camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

De Machtwacht 

Hervormen, meer moet het echt niet zijn

Voor de regering-De Croo wordt het ‘alomvattende zomerakkoord’ het ultieme moment van de waarheid. Beleid als vorm van politieke vernieuwing, dat zou pas origineel zijn.

vrijdag 27 mei 2022 om 10.53 uur

De regering-De Croo staat voor cruciale maanden.  Bart Dewaele

Nergens ter wereld oogt de kloof tussen politiek en burger zo smal als in Vlaanderen. Donderdagavond bestormden Bart De Wever, Conner Rousseau en Bart Tommelein al zingend (!) de bühne van de allerlaatste De Cooke & Verhulst Show. De aflevering gaf meer diepgang dan heel wat ernstige praatprogramma’s op andere zenders. De idylle tussen de N-VA-voorzitter en zijn jonge Vooruit-collega spatte van het scherm. De burgemeester van Oostende werd slechts een bijrolletje gegund, misschien de voorbode van een liberale oppositiekuur in Vlaanderen.

Toch blijven politici uiterst bekommerd over die afstand die er met de kiezer zou bestaan. Ze distilleren deze conclusie uit het toenemend succes van extremistische partijen op links en op rechts. Dat levert onder de paraplu van politieke vernieuwing allerlei remedies op, gaande van de invoering van een federale kieskring over gelote burgerpanels of burgerbevragingen tot de afschaffing van de opkomstplicht bij gemeenteraadsverkiezingen. Vorige week keurde de plenaire Kamer alvast het voorstel goed om jongeren vanaf zestien jaar stemrecht te geven bij de Europese verkiezingen.

Over alles kan natuurlijk worden gesoebat. Toch blijft het opmerkelijk dat de partijen tot nu toe de eigen financiering in deze discussie buiten schot laten. Elk jaar strijken de formaties tientallen miljoenen euro op. Het blijft de belangrijkste stimulans om alles bij het oude te laten en de particratie – toch de oorzaak van veel ‘ellende’ – te laten zegevieren. Bovendien lijkt vernieuwing een loos begrip als de Kamer afgelopen woensdag niet eens voldoende volk op de been bracht om te stemmen. ‘Waarom maken we er geen extra lang weekendje van?’, dachten de volksvertegenwoordigers. De Senaat gaat zelfs permanent met vakantie en schrapte zijn plenaire vergadering bij gebrek aan onderwerpen.

Eindexamen

Politici zeggen altijd veel maar realiseren soms weinig. Pleiten voor politieke vernieuwing in een waas van absenteïsme slaat nergens op. De voorzitter van de Senaat Stephanie D’Hose (Open VLD) wil haar eigen instelling opdoeken maar het blijft wachten op het eerste concrete voorstel, laat staan op het perspectief dat het kan worden gerealiseerd. Niets dicht sneller de kloof met de kiezer dan heldere resultaten. Concreet en efficiënt beleid als ultieme vorm van vernieuwing, dat zou pas een verademing zijn.

Net daarom staat de regering-De Croo voor cruciale maanden. Niet dat er vervroegde verkiezingen op til zijn. Maar tegen de nationale feestdag moet de Vivaldi-regering bewijzen dat ze ook buiten corona en Oekraïne het verschil kan maken. De komende weken bepalen de erfenis van Alexander De Croo als eerste minister. Het wordt een soort eindexamen, want volgende zomer valt de verlammende slagschaduw van de volgende verkiezingen niet te vermijden.

Een nieuw regeerakkoord opent een doos van Pandora waarbij elke partij haar stokpaardjes inlevert. Zoiets leidt tot oeverloze en tijdrovende onderhandelingen

De premier lijstte een tiental werven op: energie en Engie (openhouden nucleaire centrales), begroting, politie en gerecht, defensie, pensioenen, koopkracht en concurrentievermogen, arbeidsdeal, fiscaliteit, mobiliteit en armoede. Door de breedte lijkt het haast een nieuw regeerakkoord, net wat Groen-Kamerlid Kristof Calvo had gevraagd. Toch blijft er een essentieel verschil. De werven van De Croo vertrekken van de hiaten die de regering tot dusver niet kan opvullen. Een nieuw regeerakkoord opent een doos van Pandora waarbij elke partij haar stokpaardjes inlevert. Zoiets leidt tot oeverloze en tijdrovende onderhandelingen.

