camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

Corona

De vierde golf spaart ook de gevaccineerden niet

Meer dan de helft van de patiënten die met covid-19 in het ziekenhuis belanden, is gevaccineerd. ‘Dat betekent niet dat de vaccins falen. Wel dat ­vaccinatie geen wondermiddel is.’

zaterdag 23 oktober 2021 om 3.25 uur

Franky Verdickt

Coronacommissaris Pedro Facon maakte vrijdag voor het eerst cijfers bekend over het aantal gevaccineerden die, ondanks hun prik, toch met covid-19 in het ziekenhuis belanden. Die cijfers stellen het beeld bij dat de vierde golf alleen degenen treft die de vaccins weigeren.

In de week van 12 tot 18 oktober waren maar liefst 337 van de 614 patiënten die in het ziekenhuis werden opgenomen wegens covid-19 volledig gevaccineerd. Dat komt neer op 55 procent. Op de afdeling intensieve zorg ging het om 62 van de 138 patiënten. De cijfers zijn ­onderhevig aan schommelingen, maar het is nu duidelijk dat een ­behoorlijk deel van de covid-patiënten wel gevaccineerd was. Een rea­litycheck in vijf vaststellingen.

1. 65-plussers blijven het kwetsbaarst

De cijfers leggen de vinger op een pijnlijke wonde. Gevaccineerden, die hun deel van het werk hebben gedaan, hebben geen garantie dat ze gespaard blijven. ‘Het idee dat de vierde golf een golf van ongevaccineerden zou worden, moet echt wel worden bijgestuurd’, zegt Erika Vlieghe, professor infectiologie (UZ Antwerpen) en voorzitter van de expertengroep Gems. ‘Deze winter is een stresstest voor de vaccins. Nu zien we wat het restrisico na vaccinatie in de praktijk betekent.’

‘We hebben de stolp van de samenleving gehaald, en dat vindt het virus fantastisch. Door drempels in te bouwen moeten we het nu afremmen’ Pierre Van Damme  Professor epidemiologie

Belangrijk: deze cijfers leveren géén bewijs dat de vaccins hun werk niet zouden doen. De verhouding van gevaccineerden en ongevaccineerden in de ziekenhuizen is ‘scheef’: de ongevaccineerden ­blijken namelijk oververtegenwoordigd op de covidafdelingen. Dat wijst erop dat de vaccins wel ­degelijk mensen uit het ziekenhuis houden, maar dus niet iedereen.

Met de cijfers van de corona­commissaris kan de winst door ­vaccinatie worden becijferd. Gevaccineerde 18- tot 64-jarigen in Vlaanderen genieten een bescherming van 91 procent tegen hospitalisatie. Met andere woorden: de kans op ­covid-hospitalisatie ligt voor een gevaccineerde bijna 11 keer lager.

De gegevens tonen dat 65-plussers slechter af zijn. In die leeftijdscategorie bedraagt de beschermingsgraad tegen hospitalisatie met ­covid-19 in Vlaanderen ‘slechts’ 65 procent. Voor 65-plussers ligt de kans op covid-hospitalisatie voor een gevaccineerde drie keer lager.

De kans op covid-hospitalisatie ligt in Vlaanderen voor gevaccineerde 18- tot 64-jarigen bijna 11 keer lager

Diezelfde verschillen stellen ze ook elders vast. In Engeland blijkt eveneens dat de bescherming die vaccins bieden met de leeftijd daalt. Bij gevaccineerde tachtigers is dat nog maar 50 procent. Eerder bleek ook al dat de bescherming afneemt naarmate het langer geleden is dat iemand geprikt werd (DS 25 september). Laat het nu net de ouderen zijn bij wie de vaccinatie het langst geleden is.

• Waar veel niet-gevaccineerden wonen, tiert corona weliger

2. Het is óók een epidemie van gevaccineerden

In Vlaanderen en Brussel is de ­besmettingskans van een gevaccineerde 65-plusser hóger dan bij een ongevaccineerde. ‘Dat is contra-intuïtief’, geeft Pedro Facon toe. Hij stipt het veranderde gedrag (mogelijk een vals gevoel van veiligheid), in combinatie met de lagere en afnemende immuniteit bij ouderen aan als mogelijke oorzaken.

