Europese leiders roepen extra sancties af: ‘Mijd het Wit-Russische luchtruim’
Foto: REUTERS

De Europese leiders hebben een hele reeks nieuwe sancties getroffen tegen Wit-Rusland. Ze vragen Europese luchtvaartmaatschappijen om het Wit-Russische luchtruim voorlopig te vermijden en ontzeggen Wit-Russische maatschappijen de toegang tot het Europese luchtruim.

De door Wit-Rusland gekaapte Ryanair-vlucht waarlangs opposant Roman Protasevitsj werd opgepakt, stond maandagavond bovenaan de agenda van de Europese top. De Europese Raad is er extra sancties overeengekomen tegenover Wit-Rusland. ‘We veroordelen de gedwongen landing in Minsk ten strengste’, klinkt het in een persbericht. De Europese Raad eist de onmiddellijke vrijlating van de dissident-journalist Roman Protasevitsj en zijn vriendin Sofia Sapega. Om die roep kracht bij te zetten wordt aan de lidstaten gevraagd om het Wit-Russische luchtruim te vermijden. Vliegtuigen vanuit Wit-Rusland zijn ook niet meer welkom op Europese luchthavens.

De staatshoofden en regeringsleiders willen ook zo snel mogelijk sancties treffen tegen personen en entiteiten die betrokken zijn bij de kaping en vragen de Commissie en buitenlandvertegenwoordiger Josep Borrell om gerichte economische sancties te treffen. Zoals eerder aangekondigd, roept de Europese Raad op tot een onderzoek door de Internationale Organisatie voor Burgerluchtvaart (ICAO). De EU oordeelt dat de acties van Wit-Rusland een bedreiging voor de veiligheid van de luchtvaart vormen.

Reconstructie | Hoe Roman Protasevitsj van een Europese vlucht werd geplukt door Wit-Russische agenten

‘Wat gisteren gebeurd is, is een internationaal schandaal’, zei Europees Raadsvoorzitter Charles Michel maandagmiddag al. Hij wees erop dat ook de levens van Europese burgers in gevaar gebracht werden. De sancties komen bovenop de sancties die vorig jaar werden uitgevaardigd wegens de aanhoudende onderdrukking van de democratische beweging in Wit-Rusland.

Kaping

De Europese Unie spreekt officieel van een ‘kaping’. Zo hecht de Duitse bondskanselier Angela Merkel geen geloof aan de uitleg van de autoriteiten in Wit-Rusland. Die beweren dat het vliegtuig aan de grond werd gezet omdat de radicale Palestijnse beweging Hamas ermee gedreigd had een bom te laten ontploffen in het vliegtuig boven de Litouwse stad Vilnius. Bij haar aankomst in Brussel noemt Angela Merkel die uitleg ‘absoluut ongeloofwaardig’. ‘We zijn getuige geweest van een gedwongen landing die de arrestatie van een opposant, Roman Protasevitsj, mogelijk gemaakt heeft. (Hij) moet onmiddellijk in vrijheid gesteld worden’, zei ze.

Wie is Roman Protasevitsj, de 26-jarige journalist voor wie Wit-Rusland een vliegtuig omleidde?

De Poolse premier Mateusz Morawiecki noemde de arrestatie van Protasevitsj op Twitter een ‘daad van staatsterrorisme’. Ursula von der Leyen, voorzitster van de Europese Commissie, sprak over een ‘volledig onaanvaardbare actie’.

Verenigde Staten vragen internationaal onderzoek

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken schreef zondagavond (lokale tijd) op Twitter dat het een ‘brutale en schokkende daad van het Loekasjenko-regime’ was. ‘Wij roepen op tot een internationaal onderzoek en coördineren met onze partners de volgende stappen. De Verenigde Staten staan achter het volk van Wit-Rusland.’ De VS eisen ook de onmiddelijke vrijlating van Protasevitsj. Ook Belgisch minister van Buitenlandse Zaken Sophie Wilmès heeft op Twitter gereageerd.

De Wit-Russische oppositieleidster in ballingschap Svetlana Tichanovskaja veroordeelde de arrestatie via Twitter. Ze stelt dat Loekasjenko de veiligheid van alle inzittenden op het spel heeft gezet door de Ryanair-vlucht aan de grond te laten zetten. Ze eist de onmiddellijke vrijlating van Protasevitsj en internationale sancties tegen Wit-Rusland.

De ambassadeurs van de Navo-lidstaten lieten weten dat ze dinsdag samenkomen om de arrestatie te bespreken.

Loekasjenko regeert sinds 1994 met harde hand over de voormalige Sovjetrepubliek Wit-Rusland en zou de verkiezingen in augustus vorig jaar door middel van fraude naar zijn hand hebben gezet.