Zondagavond werd een Ryanair-vlucht op weg van Athene naar Vilnius gedwongen aan de grond gezet in Minsk, waarna de 26-jarige journalist-dissident Roman Protasevitsj in de boeien werd geslagen. De EU spreekt van een ‘kaping’. Het is niet duidelijk hoe Protasevitsj er momenteel aan toe is.

Roman Protasevitsj, het Wit-Russische oppositielid dat zondag werd opgepakt na de omleiding van een Ryanair-vlucht naar Minsk, duikt op in een videoboodschap die door de Wit-Russische openbare omroep werd uitgezonden. Daarin zegt hij dat berichten over zijn slechte gezondheid vals zijn. Hij pleit ook schuldig aan strafbare feiten bij het organiseren van protesten. ‘Het personeel gedraagt zich met mij zoals het hoort en respecteert de wet’, aldus Protasevitsj in de video. ‘Ik blijf samenwerken met de onderzoekers en heb bekentenissen afgelegd wat betreft het organiseren van rellen.’

Oppositieleden zeggen op sociale media dat hij gedwongen werd om die verklaring af te leggen. Zij vragen zich ook hardop af wanneer de video precies werd opgenomen. Eerder deelde Tadeus Gizcan, hoofdredacteur van oppositiekanaal Nextra, op Twitter mee dat Protasevitsj in kritieke toestand in het ziekenhuis zou liggen. Er zou sprake zijn van een hartaandoening. Giczan zegt de informatie te hebben van de moeder van Protasevitsj.

Volgens een woordvoerster van het ministerie van Binnenlandse Zaken van Wit-Rusland zit Potrasevitsj in voorlopige hechtenis in een gevangenis in Minsk.

De 26-jarige journalist Roman Protasevitsj is een belangrijke stem van de oppositie in Wit-Rusland. Hij richtte mee het invloedrijke Wit-Russische oppositiekanaal Nexta op. Dat kanaal berichtte als eerste dat een Ryanair-vlucht, die van Athene op weg was naar Vilnius, omgeleid werd na een ‘bomalarm’. Volgens de Wit-Russische autoriteiten was er sprake van een dreiging vanuit de radicale Palestijnse beweging Hamas. Aan dat verhaal wordt weinig geloof gehecht, want wat zeker is, is dat Potrasevitsj en zijn 23-jarige vriendin Sofia Sapega bij de onvoorziene landing in Minsk werden opgepakt.

Reconstructie | Hoe Roman Protasevitsj van een Europese vlucht werd geplukt door Wit-Russische agenten

‘Het lijkt erop dat het de bedoeling was van de autoriteiten om een journalist en zijn reisbegeleidster (uit het vliegtuig, red.) te verwijderen’, zei ook Ryanair-ceo Michael O’Leary maandag op de Ierse radiozender Newstalk. ‘We geloven dat er ook enkele KGB-agenten zijn uitgestapt op de luchthaven.’ O’Leary noemde de situatie een ‘zeer beangstigende’ ervaring voor personeel en passagiers.

Volgens lokale media in Wit-Rusland kwam het bevel tot landen in Minsk mogelijk van de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko zelf. De vlucht werd geflankeerd door een gevechtstoestel dat werd uitgestuurd om het toestel te onderscheppen. Allicht ging het om een MIG-29 gevechtsvliegtuig. Volgens de Wit-Russische oppositie zou er ook gedreigd zijn om het vliegtuig te beschieten met raketten, maar dat is niet bevestigd.

Wie is Roman Protasevitsj, de 26-jarige journalist voor wie Wit-Rusland een vliegtuig omleidde?

In november hadden de Wit-Russische veiligheidsdiensten (KGB), een erfenis uit de Sovjetperiode, Protasevitsj en Nexta’s mede-oprichter Stepan Poutilo (22), op een lijst geplaatst van ‘personen die betrokken zijn bij terroristische activiteiten’. Nexta speelde een sleutelrol in de golf van protesten tegen de herverkiezing in 2020 van president Loekasjenko, die zijn ambt bekleedt sinds 1994.

De arrestatie wordt internationaal streng veroordeeld. Maandagavond komt een buitengewone Europese top bijeen over de situatie. Allicht volgen er extra sancties tegenover Wit-Rusland.

‘Doodstraf wacht mij hier’

De nieuwssite Delfi uit Litouwen zegt dat andere passagiers merkten hoe Protasevitsj van streek raakte toen hij merkte dat het vliegtuig in Wit-Rusland zou landen. ‘We werden allemaal uit het vliegtuig gehaald, de honden snuffelden aan onze spullen. Deze man werd apart genomen en zijn bezittingen werden op de landingsbaan gegooid. We vroegen hem wat er aan de hand was. Hij zei wie hij was en voegde eraan toe: “De doodstraf wacht mij hier.” Hij was al rustiger, maar bibberde. Er stond de hele tijd een officier naast hem, en al snel nam het leger hem mee’, vertelde een persoon die naast Protasevitsj stond aan Delfi.

Passagiers zeggen ook dat ze drie uur werden vastgehouden in nauwe gangen zonder water of toegang tot een toilet. Tijdens die drie uur werden hun documenten gecontroleerd en onderzocht. Het vliegtuig mocht uiteindelijk weer vertrekken, en kwam met meer dan 8 uur vertraging aan in de Litouwse hoofdstad Vilnius.

Toen het vliegtuig uiteindelijk, acht uur te laat, landde in Vilnius zoals oorspronkelijk gepland, was de Litouwse premier Ingrida Simonyte in de luchthaven om het te verwelkomen, net als enkele tientallen activisten van de Wit-Russische oppositie. Sommigen droegen vlaggen in de kleuren van de Wit-Russische oppositie op hun schouders en anderen droegen borden met de tekst ‘Ik ben/wij zijn Roman Protasevitsj’, of ‘Ryanair, waar is Roman?’. Wit-Rusland reageerde maandag door de Litouwse ambassadeur het land uit te zetten.

‘We moeten onze solidariteit tonen om niet één voor één gebroken te worden’, zei één van hen, Aleksandr Glachkov (36). Hij noemde de arrestatie van Protasevitsj een misdaad.

AirBaltic en Wizz Air mijden Wit-Russische luchtruim

Na de gedwongen afleiding van een Ryanair-vlucht zondag door de Wit-Russische autoriteiten naar de luchthaven van Minsk, mijden de Letse luchtvaartmaatschappij airBaltic en de Hongaarse lagekostenmaatschappij Wizz Air voorlopig het Wit-Russische luchtruim. Dat hebben de luchtvaartmaatschappijen maandag laten weten. Er wordt tot nader order omgevlogen.

Litouwen heeft besloten om alle vluchten van en naar Wit-Rusland voorlopig op te schorten.

U wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld u aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig