Klimaatverandering trekt tropische regengordel scheef: regenwouden in gevaar
Boven Madagascar schuift de tropische regengordel op naar het noorden. Het regenwoud krijgt daardoor meer te lijden onder droogte. Foto: BBC NHU/Tom Hugh-Jones

Tot nu toe dachten wetenschappers dat de klimaatverandering de ligging van de tropische regengordel grotendeels ongemoeid liet. Dat blijkt fout: een kanteling bedreigt regenwouden met droogte en droogtebestendige ecosystemen met overstromingen.

De tropische regengordel, de smalle band met intense regen die langs de evenaar ligt, is aan het kantelen onder invloed van de klimaatsverandering. Dat kan verstrekkende gevolgen hebben voor kwetsbare ecosystemen, maar ook voor de voedselvoorziening en de inkomens van miljarden mensen.

Wetenschappers van de Amerikaanse University of California, Irvine (UCI), het ruimte-agentschap van de VS NASA en Yale University berekenden dat de tropische regengordel naar het noorden beweegt boven het oosten van Afrika en de Indische Oceaan, en naar het zuiden boven het oostelijke deel van de Stille Oceaan en de Atlantische Oceaan. Die beweging bedreigt het zuidoosten van Afrika , Madagaskar en Centraal-Amerika met toenemende droogtestress, terwijl het zuiden van Indië met toenemende overstromingen krijgt af te rekenen.

Domino-effect

De hoofdauteur, ingenieur Antonios Mamalakis van UCI, zegt dat de verplaatsing van de tropische regengordel een domino-effect zal hebben op de wereldwijde beschikbaarheid van water en de globale voedselproductie. ‘De volgende stap is om de voorspelde veranderingen om te zetten in reële impact: overstromingen, droogtes en veranderingen in ecosystemen. Daarop moeten we dan ons adaptatiebeleid stoelen’, voegt UCI-collega en professor Efi Foufoula-Georgiou eraan toe.

Het team maakte gebruik van computersimulaties met 27 hoogstaande klimaatmodellen en berekende de beweging van de tropische regengordel in een scenario waar de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen tot het einde van deze eeuw.

Dat de kanteling tot hiertoe onopgemerkt is gebleven, ondanks alle studies met klimaatmodellen, schrijft Mamalakis toe aan de globale gemiddelden waarmee doorgaans wordt gewerkt. ‘Het is net door de oostelijk en westerse hemisfeer apart te bekijken dat ons team die drastische beweging heeft kunnen blootleggen.’

Maar hoe verklaar je die tegengestelde beweging? Wat maakt dat de tropische regengordel de komende decennia naar het noorden verschuift in het oosten, en naar het zuiden in het westen? Coauteur James Randerson (UCI) legt uit dat de atmosfeer boven Azië en het noorden van de Atlantische oceaan sneller opwarmt. ‘Het smelten van de gletsjers op het Himalayagebergte, verminderde sneeuwbedekking in noordelijke gebieden van Azië en de verwachte daling in de uitstoot van aerosol leiden ertoe dat de temperatuur er sneller stijgt dan elders. De tropische regengordel verschuift richting die opwarming.’

Stijgt de temperatuur in het westen dan niet? ‘Daar zorgt een verzwakkende Golfstroom – een warme zeestroming in het noorden van de Atlantische Oceaan – wellicht voor lagere temperaturen, met het omgekeerde effect’, aldus Randerson.

Het onderzoek verscheen maandag in het wetenschappelijk vakblad Nature Climate Change.