camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

onderzoek CurieuzeNeuzen in de Tuin

Waarom de slimme gazondolk een gouden wapen is voor de wetenschap

maandag 25 januari 2021 om 3.25 uur

De metingen voor het burgeronderzoek CurieuzeNeuzen in de Tuin gebeuren met slimme sensoren, de zogenaamde ‘gazondolken’. De technologie achter de dolken is even veel­belovend als het onderzoek zelf. Ze laat toe op grote schaal te meten en de data in realtime te monitoren. Dat opent ongeziene mogelijkheden voor klimaat- en milieuonderzoek.

 DS Video

CurieuzeNeuzen in de Tuin gaat in 5.000 Vlaamse tuinen, parken, landbouw- en natuurgebieden de droogte en de hitte meten (DS 23 januari). Daarvoor introduceert het een nieuw, aaibaar wapen: de gazondolk (zie video bovenaan dit artikel). Waarom niet werken met een klassiek weerstation? ‘Een gazon beleeft hitte en droogte anders dan een weerstation’, zegt Jonas Lembrechts, de ecoloog van de Antwerpse Universiteit die het project wetenschappelijk begeleidt. ‘De temperatuur in de bodem kan gauw 10 tot 15 graden verschillen van die in een weerstation. Met de gazondolk kunnen we beter inschatten wat de natuur ervaart.’

De dolk werd ontwikkeld door het ­Tsjechische bedrijf Tomst. Hij is robuust, weerbestendig en levert hoogwaardige ­data. Lembrechts zette als microklimaatspecialist een wereldwijd netwerk op van metingen met deze technologie. ‘Dat SoilTemp-netwerk omvat een paar duizend meetplaatsen in de natuur, van Europa tot de Himalaya. Maar de situatie in private tuinen blijft een blinde vlek. Met CurieuzeNeuzen in de Tuin kunnen we de variatie tussen tuinen en groengebieden binnen Vlaanderen bestuderen, en krijgen we er meteen 5.000 datapunten bij.’

De grote vernieuwing is de internet­versie van de dolk. ‘We hebben het instrument slim gemaakt’, zegt Michaël Peeters, hoofd Innovatie en Business Development van Orange België, dat voor dit luik in het project stapte. ‘Door de sensoren te connecteren via ons netwerk, kunnen de data in realtime worden uitgelezen en kunnen de wetenschappers er meteen mee aan de slag.’ Orange gebruikt hiervoor zijn geavanceerde narrowband internet-of-things-netwerk, legt product manager Olivier Nerinckx uit. ‘Die nieuwe technologie maakt gebruik van ons 4G-netwerk en heeft een goede dekking over heel België. We reserveren een klein stukje bandbreedte om de sensoren op het netwerk te koppelen.’

Omwenteling in meten

Die slimme technologie betekent een omwenteling in het meten. Onderzoekers hoeven niet te wachten op de data, maar kunnen korter op de bal spelen. Bij een droogte-episode of hittegolf kunnen ze meteen zien wat de verschillen zijn tussen de 5.000 meetpunten, en graven naar patronen en evoluties.

Dit opent mogelijkheden voor klimaat- en milieuonderzoek. Dankzij de IoT-technologie kun je non-stop meten op veel plaatsen tegelijk (zoals bij dit project), of in verre en onherbergzame gebieden. ‘Je hoeft geen samples meer te laten analyseren in een lab of ter plaatse te gaan om de loggers uit te lezen’, knikt Maarten Weyn, professor internet of things (UA). ‘Voor wetenschappers is dat een grote doorbraak. Het toestel kost 160 euro. Dat is relatief goedkoop. Deze technologie laat toe met betaalbare sensoren op grote schaal en in realtime metingen uit te voeren.’

Big data geven betere inzichten. Die kunnen beleid ondersteunen of helpen bijsturen. De Antwerpse Universiteit wil de technologie daarom verder uitrollen in Vlaanderen en in de rest van Europa. ‘Je kan slimme sensoren inzetten voor de monitoring van grondwaterstanden of waterkwaliteit’, zegt Filip Meysman (UA), de trekker van CurieuzeNeuzen in de Tuin. ‘Of om de impact van groene en blauwe ingrepen in steden op te volgen en gerichter aan stadsplanning te doen. Het maakt ook grootschalige hitte- en droogtemetingen in andere Europese landen en steden mogelijk. CurieuzeNeuzen in de Tuin is een proefproject voor die manier van werken, en daarom ook technologisch een boeiend experiment.’

Wilt u zelf ook de hitte en de droogte in uw tuin meten? Schrijf u in voor CurieuzeNeuzen in de Tuin via de app DS Nieuws (Download hem hier) of op https://www.standaard.be/curieuzeneuzen

De podcasts van De Standaard