camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

Omikron

En toen was er ook goed nieuws over omikron

Uit de eerste studies blijkt dat omikron minder vaak tot ernstige ziekte leidt. Nog beter nieuws is dat de variant mogelijk makkelijker in te dijken is.

vrijdag 24 december 2021 om 3.25 uur

 belga

Of we nu naar Londen, Parijs of New York kijken, het coronabeeld is identiek. In die steden zit het aantal dagelijkse besmettingen op een niveau dat niet eerder waargenomen werd, en is ook de snelheid waarmee ze toenemen ongezien. De dader is inmiddels bekend: omikron, de nieuwste zorgwekkende variant van het coronavirus. Ook elders ter wereld gaat de opgang ervan gepaard met een ‘plotse muur van besmettingen’.

Toch viel de jongste dagen ook goed nieuws te rapen. Twee nieuwe studies becijferen dat omikron minder vaak tot een ziekenhuis­opname leidt. In Zuid-Afrika werd de kans daarvoor na een besmetting geschat in oktober en november. Toen circuleerde zowel de ­omikron- als de deltavariant in het land. Wie met omikron besmet was, had 80 procent minder kans om in het ziekenhuis te belanden. De onderzoekers hielden rekening met leeftijd, geslacht, onderliggende aandoeningen en eerdere besmettingen. Over de vaccinatiestatus hadden ze slechts beperkte gegevens. Zuid-Afrika heeft bovendien een jongere bevolking en had af te rekenen met veel meer ­besmettingen en covid-sterfte vóór de omikrongolf.

Ook in Groot-Brittannië blijkt uit voorlopige cijfers dat de omikrongolf gepaard gaat met een ­lagere ziektelast. Wie in de eerste helft van december met omikron besmet raakte, had 40 tot 45 procent minder kans op een ziekenhuisopname, in vergelijking met de lotgenoten die met delta besmet werden. Eerdere besmettingen en vaccinaties (in het bijzonder derde prikken) doen de kans op ziekenhuisopname gevoelig dalen. UK Health Security Agency stelt op basis van vergelijkbare data dat het risico op ziekenhuisopname voor omikron 40 tot 60 procent later ligt.

‘Dat omikron minder ziek maakt, is mooi meegenomen. Maar veel verschil zal dat niet maken in de ziekenhuizen’ Tom Wenseleers  Professor biostatistiek en evolutionaire biologie (KUL)

Maar ook bij niet-gevaccineerden blijkt omikron iets minder vaak tot ernstige ziekte te leiden. Een mogelijke biologische verklaring is dat omikron zich véél sneller vermenigvuldigt in de bovenste luchtwegen, maar trager in de longen.

Amper drie dagen verschil

Al is de individuele kans kleiner om in het ziekenhuis te belanden, dat betekent niet per se dat de druk in de ziekenhuizen lager zal liggen. De variant omzeilt makkelijker ­bestaande immuniteit, ook die van kwetsbare gevaccineerden. Een verschuiving van besmettingen naar meer kwetsbare groepen kan de gemiddelde kans op ziekenhuisopname zelfs doen stijgen, stelt epidemioloog Nick Davies. Bovendien weegt de besmettingsgolf op de ziekenhuiscapaciteit: in amper twee weken verviervoudigde het ziekteverzuim door covid bij het Londense zorgpersoneel, van 1.000 naar 4.000.

Nog belangrijker is het aantal mensen die op korte tijd besmet geraken. ‘Dat omikron minder ziek maakt, is mooi meegenomen’, zegt professor biostatistiek en evolutionaire biologie Tom Wenseleers (KU Leuven). ‘Maar veel verschil zal dat niet maken in de ziekenhuizen.’ Als de kans op een opname na een besmetting met de helft zakt, win je maar drie dagen. Want op die tijd is het aantal besmettingen met omikron alweer verdubbeld, en komen er dus evenveel mensen in het ziekenhuis als met de oude variant drie dagen eerder.

Veel belangrijker is dat de verspreiding van de variant makkelijker ingedijkt kan worden, want dat heeft een exponentieel effect. Ook daar is er reden voor wat optimisme.

Sneller symptomen

Er zijn eerste aanwijzingen dat omikron een kortere generatietijd heeft. Dat is de tijd tussen het moment waarop iemand besmet raakt en vervolgens iemand anders aansteekt. Toen in Oslo zeker 81 van de 117 aanwezigen op een kerstfeestje met omikron besmet raakten, werden ze bevraagd. Meer dan de helft van de gevallen had na twee of drie dagen al symptomen. Dat is veel sneller dan bij de oudere varianten, waarbij dat eerder na vier of vijf dagen was. Die kortere generatietijd werd ook in Zuid-Afrika op­gemerkt – al is het wachten op uitgebreidere studies.

Dat omikron zijn voordeel zou halen uit sneller opeenvolgende besmettingen, betekent dat hij dat minder dan gedacht doet uit het aantal mensen die een besmette aansteekt. Met een lager ‘reproductiegetal’ dooft de epidemie sneller uit. Dat is wat we mogelijk vandaag al zien in de Zuid-Afrikaanse provincie Gauteng (zie grafiek). Daar loopt het aantal besmettingen al fors terug. ‘Dat strookt met een kortere generatietijd. Opgebouwde immuniteit na be­smettingen en vaccinatie plaatst dan sneller een rem op de groei van omikron’, zegt Wenseleers.

Een kortere generatietijd zorgt wel dat testen, opsporen en quarantaine minder doeltreffend worden: tegen dat contacten opgespoord en verwittigd zijn, hebben zij alweer anderen besmet. Maar maatregelen die voor minder risicovolle contacten zorgen, worden met een lager reproductiegetal net effectiever. Dat zou mogelijk verklaren waarom zowel in Groot-Brittannië als in Denemarken de jongste dagen het tempo gezakt is waarmee omikron delta verdrijft. Bleek dat een besmette met omikron een week geleden vier keer zoveel anderen aanstak dan zijn lotgenoot met delta, dan is dat nu gezakt naar minder dat twee keer meer, blijkt uit berekeningen van Wenseleers.

Een onbekende factor blijft hoe hard een land moet ingrijpen om een omikrongolf af te remmen – en dus of de bij ons genomen maat­regelen daartoe volstaan. En hoe zwaar de ziekenhuizen alsnog onder druk komen. ‘Deze nieuwe data geven alvast hoop’, zegt Wenseleers.

De deltavariant, omikronvariant… en binnenkort ook een kuikenvariant? Kamagurka werpt een blik op de toekomst.

De podcasts van De Standaard