camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

onderzoek

Undercover op de huurmarkt voor vluchtelingen

Veel vluchtelingen zijn kansloos op de officiële huurmarkt. Ze moeten tussenpersonen uit de eigen gemeenschap honderden euro’s betalen om een studio te vinden. De Standaard vond de echte makelaars voor vluchtelingen. ‘Ze zijn helden én profiteurs, een nood­zakelijk kwaad.’

zaterdag 5 december 2020 om 3.25 uur

 

Ebrahim Al Khateeb, een vluchteling uit ­Syrië, ziet begin ­november in een Facebookgroep voor de Arabische gemeenschap een advertentie van ‘Koning BE’ voor een huurappartement in Antwerpen. Al Khateeb belt hem via Messenger, zegt dat hij het lokale opvanginitiatief moet verlaten en dringend iets zoekt.

Ebrahim Al Khateeb: ‘Broeder, gegroet, ik wilde je spreken over de huur van het ­appartement.’

Koning BE: ‘Geen probleem, er is er één beschikbaar, de huur is 585 euro met drie maanden huurwaarborg en 350 euro ­makelaarskosten voor mij.’

Al Khateeb: ‘350 euro makelaarskosten, sorry broeder, voor wie exact?’

Koning BE: ‘Heb je al eens gehoord over makelaarskosten?’

Al Khateeb: ‘Ja, ja, maar voor wie is het exact?’

Koning BE: ‘Voor mij.’

De man achter het profiel Koning BE, die zijn naam niet noemt, vraagt Al Khateeb of hij genoeg geld heeft om de drie maanden waarborg cash te betalen. Of dat niet via het OCMW kan? Neen, zegt Koning BE. Al Khateeb zegt dat hij het geld zal ­proberen bij elkaar te krijgen en vraagt of hij het ­appartement de dag nadien kan ­bezichtigen. ­Koning BE stuurt nog een filmpje van hoe het appartement eruitziet en dringt aan om dezelfde avond langs te ­komen –‘als je het geld hebt’ – en meteen het contract te tekenen. Want er zijn kandidaten ­genoeg.

Ebrahim Al Khateeb bestaat niet echt, maar is een alias waarmee we, met behulp van een tolk Arabisch, tussenpersonen ­zoals Koning BE benaderen om bewijzen van hun makelaardij te verzamelen. Niet alle vluchtelingen willen getuigen dat ze hen hebben betaald, uit angst voor represailles in de gemeenschap. Zelf opereren veel tussenpersonen ook voorzichtig. Een erkenning hebben ze niet, vastgoedmakelaar is een beschermd beroep. Advertenties publiceren ze dikwijls onder een valse naam. Communicatie ­verloopt vaak via Messenger, zodat ze hun telefoonnummer niet hoeven te delen. En over makelaarskosten – samsara in het ­Arabisch – die 250 tot 500 euro kunnen ­bedragen, wordt meestal alleen mondeling gepraat, zodat daarvan geen sporen zijn.

Zweet op het voorhoofd

Achter Koning BE gaat de Iraanse vluchteling M.H. schuil. Tot voor twee jaar werkte hij als vrijwilliger voor een vluchtelingenteam van een CAW en probeerde hij eigenaars te overtuigen om aan nieuw­komers te verhuren. Toen hij naar Antwerpen ­verhuisde, begon hij zijn eigen handeltje. Vooral de jongste maanden is hij in Arabische Facebookgroepen bijzonder actief en publiceert hij bijna elke dag advertenties voor huurappartementen die niet van hem zijn.

DS VIDEO - Schijnmakelaars: Koning BE. De Standaard

Aan de telefoon ontkent hij eerst stellig. ‘Die pagina is niet van mij.’ Later belt hij zelf terug. Hij wil liever ‘face to face’ afspreken. In het Centraal Station van Antwerpen vraagt hij dat ik mijn telefoon uitzet. Het zweet parelt op zijn voorhoofd. ‘Ik heb stress om met jou te praten. Ik ben bang van de politie.’ Hij smeekt me meermaals zijn naam niet te noemen. Nadien verwijdert hij alles op Facebook.

