Luchtverkeersleider, niet de piloot meldde bom op vlucht met Protasevitsj aan boord
In de video verklaart Protasevitsj in goede gezondheid te zijn, correct behandeld te worden en bekent hij massaprotesten te hebben georganiseerd. Foto: AFP

Zondagmiddag veranderde de piloot van koers en landde op Minsk, in plaats van Vilnius. De vlucht zou zijn uitgeweken na een bommelding. Die kwam van de Wit-Russische luchtverkeersleiding zelf. Dat blijkt uit een vrijgegeven transcript.

Zondagmiddag, kort voor één uur Wit-Russische tijd, veranderde Ryanair-vlucht FR4978 van koers. Het vliegtuig, onderweg van Athene naar Vilnius, maakte een tussenstop in Minsk. Daar werden de Wit-Russische dissident-blogger Roman Protasevitsj (26) en zijn vriendin, de 23-jarige Sofia Sapega, van boord gehaald en gearresteerd. De 26-jarige journalist was een van de drijvende krachten achter het internetplatform Nexta, de motor van de opstand in Wit-Rusland.

President Aleksandr Loekasjenko had ‘persoonlijk het bevel gegeven’ om het vliegtuig te laten landen en had bovendien een MIG29-straaljager als escorte gestuurd. Na de arrestatie van Protasevitsj hervatte het vliegtuig zijn reis naar de Litouwse hoofdstad Vilnius. Reden voor de tussenstop zou een bommelding zijn geweest, meldde het Wit-Russische persagentschap Belta. Die bommelding bleek achteraf vals. De Wit-Russische staatstelevisie had eerder al fragmenten van het gesprek tussen de piloot en de Wit-Russische controller gepubliceerd, maar daarbij werden stukken van het gesprek aan de piloot toegewezen, waarvan nu blijkt dat ze door de Wit-Russische luchtverkeersleiding zijn gemaakt. De transcriptie werd door de Wit-Russische autoriteiten zelf vrijgegeven aan internationaal persagentschap Reuters, en kon nog niet op zijn volledigheid en echtheid geverifieerd worden.

Uit het transcript blijkt wel duidelijk dat het de Wit-Russische luchtverkeersleiding, en niet de piloot was die de bom meldde. De piloot vraagt ook verschillende keren waar de informatie vandaan komt. De Wit-Russische luchtverkeersleider reageert eerder ontwijkend op de vraag en zegt uiteindelijk dat de bommelding naar verschillende luchthavens is gemaild. Het is de luchtverkeersleiding die aangeeft dat het over een ‘code rood’ gaat. Bovendien zijn zij degenen die de piloot aanbevelen de Boeing 737-800 om te leiden naar Minsk, hoewel achteraf bleek dat het vliegtuig zich al dichter bij zijn eindbestemming Vilnius dan bij Minsk bevond.

Sinds zijn arrestatie in Minsk verscheen er een video van Protasevitsj op Telegram, een applicatie die in Wit-Rusland populair is en instrumenteel was om de protesten tegen president Aleksandr Loekasjenko te coördineren. In de video zegt Protasevitsj dat hij in goede gezondheid verkeert en dat hij ‘correct en volgens wettelijke protocols’ behandeld wordt door de politie. Bovendien bekent hij massaprotesten te hebben georganiseerd tegen het Wit-Russische regime.

Zijn vader, Dmitry Protasevitsj, reageert nu op de video. Voor hem is het duidelijk dat zijn zoon onder druk een verklaring voorleest, vertelde hij aan het internationaal persagentschap AFP en Reuters. ‘Hij is duidelijk erg nerveus en praat op een manier die hem niet eigen is. Het is niet zijn normale intonatie, niet zijn normale woordkeuze. Bovendien denk ik dat zijn neus is gebroken’, vervolgt de vader. Hij denkt dat zijn zoon eveneens een aantal tanden mist, aan de manier waarop hij praat.

Momenteel is nog altijd niet duidelijk waar Protasevitsj of zijn vriendin zich momenteel exact bevinden. Oppositieleidster Svetlana ­Tichanovskaja denkt ook dat Protasevitsj gemarteld wordt. ­Tichanovskaja riep de Verenigde Staten en de G7 op tot actie tegen het Wit-Russische regime. Op Telegram vroeg Tichanovskaja de G7 om een vertegenwoordiging van de Wit-Russische oppositie toe te laten. De G7-top staat in juni gepland in het Verenigd Koninkrijk. Frankrijk reageerde positief als Groot-Brittannië er ook mee instemde. Het Verenigd Koninkrijk deed dat in eerste instantie ook, maar vaardigde daarna een bericht uit dat het ‘geen nieuwe partijen aan tafel ging vragen’, meldt The Guardian.

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties zal woensdag achter gesloten deuren overleg plegen over de situatie in Wit-Rusland. Dat hebben diplomatieke bronnen vandaag meegedeeld. Het initiatief voor de bijeenkomst van de Veiligheidsraad komt van Frankrijk, Ierland en IJsland, vernam het Franse nieuwsagentschap AFP van verschillende diplomatieke bronnen.

Het is weinig waarschijnlijk dat er overeenstemming zal worden bereikt over een gemeenschappelijke verklaring. Verwacht wordt dat Rusland, een uitgesproken bondgenoot van het Wit-Russische regime, zo’n verklaring zal tegenhouden.