camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

onderzoek

‘Coronavariant zal in Engeland meer slachtoffers eisen dan in eerste golf’

Zelfs met nóg striktere maatregelen dreigt de nieuwe virusvariant de Britse piek uit de eerste golf te overtreffen. ‘Een wake-upcall voor de rest van Europa.’

zaterdag 26 december 2020 om 3.25 uur

Een trucker ondergaat een coronatest voor hij vanuit Dover naar het vasteland kan terugkeren. De vaccinatie heeft alleen voldoende impact als ze in een veel hoger tempo wordt uitgerold dan nu het geval is. Justin Tallis/afp

Er is bijna geen andere verklaring voor de snelle verspreiding van de nieuwe sars-CoV-2-variant mogelijk dan dat hij veel besmettelijker is dan de oudere varianten. Voor Engeland, waar de nieuwe variant ‘B.1.1.7’ al volop de ronde doet, is dat bijzonder slecht nieuws, want die hogere besmettelijkheid dreigt een hogere tol te eisen in 2021 dan de oudere varianten in heel 2020. De piek van overlijdens en bezette bedden op intensieve zorg zal mogelijk hoger liggen dan bij eerdere coronagolven. Tot die conclusie komen modelleerders van de London School of Hygiene and Tropical Medicine.

Hun paper is nog niet in een vaktijdschrift gepubliceerd en heeft nog niet de officiële kwaliteitsbeoordeling doorlopen, maar het manuscript doet al de ronde op sociale media, ook onder vooraanstaande wetenschappers. De onderzoekers achter de berekeningen zijn zelf internationaal gerenommeerd.

De recente stijging van coronagevallen in Zuidoost-Engeland en Londen kan volgens hen alleen verklaard worden door gewijzigde ­eigenschappen van de nieuwe va­riant. Andere mogelijke verklaringen – een hogere mobiliteit van burgers, meer sociale contacten in de getroffen streek – zijn niet plausibel met de data uit die regio’s. De vorsers berekenden daarom hoe waarschijnlijk verschillende ‘biologische’ hypothesen voor de versnelde verspreiding van het virus zijn, waaronder een hogere vatbaarheid voor het virus bij kinderen, een snellere besmettelijkheid na infectie en een hogere algemene besmettelijkheid van dragers van het virus. Leverde de beste overeenkomst op tussen theoretische berekening en de werkelijke cijfers uit Zuidoost-Engeland en Londen: een verhoogde besmettelijkheid van sars-CoV-2 met 56 procent. Dat percentage ligt in de lijn met wat eerder geschat werd (+70 procent).

‘We mogen niet dezelfde fout maken als bij de eerste golf. De skiërs moeten ­­na thuiskomst in quarantaine’ Herman Goossens   Professor UAntwerpen

De vorsers berekenden vervolgens wat de gevolgen van deze verhoogde besmettelijkheid zijn voor Engeland. Daaruit blijkt dat de tol van de nieuwe variant zeer hoog kan zijn, zelfs als de strikte lockdownmaatregelen die nu van kracht zijn in Londen en Zuidoost-Engeland – alleen verplaatsingen met een geldige reden zijn toegestaan – vanaf vandaag worden uitgebreid naar het hele land (tot eind januari), met een sluiting van het onderwijs erbovenop.

In de al getroffen regio’s zouden de besmettingen en doden ondanks zo’n strengere lockdown in de lente pieken en in de rest van Engeland iets later, in de zomer. De besmettingen, ziekenhuisopnames en doden zouden in Engeland in 2021 de aantallen van dit jaar overtreffen. De piek van de bezetting op de intensieve zorg dreigt hoger te zijn dan die tijdens de eerste golf.

Snellere vaccinatie

De vaccinatie tegen covid-19 zoals die al op gang is in Engeland, zou wel soelaas bieden. Maar ze heeft alleen voldoende impact als ze in een veel hoger tempo wordt uitgerold. Met de huidige snelheid – 200.000 inentingen per week – zal het vaccin weinig effect hebben. ­Alleen met de meest strikte maatregelen in januari én 2 miljoen vaccinaties per week zal de piekbelasting op intensieve zorg onder de piek van de eerste golf blijven.

