camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

portret Sergej Lavrov Russische minister van Buitenlandse Zaken

De beenharde gentleman die Rusland weer op de kaart zet

De Russische minister van Buitenlandse Zaken communiceert het meest over de spanningen aan de Oekraïense grens. Gelooft de ­ras­diplomaat wat hij verkondigt of is Sergej Lavrov niet meer dan de spreekbuis van Poetin?

zaterdag 19 februari 2022 om 3.25 uur

Lavrov met de Britse minister van Buitenlandse Zaken, Liz Truss. belga

Sergej Lavrov gniffelde toen de gloednieuwe Britse minister van Buitenlandse Zaken Liz Truss ­vorige week in de val tuinde die hij voor haar had opgezet. ‘Neen’, zei ze, toen hij vroeg of ze het ­Russische bewind over Rostov en Voronezj erkende. Blijkbaar was het Truss ontgaan dat die ­gebieden gewoon bij Rusland ­horen. ‘Ze zou dat nooit erkennen’, bevestigde ze en ze ruïneerde in een klap de reputatie van de Britse diplomatie.

Ook Josep Borrell werd te kijk gezet. Toen de Hoge Vertegenwoordiger van de EU voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid enkele maanden geleden in ­Moskou kwam eisen dat Alexej Navalny zou worden vrijgelaten, begon de Russische minister voor Buitenlandse Zaken over de Catalaanse politici die in Spanje achter de tralies zaten. Hij noemde de rechterlijke uitspraak politiek gemotiveerd en hij vond dat Rusland op dat vlak geen lessen van Europa moest krijgen. Borrell, ­Catalaan met een hart voor Spanje, stond schaakmat. Lavrov had hem op zijn zwakke flank gepakt.

Lavrov met Annalena Baerbock. belga

‘Een echte klootzak, hij weet op welke pijnpunten hij moet ­duwen om zijn gesprekspartner in de gordijnen te jagen.’ Amerikaanse diplomaten die de laatste jaren met Lavrov te maken hebben gehad, hebben geen vriendelijke woord voor hem over. Maar een Afrikaanse diplomaat noemde hem een warme persoonlijkheid, die je snel het gevoel geeft dat hij een oude vriend is. Dat was in 2017, toen Lavrov in Afrika was geland om er een Russische voet tussen de deur te zetten. Ook Karel De Gucht, die als Belgisch minister van Buitenlandse Zaken (2004-2009) en als voorzitter van de ­Organisatie voor Veiligheid en ­Samenwerking in Europa (OVSE) met Lavrov te maken had, noemt hem een beschaafde gentleman.

Kameleon

Lavrov is een kameleon. Hij toont zijn beminnelijkste kant om in de gunst te komen, maar hij slaat ­genadeloos toe als hij wil winnen. Hij maakt de EU-topman Borrell voor de camera’s af, maar geeft Annalena Baerbock, de Duitse ­minister van Buitenlandse Zaken, ruimte om te scoren. Duitsland is voor de Russen nu eenmaal ­belangrijker dan de EU.

‘Lavrov zegt nooit zijn eigen mening. Hij beseft dat hij Poetin moet volgen, wil hij in het systeem overleven’ Karel De Gucht  Belgisch minister van Buitenlandse Zaken (2004-2009)

Diplomatiek manoeuvreren is een kunst die de 71-jarige Lavrov tot in de puntjes beheerst. Hij leerde de knepen op het presti­gieuze Moskouse Staatsinstituut voor Internationale Relaties, de kweekvijver van de Russische ­diplomatie. Hij perfectioneerde zijn Engels en leerde Frans, twee talen die je hem in het publiek zelden hoort gebruiken. Lavrov kwam op de radar van de inter­nationale diplomaten toen hij bij de Verenigde Naties in New York de stem van Rusland verkondigde. Zeven keer zat hij op de voorzittersstoel van de Veiligheidsraad. Zijn pittige opmerkingen, humor, kwinkslagen en zijn ongelooflijke dossierkennis onderlijnden zijn dominante persoonlijkheid.

Nu is hij al achttien jaar de ­minister van Buitenlandse Zaken van Rusland. Vriend en vijand noemen hem een van de meest ­effectieve buitenland­ministers ter wereld. ‘Hij kan bijzonder vriendelijk zijn, maar ook beenhard. Een zeer goeie diplomaat’, vindt De Gucht.

Goeie whisky

De elegant gesneden pakken van Lavrov stroken niet met de clichématige outfit van een grijze, saaie apparatsjik. De flamboyante Rus houdt van het leven: tijdens zijn langdurige verblijf in de VS skiede hij in de winter en raftte hij in de zomer. Diplomaten van toen ­vertellen dat hij rookte als een schoorsteen (nu zou hij zich aan vijf à zes sigaretten per dag houden). Toen Kofi Annan in 2003 besliste om het VN-gebouw rookvrij te maken, weigerde Lavrov zijn ­sigaret te doven en brieste dat ­Annan ‘godverdomme niet de ­eigenaar van het pand was’. Hij dronk toen als een tempelier, goeie whisky het liefst van al. ‘Toen we in Koeweit waren, klaagde hij over het alcoholverbod’, vertelt een Amerikaanse diplomaat aan een journalist van ­Foreign Policy. ‘Met zijn Italiaanse pakken en zijn exquise wijnsmaak beantwoordt hij aan het beeld van een diplomaat uit de 19de eeuw.’

