Coronavirus: zo werken de vaccins

Coronavirus: zo werken de vaccins

Zonder vaccin verweert ons lichaam zich zo

Als we besmet raken met het coronavirus reageert ons immuunsysteem (afweersysteem) meteen. Het probeert het virus met allerlei trucs buitenspel te zetten. Van die trucs kunnen we ziek worden, want de immuunafweer vraagt veel energie van ons lichaam.

Het coronavirus dringt ons lichaam meestal binnen langs de slijmvliezen van neus, mond of ogen.

Ons afweersysteem bestempelt het virus als ‘vreemd’ en stuurt er een eerste peloton immuuncellen op af. Die cellen verzwelgen het virus en blokkeren het, zodat het geen verdere schade kan aanrichten aan ons lichaam.

De verzwelgende cel wordt ‘antigeen-presenterende cel’ (APC) genoemd, omdat ze typerende eiwitten van het coronavirus (‘antigenen’) selecteert en die op zijn buitenkant etaleert. Zo signaleert de cel dat ze vreemde eiwitten gedetecteerd heeft. Het gaat in het geval van het coronavirus om krooneiwitten, de uitsteeksels op zijn oppervlak. Het virus gebruikt die uitsteeksels om onze cellen binnen te dringen.

De etalering van viruseiwitten lokt andere immuuncellen aan, T-cellen geheten. Ze nemen akte van het gepresenteerde antigeen en brengen weer andere immuuncellen, B-cellen genaamd, ervan op de hoogte dat er een indringer is gesignaleerd.

Beide types immuuncel beginnen zich te vermenigvuldigen. Sommige dochter-immuuncellen vormen zich om tot geheugencellen. Ze leggen de basis voor een langetermijn-immuunafweer tegen het coronavirus.

Andere dochter-immuuncellen gaan meteen aan het werk. B-cellen beginnen antistoffen te bouwen tegen het krooneiwit.

De antistoffen haken zich vervolgens vast aan de krooneiwitten op circulerende coronavirussen. Die kunnen daardoor geen cellen meer infecteren en zichzelf niet langer vermenigvuldigen.

Al deze opeenvolgende stappen zetten een rem op de vermenigvuldiging van het coronavirus. Maar het duurt even voor het immuunsysteem de indringer opmerkt en zijn troepen erop afstuurt.

In de tussentijd worden we ziek.

Zes manieren om een vaccin te bouwen

Een vaccin lokt immuunafweer uit, door ons lichaam tijdig kennis te laten maken met een onschadelijke versie van het coronavirus of met een typerend onderdeel ervan.

Er zijn zes manieren om een vaccin te bouwen. Alle zes manieren zijn gebruikt om vaccins tegen het coronavirus te ontwerpen.



1. Levend, verzwakt coronavirus

Door opzettelijk fouten aan te brengen in het genetische materiaal van het originele coronavirus, ontstaat een verzwakt virus dat niet langer ernstige ziekte kan veroorzaken. Het Amerikaanse bedrijf Codagenix test zo’n type vaccin bij mensen.

2. Onklaar gemaakt coronavirus

Door het originele coronavirus te bestralen, te verhitten of met bijtende stoffen te bewerken, wordt het onschadelijk gemaakt. Het virus kan niet langer cellen binnendringen, zich vermenigvuldigen en ziek maken. Het Chinese bedrijf Sinopharm heeft al zo’n vaccin op de markt. Het is nog niet in gebruik in het Westen.

3. Eiwitonderdeel van coronavirus

Een eiwitvaccin bevat een onderdeel van een coronavirus-eiwit. Het bevat geen andere onderdelen van het virus en kan zich dus niet vermenigvuldigen. Daardoor kan het gevaccineerden ook niet ziek maken. Het Amerikaanse bedrijf Novavax heeft een eiwitvaccin tegen covid-19 ontworpen, en onderhandelt met de EU over eventuele levering.

4. Nep-coronavirus

Nepvirus-vaccins lijken van buitenaf sterk op het originele virus, maar bevatten binnenin geen genetisch materiaal. Ze vormen een lege huls die geen ziekte kan veroorzaken, maar wel immuniteit opwekken.


5. Genetische vaccins

Genetische vaccins bevatten boodschapper-RNA (mRNA) of DNA-instructies voor de bouw van (een deel van) het coronavirus-krooneiwit.

De instructies worden naar binnen gesluisd in onze cellen, die vervolgens het krooneiwit bouwen. Het immuunsysteem kan vervolgens antistoffen produceren om dit eiwit te neutraliseren. Zo heeft het vast een voorraadje achter de hand voor wanneer het échte coronavirus langskomt. De vaccins van Moderna en Pfizer/BioNTech, waarmee ons land een deel van de bevolking inent, zijn mRNA-vaccins.

6. Koeriervirus

Koeriervirus-vaccins sluizen de bouwinstructies voor een deel van het coronavirus-krooneiwit in onze cellen naar binnen, net als de genetische vaccins doen. De instructies worden naar binnen gebracht door een onschadelijk koeriervirus, zoals een verkoudheidsvirus.

De vaccins van AstraZeneca en Johnson&Johnson (Janssen), die in ons land worden gebruikt, zijn koeriervaccins. Ook het Russische Spoetnikvaccin behoort tot deze klasse.

De zes vaccintypes verschillen in aanpak, maar alle zes laten ze ons lichaam kennismaken met een typerend antigeen van het coronavirus: het krooneiwit. Door alvast antistoffen te leren bouwen tegen dat eiwit, wint ons lichaam tijd als het echte virus binnendringt.

Bronnen

World Health Organization; Centers for Disease Control and Prevention; Vaccine Centre at the London School of Hygiene and Tropical Medicine; International Federation of Pharmaceutical Manufacturers and Associations; Reuters reporting

Eindredactie

Bart T'Jampens