Met Sophie neemt de muziekwereld afscheid van een poppionier

De Schotse producer Sophie is op 34-jarige leeftijd gestorven, meldt The Guardian. Ze behoorde met haar futuristische klanken tot een van de spannendste popartiesten van de voorbije jaren. Ze werkte ook samen met Charli XCX en Madonna.

Afgelopen nacht scheen de eerste volle maan van het jaar over Athene. De Schotse popartieste Sophie wilde die in al zijn glorie aanschouwen, maar kwam bij een beklimming dodelijk ten val. Dat meldt haar label Transgressive. Zo plots en ogenschijnlijk banaal het ongeval is, zo groot is het verlies voor de muziekwereld. Sophie Xeon werd 34 jaar en laat maar één album na, maar haar impact op de elektronische muziekscene valt moeilijk te overschatten.

In 2013 veroorzaakten haar singles ‘Nothing more to say’ en vooral ‘Bipp’ deining op muziekblogs en in clubs. Die werden samen met andere singles in 2015 verzameld onder de noemer ‘Product’. Die naam is geen toeval. Muzikale trendsetters hoorden in Sophie’s uitgeklede elektronica een commentaar op de consumptiemaatschappij en popmuziek. Vaste elementen zijn hooggepitchte vrouwenstemmen en steriele synthgeluiden.

Het resultaat klonk als ontbeende eurodance, minimalistisch en maximalistisch tegelijk. Samen met haar labelgenoten op PC Music, het muziekcollectief onder leiding van producer A. G. Cook, pionierde ze wat vandaag ‘hyperpop’ genoemd wordt, een bewust overdreven variant op popmuziek waarbij alle knoppen een ruk naar rechts hebben gekregen (niemand illustreert dat beter dan het duo 100 gecs). De toekomst van het popmuziek, klonk het her en der.

‘De coolste shit die ik ooit gehoord heb’

Charli XCX bracht die sound in 2016 een stap dichter bij de mainstream met de ep Vroom vroom. Sophie tekende voor de productie. ‘Weinig artiesten raken me zo diep dat ik erbij wil huilen’, zei ze. Sophie was voor haar zo’n artiest: ‘Ik voelde: fuck, dit is de coolste shit die ik ooit gehoord heb.’ De twee zouden nog geregeld samenwerken en optreden. De zangeres achter hits als ‘I don’t care (I love it)’ en ‘Gone’ met Christine & The Queens heeft op het moment van schrijven nog niet gereageerd op het overlijden. Later fabriceerde Sophie beats voor rapper Vince Staples en schreef ze mee aan ‘Bitch I’m Madonna’, de single van Madonna uit 2015.

Producer Jack Antonoff, die platen maakte met Taylor Swift, Lana Del Rey en Lorde, noemt het geluid van Sophie ‘legendarisch’. ‘Het komt zelden voor dat we in een tijd leven van een artiest die zo uniek is’, schrijft hij in zijn afscheid op Twitter. Antonoff omschrijft zowel het werk, als het gevoel erachter, als ‘de definitie van nieuw’.

Gendereuforie

Op een debuutalbum bleef het echter wachten tot 2018. Oil of pearl’s uninsides bevat voldoende ‘synths die worden verhakkeld door glycerinebommetjes met verwrongen beats’, zoals onze recensent het destijds verwoordde, maar bracht ook een intiemere kant van Sophie aan het licht. Met de release van de albumsingle ‘It’s okay to cry’ trad de muzikante naar buiten als trans vrouw. Haar mediaschuwe optreden liet voorheen heel wat ruimte voor speculatie, maar de videoclip van ‘It’s okay to cry’ brengt haar artistieke visie als trans vrouw op ontroerende wijze tot leven.

De plastic schijn over haar muziek voelt zachter’, schrijft Sasha Geffen in Glitter up the dark, een muziekgeschiedenis van de invloed van gender en seksualiteit op popmuziek. ‘Material girl’ van Madonna werd in de handen van Sophie bijvoorbeeld ‘Immaterial’. Popcommentaar op de consumptiemaatschappij verwringt ze naar een opzwepend nummer over gender als uitdrukking van wie je bent. ‘Hier, in deze onbepaalde staat, volgt materie de geest, niet andersom’, schrijft Geffen. ‘Het lichaam is een proloog en het verhaal schrijf je zelf.’

Dit echoot de woorden van Sophie zelf. Over haar trans identiteit zei ze aan het magazine Paper dat het gaat over ‘controle nemen om je lichaam in lijn te brengen met je geest, zodat er tussen beide geen strijd op leven en dood meer plaatsvindt’. Zo bekeken brengt het springerige ‘Immaterial’ misschien wel tot uiting wat trans personen bedoelen met ‘gendereuforie’, het bevrijdende gevoel om je gender voluit te beleven (en een woordspeling op de medische term genderdysforie).

Haar management noemt Sophie in het overlijdensbericht ‘de pionier van een nieuw geluid’ en ‘een van de meest invloedrijke artiesten van het afgelopen decennium’. ‘Niet alleen voor haar ingenieuze productiewerk en creativiteit, maar ook voor de boodschap en zichtbaarheid die ze uitdroeg. Een icoon van bevrijding.’