camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

de machtwacht

De waarheid en niets dan de waarheid. Hoe de PFOS-commissie afglijdt naar een moddergevecht

Net op het moment dat de PFOS-commissie leek uit te doven, zet minister Zuhal Demir opnieuw de tent in de fik. Geen andere optie dan haar conflict met afvalstoffenmaatschappij Ovam eindelijk te beslechten.

vrijdag 28 januari 2022 om 14.25 uur

Minister Zuhal Demir zet opnieuw de PFOS-tent in de fik.  belga

De onderzoekscommissie PFOS eindigt zoals ze begonnen is: met Zuhal Demir (N-VA) en afvalstoffenmaatschappij Ovam die neus aan neus staan. In een formeel schrijven aan commissievoorzitter Hannes Anaf (Vooruit) beschuldigt Ovam-topvrouw Henny De Baets minister Demir ervan onder ede leugens verteld te hebben in de commissie, al heten die in de brief ‘verklaringen zonder enige feitelijke grondslag.’ Demir vindt de beschuldiging ‘amusant, mocht ze niet zo droevig zijn.’

PFOS-commissie zoekt met kruimels naar verantwoordelijken

Hete aardappel

Het conflict stelt nog maar eens scherp op die ene vraag waaruit de commissie in juni vorig jaar geboren is: wie wist wat wanneer over de PFOS-vervuiling in Zwijndrecht en hoe komt het dat de inwoners pas in 2021 zijn ingelicht over de gezondheidsrisico’s, terwijl dat al in 2017 had kunnen gebeuren? Van bij het begin schoof de politiek die hete aardappel door naar Ovam, waarna De Baets telkens de bal terugkaatste naar de kabinetten van de destijds bevoegde ministers voor Mobiliteit, Ben Weyts (N-VA), en Leefmilieu, Joke Schauvliege (CD&V). Had Ovam de politiek in slaap gewiegd, of was de beslissing om niet te communiceren een ‘ministeriële beslissing’, zoals De Baets al in juni vorig jaar zei?

 

 

Uit een reconstructie door De Standaard bleek enkele weken terug dat zowel Ovam, de politieke kabinetten, alsook het politieke stuurcomité van Lantis, de bouwheer van de Oosterweelwerken die de vervuiling aan het licht brachten, elk hun rol hadden in de afweging om in 2017 niet te communiceren. De bodemverontreiniging was misschien wel duidelijk in 2017 maar zeker niet het eventuele humane risico, zo pleitten Weyts en Schauvliege zichzelf en alle betrokkenen vrij tijdens hun passages in de onderzoekscommissie twee weken terug. En ze ontkenden dat ze hun diensten een zwijgplicht hadden opgelegd. Op die manier trokken Weyts en Schauvliege Ovam wel opnieuw mee in bad – op zich al tegen de zin van De Baets – maar ze gooiden de afvalstoffenmaatschappij niet onder de bus.

Demir versus De Baets

Dat deed Demir wel. Ook al wilde ze naar eigen zeggen Ovam de zwartepiet niet doorspelen, toch herhaalde ze in de commissie nog maar eens haar onbegrip over het gebrek aan initiatief bij Ovam. ‘Stalen kan en mag Ovam altijd nemen, er moet zelfs geen aanleiding zijn.’ Demir haalde ook uit naar De Baets. Zij zou de veelbesproken Tytgat-studie niet tijdig hebben over­handigd aan Demirs kabinet. Dat De Baets die beschuldigingen niet over haar kant zou laten gaan, viel te voorspellen. Ze staat even combattief in het dossier als Demir. Op de rand van haar pensioen heeft De Baets, van socialistische signatuur, geen zin om deze Vlaamse regering en haar bevoegde N-VA-minister een plezier te doen, laat staan om de kogel te vangen.

Portret Zuhal Demir | ‘Ze incarneert de rebelsheid die de N-VA wat verloren is’

De witte ridder schiet in het rond

Demir heropende zo eigenhandig de debatten die haar collega’s net hadden trachten te sluiten. Opnieuw moet de meerderheid toezien hoe Demir, in haar poging tot profilering als witte ridder in dit dossier, wild in het rond schiet, zonder al te veel consideratie voor de repercussies in de eigen meerderheid. Zeker bij CD&V is men nog niet vergeten dat deze onderzoekscommissie er nooit was gekomen zonder de vlucht vooruit van Demir vorig jaar in juni. Zelfs de eigen voorzitter van Demir, Bart De Wever (N-VA), moest er tekst en uitleg komen geven. De commissie droeg bij aan de maatschappelijke bewustwording over forever chemicals, maar de basisopdracht, het zoeken naar (politieke) verantwoordelijkheid, blijft onvervuld.

Uiteindelijk kon de oppositie de doofpothypothese die in interviews luid werd verkondigd, niet hard maken. Case closed, zo leek het, ware het niet voor Demir. In haar antwoord op De Baets gaat Demir zelfs zo ver om opnieuw te poneren ‘dat het dossier 3M in Zwijndrecht op een andere manier aangepakt had moeten worden’, wat zowat het tegenovergestelde is van wat Schauvliege en Weyts verklaarden in de commissie.

Confrontatie dringt zich op

Om de provocatie helemaal te maken, nodigt ze niet alleen zichzelf maar ook Weyts en Schauvliege terug uit naar de commissie. ‘Ik sta in ieder geval ter beschikking voor iedere gewenste confrontatie en twijfel er niet aan dat ook andere prominente getuigen ter beschikking staan’, aldus Demir. Het getuigt van de ‘rebelsheid’ van Demir, een eigenschap die haar zo populair heeft gemaakt, dat ze binnen de N-VA stilaan ongenaakbaar is, zelfs al betalen partijgenoten de prijs – denk ook aan minister-president Jan Jambon. Dat is een riskante strategie die een politicus ook snel kan isoleren.

Ook nu ligt de bal op de stip voor de oppositie om minstens Demir en De Baets terug op te roepen. Ook voor de meerderheid lijkt daar geen ontkomen aan, wil men alsnog niet verdacht worden van een gebrek aan moed en transparantie. En dat terwijl inhoudelijk alles waarschijnlijk al gezegd en geschreven is, zo geven commissieleden toe.

3M lachende derde

De lachende derde in heel dit conflict tussen regering en administratie is natuurlijk 3M. De multinational die verantwoordelijk is voor de historische vervuiling, blijft de kunst verstaan om zich wel koest te houden. Nooit week de multinational in de onderzoekscommissie af van de voorafbepaalde communicatie, tot grote onvrede van de commissieleden. Maar die kregen 3M nooit uit evenwicht. Terwijl daar zich de ultieme vraag stelt rond de PFOS-vervuiling: zal de vervuiler betalen? Ook op die vraag leverde de commissie geen antwoord.