School zonder homofobie zou ook macho’s ten goede komen
De Antwerp Pride-parade (2015). ‘Velen zeggen geen probleem te hebben met ­homo’s, maar ze moeten zich niet te jeanetterig gedragen.’ Foto: BELGA

De mainstream tienercultuur is hard voor homo’s. Maar een school zonder homofobie zou ook de macho’s ten goede komen, blijkt uit onderzoek.

‘Homo is zo ingeburgerd als scheldwoord dat zelfs leerkrachten er niet altijd van opkijken’, zegt Steffie De Baerdemaeker, die vormingen geeft over diversiteit in het onderwijs. ‘Of ze beschouwen het als onschuldig, omdat het zo breed gebruikt wordt. Dat verandert nochtans niets aan de negatieve lading: dag na dag krijgen jongeren het idee mee dat het oké is om homo’s als minderwaardig te beschouwen.’

Homohaat is een niet te verwaarlozen onderdeel van de ­tienercultuur. Twintig procent van de jonge jongens is tegen ­gelijke rechten voor holebi’s, volgens Alexis Dewaele van de UGent. Een kwart van de Vlaamse leerlingen in de eerste graad keurt agressie tegen homo’s niet af.

Volgens een bevraging bij ­holebi-jongeren grijpt de helft van de leerkrachten nooit in bij homofobe incidenten. Het is een van de oorzaken van het ontheemde gevoel van een grote groep holebi-leerlingen. ‘In scholen waar geen leerkrachten zijn die zich positief uitlaten over ­homoseksualiteit, hebben twee op de drie lgbtq-leerlingen het ­gevoel er niet bij te horen’, zegt Dries De Smet, vormingsverantwoordelijke bij Wel Jong Niet ­Hetero.

Het gaat dan niet alleen om het veroordelen van homo­fobe opmerkingen, maar ook om zichtbaarheid van holebi’s, ook op een niet-problematiserende manier. ‘Als je alleen maar hoort over homoseksualiteit als er problemen zijn, wat neem je dan mee als jongere? Holebi-jongeren hebben de neiging om die ­dagelijkse homofobie te internaliseren’, zegt De Smet. ‘Daarom lachen ze vaak mee met homomoppen of halen ze de schouders op als er weer eens met “homo” gescholden wordt.’ Ironisch ­genoeg wordt net dat mee­lachen gezien als bewijs dat het onschuldig zou zijn.

Alfamannetjes

De vraag waarom homo zo’n ­populair scheldwoord is, is volgens De Baerdemaeker een uitstekende aanleiding voor een klas­gesprek. Grote kans dat die vraag al snel leidt tot de kern van het probleem, zegt ze: ‘Er zal heel snel een leerling zijn die zegt dat hij geen problemen heeft met ­homo’s, maar dat ze zich niet te jeanetterig moeten gedragen.’ Het is niet ­zozeer homoseksualiteit die afgestraft wordt, maar vrouwelijkheid. Mannelijkheid staat maatschappelijk hoger aangeschreven. Je kunt als jongen niet ongestraft je status als man opgeven.’

‘Homonegativiteit op school staat niet los van behoudsgezinde ideeën over mannen en vrouwen’, zegt Wendelien Van­tieghem, ­vicedirecteur van het Steunpunt Diversiteit en Leren (UGent). Ze deed onderzoek naar de link tussen de schoolcultuur en het welzijn van de leerlingen. Conclusie: niet alleen lgbtq-leerlingen hebben baat bij een homopositief klimaat. ‘Een homonegatieve schoolcultuur heeft een ­negatief effect op het welzijn van alle leerlingen’, zegt ze.

‘Als er minder rigide m/v-denkbeelden heersen, hebben leerlingen meer het gevoel dat ze zichzelf mogen zijn. Dat betekent dat ze zichzelf niet de hele tijd moeten monitoren. Dat is een druk waar ook de alfamannetjes in conservatieve scholen onder lijden. Ze moeten altijd opnieuw bewijzen dat ze aan de mannelijke norm voldoen’, zegt Vantieghem.