Grondwettelijk Hof vernietigt wet op bewaring telefoondata
Themabeeld Foto: REUTERS

Telecomproviders mogen niet automatisch van al hun gebruikers preventief data opslaan. Het Grondwettelijk Hof volgt het oordeel van het Europees Hof van Justitie dat die massale opslag in strijd is met de Europese regelgeving rond privacy. De wet uit 2016, die de algemene en ongedifferentieerde bewaring van elektronische communicatiegegevens en de toegang tot die gegevens regelt, wordt zo vernietigd.

Het Hof oordeelde in een arrest dat die algemene en ongedifferentieerde bewaring het recht op de eerbiediging van het privéleven en op bescherming van de persoonsgegevens schendt. De bewaring is in sommige gevallen wel mogelijk, aldus het Hof, maar de Belgische wet stemt niet overeen met de uitzonderingen die het Europese Hof van Justitie heeft gesteld.

Net als in vele andere Europese landen verplicht de wet in België ­telecomaanbieders als Telenet of Proximus om data van al hun ­gebruikers preventief een jaar lang bij te houden. Het gaat om zogenaamde metadata zoals wie met wie in contact stond, wanneer dat gebeurde en waar de gebruikers zich bevonden – niet om de inhoud van de communicatie.

Een aantal mensenrechtenorganisaties, de Frans- en Duitstalige advocatenbalies en particulieren waren naar het Hof gestapt om de vernietiging van de wet te eisen. In oktober van vorig jaar oordeelde het Europees Hof van Justitie dus dat die wet in strijd is met de Europese regelgeving.

Gevolgen voor misdaadopsporing

Zodra het vernietigingsarrest gepubliceerd is, valt van het ene moment op het andere een van de cruciaalste middelen weg die het parket heeft om strafonderzoeken te voeren. ‘Er zijn bijna geen zaken meer waarin we geen telecomgegevens gebruiken’, zei onderzoeksrechter Philippe Van Linthout in oktober in deze krant. ‘Het is ons belangrijkste instrument.’

Zo zal het bij een moordonderzoek niet meer mogelijk zijn om via telecomdata na te gaan waar ­de verdachten zich voor de misdaad ­bevonden. Bij een verdwijning kan de locatie van iemand vlak voor hij werd vermist, niet meer nagegaan worden. In een arrest van 2 maart bevestigde het Europees Hof zijn standpunt.

De federale regering werkt aan een reparatiewet op de vernietigde dataretentiewet. Die moet enerzijds het recht op privacy respecteren, maar het anderzijds voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten mogelijk maken de criminaliteit te bestrijden. Dat zeggen de bevoegde ministers Petra De Sutter (Telecom), Vincent Van Quickenborne (Justitie) en Ludivine Dedonder (Defensie) donderdag in een gezamenlijke reactie op het arrest van het Grondwettelijk Hof.

Van Quickenborne onderstreept het belang van telefoongegevens voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. ‘In 90 procent van de strafrechtelijke dossiers gebruiken justitie en politie telefoongegevens om zaken op te lossen’, luidt het. ‘Onze nationale veiligheid en die van onze burgers garanderen is een zeer belangrijke en legitieme zorg voor ons als ministers, net als het behouden van een duidelijk juridisch kader dat de fundamentele rechten en vrijheden waarborgt’, vult Dedonder aan.