De Amerikaanse Dart-sonde, die vanochtend werd gelanceerd, zal straks met volle snelheid op een asteroïde knallen. Het is een eerste, voorzichtige test voor een planetair ruimteafweersysteem.

Dart staat voor Double Asteroid Redirection Test. Daarmee dekt de naam van deze Nasa-missie goed de lading. De sonde, die vanochtend om halfacht Belgische tijd vanuit een ruimtevaartbasis in Californië werd gelanceerd, is niet op weg naar één, maar naar twee asteroïden, een duo dat luistert naar de namen Didymos en Dimorphos. Beide ruimtekeien zijn onafscheidelijk, al zijn ze niet gelijk. Dimorphos is een stuk kleiner dan Didymos (160 meter versus 780 meter in diameter), en zoals dat gaat in de ruimte draait de eerste dan rondjes om de laatste. Toch zijn ze allebei groot genoeg om niet volledig op te branden in de aardatmosfeer, waardoor we ze maar beter goed in de gaten houden.

Niet dat Didymos en Dimorphos op ramkoers liggen met onze planeet. Al komen ze soms, in hun baan om de zon, wel relatief dichtbij. Volgens jaar vindt er zo’n ‘dichte’ passage plaats, op minder dan tien miljoen kilometer bij ons vandaan. En daar wil de Nasa dus van profiteren: eind september 2022 moet de Dart-sonde bij het asteroïdenpaar aankomen.

Dinosauriërs

Van een kennismakingsrondje zal geen sprake zijn want de sonde zal op volle aanvliegsnelheid (24.000 kilometer per uur) op Dimorphos knallen. De verwachting (en hoop) is dat hij Dimorphos daarmee uit koers slaat. Is de afbuiging groot genoeg en is ze ook permanent, dan is de test geslaagd en is er hoop dat we ooit ook gevaarlijke ruimtekeien – lees: exemplaren die wél op ons afstormen – tijdig kunnen afweren. Al valt dan nog te bezien of deze ‘afbuigingsmethode’ ook werkt tegen ruimtefeiten van het formaat van ettelijke kilometers groot, zoals de asteroïde die een einde maakte aan het tijdperk van de dinosauriërs. Misschien brengt voor zulke kosmische killers alleen een raket met een krachtige kernkop redding.


Tien dagen voor de botsing zal de Dart-sonde een kleinere observatiesonde afwerpen. Daarmee zullen de Nasa-onderzoekers de door hen minutieus geplande daad van ruimteagressie van dichtbij kunnen volgen. En daarbij zullen ze vooral letten op de baan van Dimorphos. Die doet er momenteel zo’n twaalf uur over om rond Didymos te draaien (en dit vanop een afstand van ruim een kilometer). Naar verwachting zal die omlooptijd na de botsing een paar minuten langer of korter zijn. Dat is een verschil kleiner dan een procent, maar het is waarneembaar, zelfs met telescopen op aarde. En dat is juist te danken aan het feit dat het hier om een asteroïdenpaar gaat waarbij slechts één lid een tik krijgt, terwijl het andere onverstoord blijft voortbewegen (en dus als een referentiestelsel kan worden gebruikt).

Asteroïde krijgt koekje van eigen deeg: Nasa valt aan met ‘ruimtekogel’
De Darts-sonde voor vertrek in Californië.  Foto: afp

De grote vraag zal zijn of Dimorphos in zijn nieuwe baan blijft hangen. Is die wel stabiel, en is de afbuiging ook permanent? ‘Daarop willen we een antwoord’, zegt Guillaume Noiset, onderzoeker bij de Koninklijke Sterrenwacht van België, dat meewerkt aan een toekomstige Europese missie die in 2027 ter plekke de schade verder gaat opmeten op Dimorphos. Dat zal gebeuren tijdens een aantal scheervluchten langs de asteroïde door een ruimtesonde van de ESA die pas in 2024 gelanceerd wordt. Maar uit de waarnemingen direct na de botsing zullen onderzoekers al kunnen bepalen in welke mate de Dart-sonde zijn bewegingsenergie tijdens de botsing heeft overgedragen op de asteroïde, en hoeveel Dimorphos daarvan vasthoudt. Als die resultaten aantonen dat de afbuigingsmethode effectief werkt, kan de wereld starten met de uitbouw van een planetair ruimteafweersysteem.

De Belgische bijdrage aan de latere missie naar Dimorphos zit in een instrument om de massa en de gravitationele aantrekking van de asteroïde te meten. ‘Dat zal ons meer inzicht geven in haar samenstelling en hoe ze is gevormd’, zegt Noiset.

U wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld u aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig