer isolatie van sociale woningen en beter en goedkoper openbaar vervoer, zegt Matthieu.

‘Drijfzand’

De N-VA-parlementsleden zeggen bezorgdheid over de sociale impact van het klimaatbeleid te delen, maar merken op dat sociaal beleid voeren een taak van de lidstaten is. ‘De financiering van dit fonds is gebouwd op drijfzand’, klinkt het in een persbericht. ‘Aangezien het rekent op de opbrengsten van de emissiehandel voor gebouwen en transport, waarvan de uitwerking nog onbekend is.’ Europarlementariër Johan Van Overtveldt (N-VA) spreekt over ‘een zorgwekkend opbod aan klimaatdoelstellingen’. ‘Die torenhoge ambitie gaat de burger straks tegenkomen in de vorm van hogere lasten.’

Twee weken geleden schaarde het Parlement zich al achter wetsvoorstellen goed om onder meer de verkoop van nieuwe wagens op fossiele brandstoffen te verbieden vanaf 2035 en de broeikasgasuitstoot bij landgebruik te doen dalen. Met de goedkeuring van de laatste drie maatregelen heeft het Europees Parlement zijn positie bepaald voor de verdere onderhandelingen over het Fit for 55-pakket. Dinsdag willen ook de Europese ministers van Klimaat hun positie afkloppen.

* In een eerste versie stond verkeerdelijk dat Cindy Franssen voor N-VA in het Parlement zetelt. Zij is Europarlementariër voor CD&V.