Conner Rousseau, Bart Tommelein en Bart De Wever verzorgen het amusement in De Cooke & Verhulst Show.   goplay

Frustratie

Met het idee is alvast niets fout. De werkwijze vergroot het speelveld en vergemakkelijkt compromissen. Een partij die verliest op het ene onderwerp, kan winnen op het andere. Daarmee is meteen alle goeds gezegd. Met zeven partijen blijft het moeilijk hervormen, de veel gehoorde peptalk over deze uitzonderlijke combinatie ten spijt. Als het even tegenzit, wordt de stilstand onvermijdelijk. Elke partij kan een veto uitspreken. Meteen raakt het rijbewijs met punten niet gerealiseerd of blijft de tweede woning fiscaal aftrekbaar. Het zijn slechts voorbeelden van een lange lijst.

Binnen de regering groeit het besef dat het zo niet verder kan. Naar aanleiding van Rerum Novarum – het feest van de christelijke arbeidersbeweging – luchtte vicepremier Vincent Van Peteghem (CD&V) donderdag zijn frustraties. Internationale rapporten (Europese Commissie, Oeso) leggen de pijnpunten bloot, de dingen moeten in beweging komen. Maar als iedereen in zijn partijprogramma blijft hangen, kan deze regering het schudden. Zijn pleidooi stutte de blauwdruk voor de langverwachte fiscale hervorming die werken beter laat renderen en zo ‘de middenklasse’ meer ademruimte biedt.

Het verleden levert voorbeelden op van premiers die ondanks moeilijke hervormingen de verkiezingen wonnen. Wilfried Martens (CD&V) speelde het in 1985 klaar, Jean-Luc Dehaene (CD&V) tien jaar later. Ook toen verliep niet alles zonder slag of stoot, stakingen bleven niet uit. Toch volgde een onmiskenbare winst, zelfs al was die totaal onverwacht. Het vertrouwen in leiderschap was toen nog reëel. Maar de vergelijking loopt ook mank. De versnippering van het politieke landschap doet elke regeringspartij voor haar overleven vechten. Bovendien werden de christendemocraten toen niet geconfronteerd met extreme partijen die zich met een sirenenzang aan de zijlijn tevredenstellen.

Toffe peer

Bovenal heerst vandaag het wantrouwen. Kan een premier de bevolking er nog van overtuigen dat er op termijn beterschap volgt, dat er over haar welbevinden wordt gewaakt? Het kabinet-De Croo gelooft het bij momenten zelf niet. Heel wat economen vinden de btw-verlaging op energie weinig efficiënt omdat het geen rem zet op verbruik. Zij pleiten voor een cheque of een fiscale korting. Het zet burgers aan om zuiniger met energie om te gaan, tegelijkertijd ontvangen ze een tegemoetkoming. In kringen rond de premier was men zich hiervan goed bewust, maar de druk om rechtstreeks in te grijpen bleef onweerstaanbaar. Anders bleef die burger samen met enkele coalitiepartijen morren.

Duurzame hervormingen leggen het op deze manier af tegen een politiek op de korte termijn. Als er dan toch een kloof bestaat, wordt ze juist in de hand gewerkt door politici die de hemel beloven. Of die de indruk geven dat ze alles voor elkaar krijgen, wat in deze inflatoire tijden te hoog gegrepen is. Tegen deze achtergrond bouwt een partijvoorzitter sneller zijn populariteit op met de deelname aan populaire tv-formats. Die burger heeft zich op zijn minst daarmee geamuseerd. Een toffe peer genereert nu eenmaal stemmen. Al beschikt lang niet elke politicus over voldoende talent om het via deze weg te maken.