In Engeland en op het continent doen de simulaties alarmbellen afgaan. ‘Ik weet dat dit waarschijnlijk mijn meest onpopulaire tweet van 2020 zal zijn, maar met deze data zal Europa zich moeten voorbereiden op een gecoördineerde lockdown. Zeer aannemelijk dat de ­VK-variant zich al buiten het VK verspreidt’, schreef bijvoorbeeld Isabella Eckerle kerstavond op Twitter. Als professor voor virologie aan het Centre for Emerging ­Viral Diseases (universitaire ziekenhuizen Genève, Zwitserland) onderzoekt Eckerle het nieuwe coronavirus.

Wedloop tegen de tijd

In eigen land is Herman Goossens, professor microbiologie (UAntwerpen), minstens even bezorgd. ‘Laat dit een wake-upcall zijn. We dreigen hetzelfde mee te maken als in het begin van de coronacrisis. De meer besmettelijke variant kan zich via reizigers over heel Europa verspreiden. We mogen niet dezelfde fout maken als bij de eerste golf. De skiërs, bijvoorbeeld, moeten na thuiskomst in quarantaine. Je kan niet uitsluiten dat in Zwitserse skigebieden Belgen besmet raken met deze nieuwe variant. Maar er is ook hoop, want de vaccins komen eraan. Het wordt wel een wedloop tegen de tijd.’

Goossens, die de taskforce testing aanstuurt, denkt ook dat het testbeleid herzien moet worden om het land voor te bereiden op de Engelse variant. ‘Gelukkig weten we intussen dat de sneltests die we in België gebruiken, de patiënten met de nieuwe variant even betrouwbaar detecteren als patiënten die met de oudere varianten besmet zijn. Maar de sneltests zeggen niets over de variant waarmee iemand besmet is. Daarover geven alleen de PCR-tests in het labo uitsluitsel. Een PCR-test kan zelfs redelijk gemakkelijk aangeven of het bij een positief staal met grote waarschijnlijkheid om de nieuwe variant gaat. Er ontbreekt een specifiek gen waarnaar bij elke PCR-test wordt gezocht. Om die mensen niet te missen, zullen we misschien onze labocapaciteit voor PCR-testen moeten versterken, in plaats van af te bouwen ten voordele van de sneltests.’

Achter de schermen beweegt op dit moment ook veel om een nationaal platform op te bouwen voor genoomanalyses, zodat de Engelse variant van sars-CoV-2 (en andere nieuwe varianten) opgepikt kan worden. ‘Ik denk dat de nieuwe Engelse variant vandaag nog niet wijdverspreid is op het continent. Maar we weten het niet zeker omdat we er te weinig naar zoeken.’

‘Covid-patiënten met langdurige infectie beter isoleren’

De oorsprong van de nieuwe Engelse variant is nog niet achterhaald. Maar er komen meer berichten over een groep patiënten die mutaties van het nieuwe virus ‘opstapelen’ waardoor er nieuwe varianten ontstaan. Het gaat om covid-19-patiënten die zeer lang ziek zijn, en daarom ook met plasma van genezen covid-19­-patiënten worden behandeld.

Het ziet ernaar uit dat die behandeling risico’s op mutaties inhoudt. De antilichamen die de patiënt via het plasma toegediend krijgt, neutraliseren wel de oudere stammen van het virus. Sommige toevallige mutaties worden daarentegen niet of minder geneutraliseerd en kunnen zich blijven vermenigvuldigen. ‘Zo ontstaat een selectie ten voordele van nieuwe varianten, met name in patiënten die over lange tijd het virus dragen’, zegt professor Herman Goossens (UAntwerpen). ‘Bij ­covid-19 is er alleen een probleem als patiënten echt lang ziek zijn, bijvoorbeeld omdat hun immuunsysteem met medicatie onderdrukt wordt. We moeten nadenken over hoe we die patiënten beter isoleren, zodat nieuwe varianten van sars-CoV-2 niet vanuit het ziekenhuis ontsnappen en in de bevolking rondgaan.’ (mec)

De podcasts van De Standaard