‘Heilige graal van Vlaamse literatuur’ gevonden
Op het handschrift zie je de aanwijzingen voor de bijzondere typografie. Foto: Bart Huysmans en Michel Wuyts

Het manuscript van Bezette stad (1921) van Paul van Ostaijen is onverwachts boven water gekomen en gekocht door de Vlaamse overheid.

Bezette stad is honderd jaar oud. Het poëzieboek van Paul van Ostaijen (1896-1928) geldt als een mijlpaal. Het heeft ogenschijnlijk de bezetting van Antwerpen door de Duitsers in 1914 als onderwerp. Van Ostaijen schreef het in Berlijn. Hij was kort voor de wapenstilstand in 1918 naar de Duitse hoofdstad gevlucht uit schrik om opgepakt en veroordeeld te worden door het Belgische bewind wegens zijn activistische houding tijdens de oorlog.

Het handschrift van Bezette stad met de tekst voor de drukker en de aanwijzingen voor de bijzondere typografie – denk aan de woorden ‘Boem paukeslag’ die in grote ­letters van de pagina’s springen – is niets minder dan ‘de Heilige Graal van de Vlaamse literatuur’, zegt Geert Buelens, professor moderne Nederlandse letterkunde in Utrecht. Men wist dat het bestond, het was laatst in de jaren 50 of 60 nog gezien bij een neef van de dichter. Er waren geruchten dat het sindsdien voor veel geld naar een Amerikaanse verzamelaar was gegaan. ‘Dat het belangrijkste handschrift uit de moderne Nederlandse literatuur in publiek bezit zou kunnen komen, had vrijwel ­niemand meer voor mogelijk ­gehouden’, beweert Buelens.

Te zien in Letterenhuis

De Vlaamse overheid kon onlangs het avant-gardewerk via een tussenpersoon – René Franken van het Antwerpse antiquariaat Demian – kopen van een belangrijke verzamelaar die anoniem wenst te blijven. Het manuscript wordt maandag in de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience in Antwerpen aan het publiek voorgesteld door Vlaams minister van Cultuur Jan Jambon (N-VA). Het geniet de ­bescherming van Topstuk, wat betekent dat het uniek cultuurgoed is en hier moet blijven. Vanaf 27 maart zullen delen ervan in het Letterenhuis in Antwerpen te zien zijn.

Maandag start ook Bezette stad 100!, een reeks evenementen. In de marge geraakte bekend dat het ­antiquariaat de Slegte in Antwerpen in zijn Van Ostaijen-tentoonstelling ook nog niet eerder gezien materiaal van Bezette stad toont, waaronder een alternatief coverontwerp van Oscar Jespers. Jespers zocht en vond in Antwerpen de letters en de types om het experimentele werk van zijn vriend te kunnen drukken en leverde een essentiële bijdrage aan het poëzieboek.