Waarom niet elke studie over corona uw aandacht verdient

Over waarheidsvinding in tijden van een pandemie

Herinnert u zich het filmpje van de twee joggers nog? Dat ging in april viraal en haalde zelfs de televisie. Twee figuren lopen achter elkaar. Een van hen stoot een ‘wolk’ van druppels uit die op de persoon achter hem blijven plakken. Met het nieuwe coronavirus is het veiliger om naast elkaar te lopen, was de boodschap van onderzoekers aan de Technische Universiteit Eindhoven en de KU Leuven. Het filmpje joeg joggers, fietsers en wandelaars de daver op het lijf.

Wat moeten we daarmee, vroeg een chef van De Standaard Online op een dinsdagochtend via Whatsapp aan het wetenschapsteam. Andere media hadden het filmpje die ochtend online gezet. ‘Geven we het ook of beter niet?’

Ons antwoord was: niet doen. In het magazine Vice, dat enkele dagen later reconstrueerde hoe het in de internationale media tot de (overhaaste) publicatie van de simulatie was gekomen, bevestigde de Harvardepidemioloog William Hanage onze bezwaren. Samengevat: het is een gehypete simulatie die niets aantoont over het effectieve risico op een infectie als je achter een besmettelijke jogger loopt. Hanage zei dat het zijn ‘bloed deed koken’ toen de onderzoekers beweerden dat ze met de publicatie van hun simulatie een bijdrage wilden leveren aan de strijd tegen covid-19.

Overal ter wereld zoeken vorsers in een hels tempo naar antwoorden op de pandemie. Er zijn al meer dan 10.000 manuscripten over sarsCoV2 en covid-19 online gepubliceerd. De wereld hunkert naar inzichten over het nieuwe coronavirus en wat ze betekenen voor ons sociaal leven, voor het onderwijs van onze kinderen, voor de slaagkansen van een vaccin.

In ‘normale’ tijden berichten media pas over wetenschappelijke studies als ze de kwaliteitscontrole, de ‘peer review’, hebben doorstaan. In deze pandemie hebben journalisten die regel al snel laten varen.

PERMANENT HOGEDRUKGEBIED

Ook De Standaard ontsnapt niet aan de druk om wetenschapsnieuws sneller dan ooit te brengen. Een voorbeeld. Op 26 maart schreef de krant over de besmettelijkheid van covid-19-patiënten. Zij blijken volgens een studie al vóór hun eerste symptomen het virus aan anderen door te geven. Onder meer de Duitse professor virologie Christian Drosten besprak de studie uitgebreid in zijn podcast. Ze kwam ook niet van de eerste de beste. Gabriel Leung, professor epidemiologie aan de Universiteit van Hongkong, is een autoriteit in het onderzoek naar de uitbraak van nieuwe virussen.

Het belang van wat Leung en zijn collega’s naar buiten brachten, staat buiten kijf. Iemand die ogenschijnlijk gezond is, kan u toch besmetten. Dat is wat het grote publiek moet weten, vonden wij, en wel zo snel mogelijk.

Het gezondheidsinstituut Sciensano maakte een andere afweging dan De Standaard. Viroloog Steven Van Gucht besprak de studie pas vier weken later op de dagelijkse coronapersconferentie, op 21 april. Het onderzoek was toen wel ‘gepeerreviewed’ en gepubliceerd in het vakblad Nature Medicine.

Wat is de betere keuze? De lezer snel informeren over belangrijke studieresultaten die de gebruikelijke kwaliteitscontrole nog niet hebben doorstaan? Of de lezer laten wachten, hoewel de resultaten het belang aantonen van contactbeperkingen ongeacht covid-19-symptomen? Het zijn zulke afwegingen die het wetenschapsteam dagelijks maakt.

POORTWACHTERS

Het wetenschapsteam, dat uit vier vaste redacteurs en twee freelancers bestaat, is net vóór de pandemie hervormd en uitgebreid om de dagelijkse nieuwsstroom

meer te voeden met inzichten uit de wetenschap. Dat bleef dus geen loze belofte. In de coronacrisis werden we algauw gebombardeerd tot poortwachters die continu aan de mouw werden getrokken door collega’s en chefs: hoe moet de krant deze of gene studie kaderen? Houdt deze of gene uitspraak van experts wel steek?

Dat werpt de vraag op welke handvatten we überhaupt hebben. We hebben onze wetenschappelijke bagage en het wetenschapsbedrijf kennen we van binnenuit. We kunnen statistische analyses duiden en deinzen niet terug voor droge onderzoekspapers. Maar we zijn geen biostatistici of virologen gespecialiseerd in het gedrag van nieuwe virussen uit de coronafamilie.

Bij onze zoektocht naar wat waar is, botsen we op dezelfde problemen als onderzoekers die bezig zijn met sarsCoV2. Ook zij hebben input van collega’s nodig en willen weten hoe andere relevante specialisten, ook buitenlandse, een bepaalde studie inschatten. Ons geluk is dat zij ons, toch voor een deel, bij die uitwisseling van ideeën en duiding laten meelezen.

De sociale media en de vele blogs en podcasts van epidemiologen, virologen en statistici blijken een goudmijn. In discussies tussen experts op Twitter drijven interessante nieuwe studies boven of leggen vorsers verbanden tussen nieuwe onderzoeken en wat al eerder geweten was. Door de pandemie krijgen we een ongefilterde inkijk in hoe specialisten redeneren, welke denkpistes ze volgen, wat voor gebreken ze zien in de methodiek van ophefmakende studies. Dat heeft ons al veel geleerd over recente vaststellingen rond de besmettelijkheid van kinderen, de groepsimmuniteit of lichamelijke gevolgen van covid19.

Met wat we lezen in papers, internationale toppers delen op sociale media en onafhankelijke experts toetsen, kunnen we een beeld schetsen van wat op een bepaald moment voor waar aangenomen mag worden. Altijd met het voorbehoud dat even later, als er nieuwe kennis bijkomt, eerdere inzichten bijgesteld moeten worden. Dat is de reden waarom wij ons ervoor hoeden campagne te voeren voor of tegen specifieke maatregelen.

POSITIEF NIEUWS

Dat de media in deze pandemie een grote verantwoordelijkheid dragen bij de triage van wat ‘baanbrekend’ nieuw onderzoek is en wat niet, werd pijnlijk duidelijk in de saga rond het oude malariamiddel hydroxychloroquine. Een Franse studie die beweerde dat het middel een gunstige invloed had op de behandeling van covid-19-patiënten, kreeg in het voorjaar internationale mediaaandacht. En dat ondanks waarschuwingen van experts over grove methodologische slordigheden. Een dwaalspoor, maar de Amerikaanse president Donald Trump en de Franse president Emmanuel Macron outten zich als believers. De wereldwijde vraag naar het middel nam toe.

In eigen land liet viroloog Marc Van Ranst door andere media indertijd optekenen dat ze hem wel hydroxychloroquine mochten geven als hij covid19 zou krijgen. Als zelfs Van Ranst het zegt … Je zou het gaan denken. De verleiding is groot om je, ook als journalist, te laten meeslepen in een golf enthousiasme. De wereld hunkert naar nieuws uit de wetenschap, en bovenal naar positief nieuws. Maar laat dat geen excuus zijn om onzin in de krant te zetten.

Binnenland
  1. Coronablog | ‘Geen coronavaccins vanuit Afrika teruggestuurd naar België’
  2. Verlenging coronasteun geland, ondanks turbulentie voor de finish
  3. Foto Lectrr, cartoon van de dag
  4. ‘Ik wil niet verongelukken zoals mijn beste vriend. Dus neem ik ontslag’
  5. Niets staat sloop van viaduct Merksem nog in de weg
  6. Video Tweeëndertig gevaccineerde senioren uit Limburg besmet na busreis naar Blankenberge
  7. ‘Brussel Mobiliteit kent staat eigen wegennet niet’
  8. Gentse student Dali legt eerste verklaring af: ‘Nog veel onduidelijk’
  9. Video Dedecker heeft maar weinig zin in mondmasker, tot collega’s hem erop aanspreken
  10. Verdachte opgepakt voor moord in Anderlechts rusthuis
  11. Nieuwste begrotingscijfers meevaller voor De Croo & co.
  12. Wallonië voert uitgebreide coronapas in vanaf midden oktober
  13. Video Verhulstjes reageren op Anuna De Wever in DIW: ‘Ben ik dan zwart, omdat ik zwart haar heb?’
  14. Video Pavitra Vandenhoven uit Sint-Niklaas wint goud op WK paraklimmen
  15. Vlaanderen blijft oranje op Europese coronakaart
  16. Ex-toplui Anderlecht verdacht van gesjoemel bij de verkoop van de club aan Coucke
  17. Verlenging coronasteun botst op 50 euro extra voor de armen
  18. Deze maatregelen gelden nog vanaf 1 oktober
  19. De mode van de nillies en de schaduw van Dutroux
  20. Waals begrotingsminister Crucke zet De Croo nog meer onder druk

Niet te missen