Protesteren op het podium: Waar en wanneer mogen atleten activistisch zijn?
Zondag mocht kogelstootster Raven Saunders een zilveren medaille in ontvangst nemen, maar uiteindelijk stal haar X-gebaar de show. Foto: AP

Vroeger verbood het Internationaal Olympisch Comité uitingen van politieke of maatschappelijke standpunten door atleten helemaal. Nu kan dat wel, zolang het niet op het podium of tijdens de competitie gebeurt. De Amerikaanse kogelstootster Raven Saunders maakte op het einde van de medaille-uitreiking een X boven haar hoofd, ‘voor iedereen die onderdrukt is’. Wacht haar een straf?

Tijdens de Olympische Spelen van 1968 vlogen twee zwarte Amerikaanse sprinters meteen naar huis omdat ze tijdens de medaille-uitreiking een vuist opstaken tegen racisme, kort na de moord op Martin Luther King. De organisatie verbood hen ooit nog deel te nemen.

Raven Saunders’ X-gebaar tijdens de medailleceremonie zal haar heel wat minder duur te staan komen, als er al een straf komt. Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) is daarover in overleg met de Amerikaanse olympische afgevaardigden en de wereldatletiekbond World Athletics.

‘Voor alle vechters’

‘We willen ten volle begrijpen wat het gebeuren betekende en van daaruit verder werken’, verklaarde de hoofdwoordvoerder van het IOC, Mark Adams, aan de New York Times. Voor Saunders - die zwart is, als lesbienne deel uitmaakt van de lgbti-gemeenschap en zelf heeft geworsteld met mentale problemen - was het een eerbetoon aan iedereen die te maken heeft met onderdrukking. ‘Ik gaf het uiterste van mezelf voor deze medaille. Ben je zwart, lgbti of aan het worstelen met je mentale gezondheid, dan is deze voor jou. Voor alle vechters’, klonk het op Saunders’ Instagrampagina.

Het IOC is niet gehaast om goede intenties af te straffen - het paste vorige maand nog de regels die een zekere neutraliteit eisten aan om atleten meer vrijheid van meningsuiting te bezorgen - maar wil wel dat die regels gevolgd worden.

Nieuwe regels rond activisme

Begin juli keurde de organisatie regel 50.2 in het olympisch handvest goed. Dat laat atleten toe om hun persoonlijke mening te verkondigen tijdens de Olympische Spelen, niet alleen op plaatsen waar ze met de media spreken maar ook op het veld, voor het begin van hun wedstrijdevent, bijvoorbeeld wanneer ze worden voorgesteld.

Knielende sporters nu ook te zien op officiële sociale media van Tokio 2020

De voorwaarde daarvoor is dat ze respect tonen, niet aanzetten tot haat tegen mensen, organisaties of landen, en de concentratie van andere atleten niet storen. Zo gingen tijdens het vrouwenvoetbal de elftallen van het Verenigd Koninkrijk, Chili, de Verenigde Staten, Zweden, Nieuw-Zeeland en Japan al op een knie voor Black Lives Matter (BLM) voor de start van de wedstrijd.

Protesteren op het podium: Waar en wanneer mogen atleten activistisch zijn?
De Zweedse en Japanse vrouwenvoetbalploeg gingen voor hun match op de knie voor de BLM-beweging. Foto: Reuters

Saunders maakte het gebaar echter tijdens een ceremonie. Ze deed dat wel pas op het einde, tijdens een fotomoment, nadat de medailles waren uitgereikt en het Chinese volkslied was afgelopen. ‘Dat is belangrijk voor ons’, zei Kate Hartman, de hoofdwoordvoerder van het Amerikaanse Olympische Comité.

‘De huidige generatie wil zich meer uitspreken dan de vorige’

De Amerikanen willen een sanctie voor Saunders ten zeerste vermijden. Het zijn de nationale olympische organisaties die de atleten bestraffen, en ze zijn verplicht gevolg te geven aan een verzoek tot bestraffen van het IOC. Maar het Amerikaanse Olympische Comité had eerder dit jaar al laten weten geen atleten te zullen bestraffen voor het verkondigen van hun mening.

Protesteren op het podium: Waar en wanneer mogen atleten activistisch zijn?
Op het einde van haar grondoefening knielde Luciana Alvarado met de vuist in de lucht geheven als steun voor de BLM-beweging. Foto: AP

Ook World Athletics staat afwijzend ten opzichte van straf. De wereldatletiekbond heeft zelf geen enkele regel tegen activisme. Bovendien liet Sebastian Coe, de voorzitter, eerder dit jaar vallen dat hij ‘niet graag atleten ontmoedigt om hun standpunten naar buiten te brengen. Ik heb het gevoel dat de huidige generatie zich meer wil uitspreken dan de vorige.’

Levenslang uitgesloten na opgestoken vuist in 1968

Naast Saunders braken nog twee atleten de nieuwe regels, in theorie. De Costa Ricaanse Luciana Alvarado, de eerste olympische gymnaste voor het land, eindigde haar grondoefening op één knie, met de vuist omhoog, dus technisch gezien tijdens de competitie. Kort na de stunt van Saunders was op de hand van de Amerikaanse schermer Race Imboden een getekend kruis in een cirkel te zien terwijl hij zijn bronzen medaille in ontvangst nam.

Protesteren op het podium: Waar en wanneer mogen atleten activistisch zijn?
Foto: BELGAIMAGE

Het lijkt erop dat geen van de atleten zal boeten voor hun acties. In 1968 lagen de zaken heel anders. Toen werden gouden medaille Tommie Smith en bronzen medaille John Carlos prompt geschorst en levenslang uitgesloten van deelname aan de Spelen omdat ze op het podium hun vuist in de lucht staken tegen racisme. De twee Amerikaanse sprinters wilden de zwarte gemeenschap een hart onder de riem steken na de moord op Nobelprijswinnaar Martin Luther King.