België kan rekenen op 5,1 miljard uit Europees herstelfonds dankzij akkoord
Foto: AP

De 27 staats- en regeringsleiders van de Europese lidstaten hebben op de top in Brussel een akkoord bereikt over het coronaherstelfonds en de meerjarenbegroting 2021-2027.

‘Nu kunnen we onze economieën weer opbouwen. Dit historisch herstelpakket zal onze groene en digitale transitie voortstuwen.’ Met deze tweet heeft Europees president Charles Michel bekendgemaakt dat de 27 leiders instemmen met de politieke verklaring die Hongarije en Polen toeliet hun veto tegen de meerjarenbegroting en het coronaherstelfonds – samen goed voor 1.800 miljard euro – te laten vallen.

Dat geeft de landen van de Europese Unie een nooit eerder gezien stimuleringspakket om de economische gevolgen van de pandemie aan te pakken én in een beweging de Europese economieën te moderniseren en te vergroenen. Minstens 30 procent van die 1.800 miljard euro moet gaan naar klimaatdoelstellingen, hebben de Europese leiders nog eens benadrukt op de top. De investeringen met het geld moeten de EU ook toelaten de kloof met China zo klein mogelijk te houden. ‘China noteert dit jaar een groei van 1,9 procent. Samen zouden wij 6 à 10 procent kunnen verliezen’, heeft de Duitse kanselier Angela Merkel gezegd op de Europese top volgens diplomaten.

5,1 miljard voor België

België zal tot 2026 wellicht kunnen rekenen op 5,1 miljard euro aan subsidies uit dat fonds. De federale regering is al volop bezig om samen met de regio’s de plannen op te stellen die ze moet indienen bij de Europese Commissie om projecten te kunnen financieren. Normaal gezien kan tegen de zomer van 2021 het eerste geld naar de nationale schatkisten vloeien.

Om te beletten dat dit geld verkeerd gespendeerd wordt, krijgt de Europese Unie ook voor het eerst een instrument dat maakt dat lidstaten financieel gestraft kunnen worden als door een gebrekkige rechtsstaat gemorst wordt met dat Europees geld. Dat kan gebeuren als het gerecht geen werk maakt van corruptie-onderzoeken of als er gesjoemeld wordt bij openbare aanbestedingen.

De Nederlandse minister-president Mark Rutte, doorgaans de nuchterheid zelve, noemde het ‘historisch dat er een directe link komt tussen de uitkering van Europees geld en het functioneren van de rechtsstaat. De onafhankelijke rechtspraak wordt hiermee verzekerd.’ Daarom eiste Rutte samen met Alexander De Croo en de Luxemburgse premier Xavier Bettel extra verduidelijkingen bij het compromis dat Angela Merkel sloot met Orban en Morawiecki.

Artikel 7

Dankzij het compromis met Merkel kunnen die twee landen de eventuele afkondiging van sancties vertragen zolang het Europees Hof van Justitie zich buigt over de procedure tegen de verordening die Polen en Hongarije ongetwijfeld zullen aanspannen. Zo’n procedure duurt makkelijk een jaar tot anderhalf jaar. Maar onder druk van de andere lidstaten werd verduidelijkt dat aan het mechanisme zelf niets verandert, dat het Europees Hof van Justitie via de versnelde procedure kan werken en dat de Europese Commissie eventuele misstanden al vanaf 1 januari kan onderzoeken.

Maar dat betekent niet dat de EU nu een middel in handen krijgt om de uitholling van de rechtsstaat in brede zin tegen te gaan in landen als Polen en Hongarije. Het sanctiemechanisme slaat niet op de uitholling van de vrije media of maatregelen die de rechten van de LGTBQ-gemeenschap aantasten. Daarvoor dient nog altijd het fameuze artikel 7, dat theoretisch kan leiden tot de opschorting van het stemrecht van een land maar door de eis van unanimiteit niet werkbaar blijkt te zijn.