3M moet stoppen met lozen afvalwater chemische processen
Op de Zwijndrechtse site van 3M zijn er meer dan honderd verschillende productieprocessen, waarbij schadelijke PFAS worden aangemaakt. Foto: MARC HERREMANS - MEDIAHUIS

Chemiebedrijf 3M mag niet langer het afvalwater dat PFBSA bevat lozen in de Schelde. Dat heeft de Omgevingsinspectie beslist op basis van de meetresultaten van stalen die de voorbije week werden afgenomen en een toxicologisch rapport.

‘Wegens de voortdurende gevaren voor mens en milieu dient verdere lozing van de stoffen PFBSA en (de aanverwante stoffen, red.) MeFBSA en MeFBSAA vermeden te worden’, meldt Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA). ‘Om verdere contaminatie te vermijden moet 3M onmiddellijk stoppen met de lozing van de proceswaters van PFBSA-houdende processen, zijnde twee specifieke processen. Ze mogen niet langer afgevoerd worden naar de waterzuiveringsinstallatie op het bedrijfsterrein van 3M maar moeten verwerkt worden volgens de beste beschikbare technieken. Tegelijk wordt het toezicht verhoogd. 3M mag deze processen, ook zonder lozing, niet opstarten zonder minstens 2 weken voorafgaand aan de opstart de Omgevingsinspectie daarvan op de hoogte te stellen.’ Er komen ook wekelijkse analyses van wat er uit de waterzuiveringsinstallatie op de site stroomt.

De maatregel komt er na verschillende inspecties op de site. Daarbij vroeg onder meer de Omgevingsinspectie informatie op over de productieprocessen waarbij FBSA komt kijken. FBSA is, net zoals PFOS, een chemische stof die wordt gebruikt om producten vlek- en waterafstotend te maken. Ze komen (of kwamen) bijvoorbeeld voor in textiel en tapijten. Beide stoffen behoren tot de familie van PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen). Die staan geboekstaafd als ‘forever chemicals’: ze breken niet of nauwelijks af in het milieu. De stoffen kunnen schadelijke effecten geven bij mensen en hopen zich op in de weefsels van planten, dieren en mensen. 3M heeft een patent op FBSA.

In de stalen van het afvalwater die tijdens de inspecties werden genomen, trof het Vito PFBSA en de aanverwante stoffen aan. Toxicologie Greet Schoeters, verbonden aan de UAntwerpen en het Vito, leverde ook een advies af aan Demir en haar administratie. ‘Daarin wordt vermeld dat er voldoende redenen zijn om te stellen dat de lozing van deze stoffen een aanzienlijke risico heeft voor mens en milieu’, aldus het kabinet-Demir.

Het verbod op lozing in de Schelde blijft gelden tot het bedrijf kan aantonen dat de nodige maatregelen zijn getroffen om de aanwezigheid van de stoffen PFBSA, MeFBSA en MeFBSAA in het bedrijfsafvalwater op het bedrijfsterrein in te perken tot een aanvaardbaar niveau.

Bij het parket van Antwerpen loopt een onderzoek naar de activiteiten van 3M. De omgevingsinspectie stelde ook een proces-verbaal op van haar bevindingen, dat wordt overgemaakt aan het Antwerpse gerecht.

De activiteiten van 3M in Zwijndrecht liggen sinds april onder het vergrootglas. Toen maakte De Standaard bekend dat de werken voor de Oosterweelverbinding graven in grond die verontreinigd is door PFOS. Ook al stopte 3M bijna twintig jaar geleden met de productie van die stof, door de niet-afbreekbaarheid blijft ze sterk aanwezig in de omgeving.

Wat is FBSA en hoe giftig is het?

Het is niet voor het eerst dat 3M het lozen van FBSA toegeeft. In 2019 erkende het ­bedrijf dat het in Decatur in de Amerikaanse staat Alabama illegaal FBSA geloosd had in de Tennesseerivier, waaruit het drinkwater van honderdduizenden mensen gewonnen wordt. Het bedrijf moest de productie van FBSA daarop stopzetten en ter compensatie 35 miljoen dollar betalen voor de aanleg van een zuiveringsstation.

De scheikundige stof, die voluit perfluoro­butaansulfonamide heet, is een voorloper van diverse geperfluoreerde en gepolyfluoreerde (met meerdere fluoratomen bezette) scheikundige stoffen die onder de noemer PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) geschaard worden. Die breken niet of nauwelijks af in het milieu, kunnen schadelijke effecten geven bij mensen en hopen zich op in de weefsels van planten, dieren en mensen.

Ook FBSA kan lang in het milieu blijven hangen, hebben Europese en Amerikaanse studies uitgewezen. Over de giftigheid van FBSA voor mens en dier, en over de opstapeling ervan in levende weefsels, is minder bekend.

3M introduceerde FBSA ter vervanging van perfluoroctaansulfonzuur (PFOS), een giftige water­afstotende stof die het bedrijf 20 jaar geleden uit productie nam. Uit een document van 3M uit 2008 valt op te maken dat de giftigheid van FBSA voor het milieu niet door het bedrijf is onderzocht. Maar door onafhankelijke onderzoekers werd de stof onder meer aangetroffen in een platvis uit de Westerschelde en in diverse vissoorten uit het Amerikaanse en Canadese ­Grote Merengebied.

U wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld u aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig