Nobelprijs Fysica voor onderzoek complexe systemen zoals het klimaat
De drie winnaars van de Nobelprijs Fysica. Foto: AFP

De Nobelprijs Fysica staat dit jaar deels in het teken van de klimaatopwarming. Syukuro Manabe (Princeton University) en Klaus Hasselmann (Max-Planck-Institut für Meteorologie) delen de helft van de prijs voor hun pionierswerk rond klimaatmodellen. De Italiaan Giorgio Parisi (Sapienza Università di Roma) ontvangt de andere helft voor zijn ontdekking van ordening in schijnbaar wanordelijke systemen.

Dat heeft de Koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen dinsdag bekendgemaakt. De Amerikaan Syukuro Manabe (90) en de Duitser Klaus Hasselmann (89) – beiden klimatologen – stonden in de jaren 60 en 70 mee aan de basis van de eerste echte klimaatmodellen. Manabe toonde onder meer aan in welke mate een toename van de CO2-concentratie in de atmosfeer tot een opwarming van het aardoppervlak zou leiden. Hasselmann dokterde manieren uit om natuurlijke en menselijke bijdragen aan de huidige klimaatopwarming van elkaar te onderscheiden.

De Italiaanse theoretische natuurkundige Giorgio Parisi ontdekte rond 1980 ruimtelijke en andere wiskundige structuren en patronen in materialen, terwijl die op microscopisch niveau schijnbaar enkel wanorde vertonen. Dankzij het werk van Parisi kunnen eigenschappen van complexe systemen – niet alleen fysische trouwens, maar ook biologische en zelfs computersystemen – worden verklaard en kan hun gedrag worden voorspeld. Of zoals het Nobelcomité het tijdens de toekenning poëtisch verwoordde: ‘Giorgio Parisi slaagde erin om met wiskunde binnenin materialen te kijken.’

Het prijzengeld van de Nobelprijs bedraagt 10 miljoen Zweedse kronen, omgerekend bijna 988.800 euro. Vorig jaar ging de Nobelprijs voor Fysica naar drie natuurkundigen die baanbrekend onderzoek hadden verricht naar zwarte gaten.

Alfred Nobel

Ieder jaar worden vijf Nobelprijzen uitgereikt, voor natuurkunde, scheikunde, fysiologie of geneeskunde, literatuur en vrede. De prijs is vernoemd naar de Zweedse scheikundige, ingenieur en industrieel Alfred Nobel, die vooral bekend werd door de uitvinding van dynamiet.

Bij zijn overleden in 1896 liet hij zijn geld na om te worden gebruikt om jaarlijks vijf prijzen uit te reiken aan belangrijke wetenschappelijke ontdekkingen. De prijzen werden naar hem vernoemd en voor het eerst in 1901 uitgedeeld. De zogeheten Nobelprijs voor Economie maakte geen deel uit van het testament van Alfred Nobel en werd pas in het leven geroepen door de Zweedse centrale bank in 1969.

Wist je dat je ook zonder abonnement elke maand 3 betalende  plus-artikels kunt lezen?

Meld je aan en lees gratis ›

Vul je e-mailadres en wachtwoord in