Vroege Jordaens ontdekt in stadhuis Sint-Gillis
De heilige familie van Jacob Jordaens. Foto: BELGA

Bij een inventaris van kunstwerken in het Brussels Gewest heeft een onderzoeksteam een vroeg schilderij van Jacob Jordaens aangetroffen. Het werk hing al zestig jaar in het kantoor van de schepen voor Stedenbouw in Sint-Gillis. Er werd altijd van uitgegaan dat De heilige familie een kopie was, maar het blijkt nu een vroeg werk van de meester zelf.

Het Brussels Gewest vroeg aan het Koninklijk Instituut voor Kunstpatrimonium (KIK) om een inventaris te maken van het roerend erfgoed op zijn grondgebied. Daar is het gewest sinds de jongste staatshervorming zelf voor bevoegd. In het gemeentehuis van Sint-Gillis inventariseerde een team achthonderd kunstwerken. Eén daarvan was De heilige familie. Dit was in het verleden meermaals getaxeerd door experten, maar het werd toen telkens als een kopie beschouwd. Het hing drie meter hoog en was daarom allicht nooit van de muur gehaald.

Nochtans was het de achterkant die de aanwijzingen bevatte om het schilderij te identificeren. Op het houten paneel zaten enkele merktekens, onder andere van de Sint-Lucasgilde in Antwerpen en van de paneelmaker. Vooral dat laatste was interessant, want de schrijnwerker gebruikte dit teken tussen 1617 en 1623. Bijkomend dendrochronologisch onderzoek, waarbij men de ouderdom van hout kan vaststellen, wees uit dat het werk geschilderd was op Baltische eik die gekapt was in 1613.

Die datering maakte duidelijk dat het werk veel ouder is dan eerst gedacht. Het gaat dus niet om een kopie die leerlingen van Jordaens in zijn atelier maakten. Rond die tijd had Jordaens nog geen atelier. Het KIK heeft het schilderij diepgaand onderzocht met diverse beeldvormingstechnieken, en het Museum voor Schone Kunsten Brussel en experts van het Jordaens Van Dyck Panel Painting Project hebben het werk kunsthistorisch bestudeerd. Op basis van die gegevens wordt het schilderij nu als een authentieke Jordaens beschouwd en wordt het in zijn vroege periode gesitueerd.

De ontdekking is belangrijk omdat er van De heilige familie nog drie andere versies bestaan. Die hangen in het Metropolitan Museum in New York, in het Hermitagemuseum in Sint-Petersburg en de Alte Pinakothek in München. Door de ontdekking wordt de kunstgeschiedenis een stuk herschreven, want het schilderij van Brussel is ouder en mag dus als het prototype beschouwd worden.

In onderstaande video van het KIK tonen ze hoe ze te werk zijn gegaan.