Diplomatieke vete tussen VK en China over Hongkong
In januari 2020 kwamen Hongkongers op straat in Londen met de vraag personen met de BNO-status meer rechten te geven. Foto: Getty Images

China heeft vrijdag bekendgemaakt dat het niet langer het British National Overseas-paspoort erkent als een geldig reisdocument of identiteitsbewijs. Die beslissing volgt op de beslissing dat Hongkongers met zo’n paspoort vanaf zondag gemakkelijker in het Verenigd Koninkrijk kunnen wonen en werken.

De Chinese beslissing volgde enkele uren op de Britse aankondiging dat het aanvragen voor het zogenaamde BNO-visum vanaf zondag begint te aanvaarden. Er zijn bijna een half miljoen mensen met een BNO-paspoort. Zowel zij als personen onder hun hoede kunnen gebruikmaken van het visum waarmee ze vijf jaar kunnen wonen en werken in het VK. Na die periode kunnen ze het Britse staatsburgerschap aanvragen.

De poging van Londen om ‘van een grote groep Hongkongers Britse tweederangsburgers te maken, heeft de aard van de oorspronkelijke betekenis van het BNO volledig veranderd voor beide partijen’, zegt Peking. Verder stelt het land dat ‘deze stap een ernstige inbreuk is op de soevereiniteit van China, op grove wijze tussenkomt in de staatsaangelegenheden van Hongkong en het binnenlandse beleid van China, en op een ernstige wijze het internationaal recht en de basisnormen van internationale betrekkingen schendt’.

Daarom zal China het BNO-paspoort dus niet meer erkennen. Hongkongers hebben volgens persagentschap AP meerdere paspoorten.

Diplomatieke vete tussen VK en China over Hongkong
Een Chinees Hongkongpaspoort en een BNO-paspoort. Veel mensen met een BNO-paspoort beschikken ook over een ander paspoort. Foto: AP

Hongkongse veiligheidswet

De invoering van het BNO-visum maakt duidelijk dat Londen zich verantwoordelijk voelt voor het lot van de inwoners van zijn vroegere kroonkolonie. Het Verenigd Koninkrijk bestuurde Hongkong meer dan 150 jaar, tot de overdracht van het gebied aan China in 1997. In de Sino-British Joint Declaration beloofde Peking toen tot minstens 50 jaar na de overdracht van de voormalige Britse kolonie niet te tornen aan de hoge mate van autonomie van Hongkong. Die belofte werd opgenomen in de Hongkongse grondwet.

Ook het BNO-paspoort werd opgenomen in de verklaring. Hongkongers konden destijds met zo’n statuut maar voor zes maanden op bezoek gaan naar het Verenigd Koninkrijk, zonder het recht er te wonen of te werken. Ze konden ook geen volwaardig staatsburger worden. Bovendien moesten de aanvragers geboren zijn vóór 1997.

De druk om dat statuut uit te breiden groeide naarmate China het politieke leven in Hongkong meer en meer ging controleren. Londen noemde de controversiële veiligheidswet die vorig jaar werd ingevoerd, openlijk in strijd met de afspraken die beide landen hadden gemaakt over Hongkong. Slechts enkele uren na het ingaan van de draconische wet werden al 370 Hongkongers gearresteerd. De wet gaat heel ver, zo zijn geheimen processen zonder jury dankzij de wet mogelijk (artikel 41).

Johnson: ‘Ik ben erg trots’

Het VK laat op zijn overheidswebsite openlijk weten dat die veiligheidswet de directe aanleiding is voor de BNO-visums. ‘De Chinese regering heeft door haar acties de omstandigheden veranderd waarin BNO-burgers zich bevinden, en het is terecht dat we de rechten die aan het BNO-status zijn verbonden, veranderen’, klinkt het.

In een officiële verklaring liet premier Boris Johnson verder optekenen ‘erg trots te zijn op deze nieuwe manier waarop Hongkongse BNO’s in ons land kunnen komen werken en wonen. ‘Op deze manier eren we onze diepe historische banden en vriendschap met de bevolking van Hongkong. We zijn opgekomen voor vrijheid en autonomie, waarden die zowel het VK als Hongkong hoog in het vaandel hebben staan.’