Zo reageerde de wereld eerst op het ‘marktvirus’
Januari 2020: alle passagiers in de luchthaven van Wuhan worden op koorts gecontroleerd. Foto: AP

De allereerste besmettingen met het coronavirus dateren van december vorig jaar, en op 31 december, precies een jaar geleden, werd de Wereldgezondheidsorganisatie WHO daarvan al door China op de hoogte gebracht. Maar toch duurde het nog weken voordat iedereen de ernst van de situatie inzag. Dat blijkt nergens beter uit dan uit de reacties van die eerste maand. Een selectie van de meest opmerkelijke maar belangrijke mededelingen.

Overheid Wuhan – 30 december 2019

De lokale gezondheidsdiensten in Wuhan vragen ziekenhuizen extra opmerkzaam te zijn voor een uitbraak van longziekten, gelinkt aan een lokale markt. De waarschuwing lekt online uit, en bereikt ook zo voor het eerst de wereldgezondheidsorganisatie WHO.

Chinese overheid - 31 december 2019

China meldt bij de WHO de uitbraak van het virus. Op dat moment is er volgens China officieel sprake van 27 besmettingen, die op de markt van Wuhan gebeurd zouden zijn. Die veelbesproken markt moet overigens pas een dag later de deuren sluiten.

Li Wenliang – 31 december 2019

De Chinese dokter Li Wenliang meldt aan collega’s dat het virus ook van mens op mens overdraagbaar is, en dat er al zorgverleners ziek zijn. ‘Ik begrijp niet waarom de overheid daarover zwijgt’, zegt hij tegen oud-studiegenoten op Wechat. Een dag later confronteert de politie hem al met het ‘verspreiden van valse geruchten’. Li moet ‘schuld’ bekennen door een document te ondertekenen. Begin februari bezwijkt de klokkenluider zelf aan het virus.

Overheid Hongkong – 2 januari 2020

De lokale overheid van Hongkong communiceert over gevallen van een longziekte buiten het Chinese vasteland. Minister van volksgezondheid Sophia Chan meldt drie gevallen, bij mensen die kort daarvoor in Wuhan zijn geweest. Maar volgens haar is er ‘geen verband’ met de uitbraak daar, ‘want die mensen zijn niet op de markt zelf geweest’.

Xu Shuchang – 3 januari 2020

Voor het eerst duiken berichten op dat het virus mogelijk een nieuw coronavirus is. Xu Schuchang, professor aan de Chinese Universiteit in Hongkong komt tot die vaststelling na overleg met collega’s. Hij maakt echter nog veel voorbehoud, en zeg dat er tot op dat moment geen bewijzen zijn dat het virus ook van mens op mens is overgedragen.

Science – 3 januari 2020

Het gezaghebbende tijdschrift Science brengt de internationale belangstelling aan het rollen, door de publicatie van het stuk ‘Novel human virus? Pneumonia cases linked to seafood market in China stir concern’. Een update van het nieuwsbericht meldt enkele dagen later dat het niet gaat om het al bekende sars- of mers-virus.

De Standaard – 7 januari 2020

De eerste vermelding van de uitbraak in De Standaard maakt melding van 44 personen die op de markt van Wuhan een longvirus opliepen. ‘Met zo’n scenario begon in 2002 ook de SARS-epidemie’; staat in het stuk. Wat het ‘marktvirus’ precies is, is nog niet duidelijk: ‘Het is geen griep. Het is geen vogelgriep. Het is geen verkoudheid. Het enige wat voorlopig zeker is, is dat het een zware longontsteking is, die door een onbekend virus wordt veroorzaakt.’

New York Times – 8 januari 2020

Ook in de Amerikaanse media krijgt het virus meer aandacht in de kolommen. New York Times signaleert het uitbreken van een longvirus dat niet door mensen verspreid is, ‘maar onderzoekers waarschuwen dat meer onderzoek nodig is’, klinkt het allesbehalve geruststellend.

WHO – 9 januari 2020

De wereldgezondheidsorganisatie WHO meldt ‘een nieuw virus’, en prijst China voor het ‘snel identificeren’ ervan. Er zijn wel al in luchthavens meldingen van mensen die naar Wuhan zijn gereisd en longklachten hebben, klinkt het. Maar specifieke maatregelen voor reizigers zijn nog niet nodig. ‘De WHO adviseert op basis van de huidig beschikbare informatie geen reis- of handelsrestricties op te leggen aan China’, zo staat in het eerste persbericht over het virus.

WHO - 13 januari 2020

De WHO bevestigt dat er vijf dagen eerder iemand met het nieuwe coronavirus is aangetroffen in Thailand. Het gaat om een vrouw van 61 jaar uit Wuhan. De WHO noemt het ‘niet onverwacht’ dat er een geval buiten China opduikt, en stelt dat dit is waarom de organisatie erop aandringt dat andere landen zich ook klaar houden.

WHO – 17 januari 2020

Er komt een eerste reeks aanbevelingen voor burgers: handen wassen, niezen in je elleboog, afstand houden van wie griepsymptomen heeft, en dierlijke producten steeds doorbakken voor consumptie.

‘Een dierlijke bron lijkt de belangrijkste verantwoordelijke voor de uitbraak van dit nieuwe coronavirus, met beperkte overdracht tussen mensen, bij nauwe contacten’, meldt de WHO twee dagen later ook op twitter.

Brussels Airport – 21 januari 2020

Met het Chinese nieuwjaar voor de deur, neemt de angst voor een verdere verspreiding toe. Veel mensen reizen immers om hun familie te bezoeken. ‘We screenen passagiers uit China niet, maar zouden dat wel doen als de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid het aanbeveelt’, zegt Nathalie Pierard, woordvoerster van Brussels Airport.

Donald Trump – 22 januari 2020

Ook op het Wereld Economisch Forum in Davos is het virus al uitgegroeid tot een gespreksonderwerp. De Amerikaanse president Trump zegt in een interview met CNBC echter dat het ‘volledig onder controle’ is, ondanks een eerste geval in de VS. ‘Het gaat om één iemand die uit China komt’. Hij looft ook de Chinese president Xi Jinping voor zijn aanpak van het virus. Volgens Trump ligt er ook een plan klaar om het virus in de VS aan te pakken.

Maggie De Block – 26 januari 2020

Minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD) zegt in VTM Nieuws dat de kans reëel is dat het coronavirus vroeg of laat ook opduikt in ons land. ‘Frankrijk heeft al een drietal gevallen, en in Berlijn is er een verdacht, weliswaar nog niet bevestigd, geval. Dus waarom zou dat in België niet zo zijn?’, zei De Block. Meldingen in ons land zijn tot dan wel ‘loos alarm’ geweest, zegt ze.

Marc Van Ranst – 27 januari 2020

Viroloog Marc van Ranst zegt dat er ‘geen reden tot paniek is’. Hij wijst erop dat meerdere ziekenhuizen in ons land over quarantainekamers beschikken. ‘Voor elk scenario ligt een kant-en-klare module vast.’

Van de her en der gebruikte term ‘killer virus’ wil hij niet weten, omdat er op dat moment slechts van een 80-tal slachtoffers sprake is. ‘Het is vooral belangrijk om goed te blijven beseffen dat het gewone griepvirus in absolute aantallen vele malen erger is. Daaraan sterven jaarlijks 250.000 tot 500.000 patiënten. Vorig jaar stierven 140.000 mensen aan mazelen, 770.000 aan HIV, 405.000 aan malaria en anderhalf miljoen patiënten aan tuberculose.

Op luchthavens moeten op dat moment nog niet veel extra maatregelen worden genomen. Het zou wel goed zijn om aan wie uit China terugkeert een telefoonnummer te geven ‘dat ze kunnen contacteren mochten ze toch last beginnen krijgen van griepverschijnselen.’ Wie ziek wordt moet eigenlijk gewoon uitzieken ‘Al zal de patiënt natuurlijk wel heel goed gemonitord worden. Denk onder meer aan het toedienen van extra zuurstof, mocht dat nodig zijn.’

Robert O’Brien – 28 januari 2020

Verontrust door Trump’s boodschap van in Davos heeft Robert O’Brien, de adviseur van de nationale veiligheid, op een vergadering een onheilspellende boodschap voor president Trump. ‘Dit is de grootste nationale bedreiging die u tijdens uw presidentschap het hoofd zult moeten bieden’, zegt hij. Trump verandert echter niet van aanpak: hij wou geen paniek veroorzaken, zegt hij later hierover in een reeks interviews met Bob Woodward.

Buitenlandse Zaken – 29 januari 2020

België volgt het voorbeeld van een aantal andere landen. Er komt een aanpassing van het reisadvies ‘Alle reizen naar de provincie Hubei worden tijdelijk afgeraden. Bovendien wordt landgenoten aangeraden om niet-essentiële reizen naar de andere Chinese provincies uit te stellen’.

Zhong Nanshan – 29 januari 2020

Het coronavirus zal ‘pas’ over zeven tot tien dagen pieken, voorspelt Zhong Nanshan. Toch niet de minste: de Chinese wetenschapper was ook betrokken bij het inperken van de Sars-epidemie. Hij verwacht dat dit nieuwe coronavirus zich minder zal verspreiden. Op dat moment zijn er in China officieel 6.000 bevestigde gevallen. Er is sprake van 132 doden, en wereldwijd duikt het virus al op in 12 landen, over 4 continenten.

WHO – 30 januari 2020

De wereldgezondheidsorganisatie komt tot de conclusie dat aan alle criteria voldaan is om van een internationale noodtoestand te spreken. Toch is van paniek geen sprake. Volgens de organisatie is het nog mogelijk om de verspreiding tegen te houden, ‘als landen snel werk maken van opsporing van besmettingen, zieken isoleren en behandelen, hun contacten op te sporen en social distancing toe te passen’. Het uitroepen van de noodtoestand moet vooral gezien worden ‘als een steun aan China’, en om in andere landen in staat van paraatheid te brengen. Elk land moet zich klaar houden voor mogelijke besmettingen, klinkt het vanaf dan.