Lavrov met Josep Borrell. belga

Lavrov noemt Alexander Gortsjakov, een prins die de Buitenlandse Zaken van de tsaar halverwege de 19de eeuw behartigde, graag als zijn grote voorbeeld. ‘Na de nederlaag in de Krimoorlog, kon hij de invloed van Rusland restaureren zonder één schot te lossen. Hij gebruikte alleen diplomatieke kanalen’, zei Lavrov in 2013 aan Foreign Policy. Hij haalde toen een papiertje boven met een quote van Gortsjakov: ‘Buitenlandse inmenging in binnenlandse affaires is onaanvaardbaar.’ Dat is de riedel die de ­Russen tegenwoordig als leidraad voor hun buitenlandse beleid hanteren. De flamboyante Lavrov verwoordt met prinselijke stijl wat Poetin bedoelt. Tegenwoordig is dat een dreigende grommende taal.

Wraak op het Westen

Lavrov vertelde ooit aan de voormalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Condoleeza Rice dat hij, op de dag dat de Sovjet-Unie in 1991 uiteenviel, niet meer wist in welk land hij leefde. Zijn wereld en toekomst kantelde, net als die van Poetin. Dat hebben de twee mannen gemeen. Al de rest is speculatie.

Sommige Kremlinwatchers zijn ervan overtuigd dat Lavrov, net als Poetin, in de chaos in de wereld de hand van het Westen ziet. Als Russische topdiplomaat in de Veiligheidsraad kon hij de oorlogen in voormalig Joegoslavië niet vermijden, zag hij hoe zijn land uiteenviel en moest hij toekijken hoe Saddam Hoessein zijn troon verloor. Toen hij in 2004 door Poetin terug naar Moskou werd gehaald om minister van Buitenlandse ­Zaken te worden, wilde hij wraak nemen op het Westen, klinkt het in die theorie. Als je Lavrov vandaag hoort, dan zou je het bijna geloven.

   • Is Poetin nog wel bang van Europese sancties?

‘Lavrov zegt nooit zijn mening. Hij is een topdiplomaat die doet wat Poetin wil’, is de ­opinie van De Gucht, die gemerkt heeft dat de minister de laatste achttien jaar van koers is veranderd. Toen Dmitri Medvedev als president in 2009 de deur naar het westen openzette, volgde ­Lavrov. Hij ­onderhandelde over kernwapen­beheersing, liet toe dat de Amerikanen via Centraal-Azië Afghanistan konden bereiken en onthield zich in de Veiligheidsraad toen de Amerikanen tijdens de Arabische revolutie in 2011 een no-flyzone boven Libië wilden installeren. De Russen gebruikten toen geen veto.

De taal die Lavrov vandaag ­gebruikt, valt niet te rijmen met zijn houding toen Rusland toenadering tot het Westen zocht. De kanteling is gekomen toen Poetin opnieuw president werd en een ‘Groot-Rusland’-verhaal predikte. ‘Lavrov beseft dat hij Poetin moet volgen, wil hij in het systeem overleven’, zegt De Gucht.

Werkpaard

De minister wordt tot de werkpaarden van Poetin gerekend, maar hij behoort niet tot zijn ­inner circle. Die plek is voor­behouden aan trouwe vrienden, die hem dagelijks spreken. De werkpaarden zijn beleidsmensen die Poetins vertrouwen in de loop der jaren hebben gewonnen en die de belangrijkste delen van het overheidsbeleid belichamen: ­defensie, financiën, economie, binnenlandse en buitenlandse ­zaken. Het zijn de sterkhouders van het systeem, die tot nu alle politieke stormen hebben overleefd, maar die Poetin van de ene dag op de andere kan laten vallen. Ze zijn niet onmisbaar voor de president, zeggen Kremlinwatchers. In zijn biografie van Poetin schrijft Steven Lee Myers dat ­Lavrov helemaal niet op de hoogte was van details van de annexatie van de Krim en voortdurend achter de feiten moest aanhollen. Hoe close de twee nu zijn, weten alleen insiders. Soms hoor je dat hun ­relatie een elastiek is: soms dicht bij ­elkaar, dan weer veraf.

Met een topdiplomaat als ­Lavrov in de frontlinie, is de invloed van Rusland in de wereld weer toegenomen. Vandaag speelt het Kremlin een belangrijke rol in Syrië, Iran en Libië, groeit de Russische invloed in Afrika, kijkt ­Europa wantrouwend naar zijn grote buur en praat – na ­Obama – geen enkele Amerikaanse president nog meesmuilend over Rusland. Maar in tegenstelling tot wat de 19de-eeuwse Gortsjakov propageerde, is dat niet ­alleen dankzij de diplomatie. Er worden hier en daar ook schoten gelost.

Niet te missen

LEES OOK

De podcasts van De Standaard

Niet te missen