In elk geval tonen de cijfers aan dat gevaccineerden een belangrijk deel vormen van de vierde golf. Vlieghe wijst erop dat nu iedereen zijn deel moet doen om de viruscirculatie ­terug te dringen, ook de gevaccineerden.

‘Een golf is mogelijk, ondanks de vaccinatiecampagne’, zegt ze. ‘Dat betekent niet dat de vaccins falen, wel dat vaccinatie geen wonder­middel is. Gevaccineerden mogen niet denken: voor mij is het gedaan Ook zij moeten ventileren, mekaar liever niet in de armen vliegen en meer buiten dan binnen afspreken.’

3. ‘65+? Beperk je contacten’

De publicatie van de cijfers had wat voeten in de aarde (zie bladzijde 4), maar Facon bracht ze toch naar buiten opdat mensen zelf hun risico zouden kunnen inschatten. ‘Ken je eigen risicoprofiel. Ben je ouder dan 65 of heb je onderliggende aandoeningen? Beperk dan je contacten, houd afstand en gebruik mondmaskers.’

Hier is wel een kanttekening op zijn plaats over ‘de’ 65-plusser: in de grote groep senioren bestaan er grote onderlinge verschillen. Uit Brits onderzoek blijkt dat de immuniteit na vaccinatie bij 65-plussers sneller afneemt met de tijd als er sprake is van ‘extreme kwetsbaarheid’ door onderliggende aandoeningen.

Er zijn geen harde data over de onderliggende aandoeningen van de gevaccineerde 65-plussers die nu in onze ziekenhuizen belanden met covid-19. Maar Erika Vlieghe beaamt dat niet alle gevaccineerden een even groot risico lopen. ‘In het UZ Antwerpen hebben veel ­gevaccineerde covidpatiënten ­onderliggende immuunstoornissen. Denk aan dialysepatiënten of pa­tiënten met leukemie. Maar we zien ook dat bijvoorbeeld hoog­bejaarde patiënten die ondanks vaccinatie opgenomen moeten worden minder vaak doorstromen naar intensieve zorg.’

4. Derde prik voor 65-plussers zou soelaas bieden

Volgens professor epidemiologie Pierre Van Damme (UAntwerpen) wijzen de data nogmaals op het belang van de derde dosis voor 65-plussers om hun bescherming te boosten. Volgende week zouden de vaccinatiecentra klaar moeten zijn om meer derde prikken te zetten. Dat wordt een grote logistieke operatie waarbij nog dit jaar ruim een miljoen Vlaamse 65-plussers een extra spuitje moeten krijgen.

‘De toediening van de bijkomende prik moet zo vlot mogelijk gaan, ongeveer vier à zes maanden na het oorspronkelijk schema,’ zegt Van Damme, ‘en afgestemd op een efficiënte werking van de gereorganiseerde vaccinatiecentra.’

• Hoelang moet ik nog wachten op mijn derde prik?

5. Met vaccins alleen ­raken we niet snel in het rijk der vrijheid

Was het rijk der vrijheid dan echt van zo’n korte duur, en draait de ­hoge vaccinatiegraad dan toch op een ontgoocheling uit? ‘Maar nee’, stelt Van Damme. ‘Het zou pas een grote ontgoocheling zijn als we ­pakweg de horeca opnieuw moeten sluiten. Nu zijn we net in de mogelijkheid om alles open te houden, met hier en daar een herinnering dat het nog niet over is.’

Uit de jongste besmettings­cijfers blijkt dat de vierde golf nog steeds vaart wint, en dat die zonder ingrijpen niet snel gaat liggen. Daarom pleit Van Damme voor meer maatregelen. ‘We hebben op 1 oktober de stolp van de samen­leving gehaald, en dat vindt het virus fantastisch. Nu moeten we het virus afremmen door drempels in te bouwen: een breder gebruik van het ­Covid Safe Ticket, telewerk en mondmaskers. Dat brengt het risico niet naar nul, en we zullen ook voor een stuk met het risico moeten blijven leven.’

De podcasts van De Standaard