Hij legt uit dat hij zelf twee keer honderden euro’s heeft moeten betalen om een appartement te vinden. ‘Immokantoren willen vluchtelingen met een leefloon niet helpen. Of ze lachen vriendelijk in je ­gezicht en liegen dat het appartement al is verhuurd. Niemand slaapt graag in het ­station of op de straat. Dus betaal je ­iemand die jou wel kan helpen.’

Hij vertelt dat hij in zijn land architect was, dat hij hier moeilijk werk vindt, zeker door corona, en dat hij daarom zelf enkele maanden geleden als makelaar is begonnen. ‘Ik rijd met de fiets in de stad rond, op zoek naar raamadvertenties. Dan bel ik de eigenaar en zeg hem dat ik voor hem een huurder kan vinden. Voor die eigenaar is dat makkelijk, omdat hij zelf geen huurder hoeft te zoeken. Ook als die zijn contract niet uitdoet, is hij altijd van een andere huurder verzekerd.’

Zo heeft hij in korte tijd al een aardig netwerk opgebouwd. Dat hij daarvoor ­honderden euro’s vraagt, wil hij niet gezegd hebben. ‘350 euro? Neen, dat zeker niet. Soms stellen de vluchtelingen mij zelf voor om me te betalen voor mijn hulp. Dan ­aanvaard ik 50 euro, soms 100 euro. Ik vraag zeker niet elke keer geld. Soms doe ik het ook gratis, zoals voor een gezin met kinderen in nood.’

Maar hij heeft er genoeg van, bezweert hij. ‘Ik ben dit werk moe. Geef mij een ­echte job en ik stop hier onmiddellijk mee. Ik steel niet en deal geen drugs. Ik doe dit alleen om te overleven. Ik doe dit ook nog maar vijf maanden. Er zijn andere makelaars in Antwerpen die dit al jaren doen en er veel meer geld mee verdienen.’

Ik vraag hem of hij Abu Ali kent, de roepnaam van een bekende makelaar uit Syrië. ‘He is the king. Hij zal nooit met jou willen praten.’

Bestelen en helpen

Stel: je moet mensensmokkelaars tienduizenden euro’s betalen om te kunnen vluchten, en als je berooid in een veilig land aankomt, moet je weer je lege geldbuidel open­trekken om nog maar kans te maken op een huurwoning. Voor veel vluchtelingen in Vlaanderen is dat de realiteit. Informele makelaars zijn voor hen een ‘noodzakelijk kwaad’, zoals een Syrische vluchteling zegt. ‘Ze zijn helden én profiteurs.’ Een andere Syriër: ‘Sommigen zeggen dat ze maffia zijn, zoals smokkelaars. Ze bestelen ons, maar zijn ook de enigen die ons helpen.’

Bij de meeste vluchtelingen komen die tussenpersonen op de radar als ze een grotere woning moeten vinden om hun familie te kunnen laten overkomen en wanneer ze de asielopvang moeten verlaten. Daarvoor krijgen ze twee tot vier maanden tijd. Voor wie geen Nederlands praat, hier geen netwerk heeft en op eigen houtje moet zoeken, blijkt dat vaak een onmogelijke opgave. Wie een leefloon heeft, vangt bij veel immokantoren en eigenaars bot. Om van discriminatie op ­basis van naam en afkomst te zwijgen. Zo zit er voor veel vluchtelingen niets anders op dan via sociale media op bemiddelaars uit de eigen gemeenschap een beroep te doen. In Nederland gaat dat helemaal anders. (zie inzet)

De Standaard dook – door corona met tussenpozen – een jaar lang in de duistere praktijken aan de onderkant van de huurmarkt, waar de echte makelaars voor vluchtelingen actief zijn. We spraken met meer dan twintig vluchtelingen en ­migranten die aan die tussenpersonen hebben betaald, hen hebben gecontacteerd of hun werkwijze bevestigen. Dat wilden ze alleen anoniem doen. Hun namen zijn bij de ­redactie bekend. Daarnaast volgden we tal van Arabische Facebookgroepen waarin die tussenpersonen meestal onder schuilnamen huurwoningen aanbieden. Vaak gaan vluchtelingen in de groepen ook zelf ­wanhopig op zoek naar de telefoon­nummers van makelaars en zeggen ze er zelfs bij ­hoeveel ze die willen betalen.

Het onderzoek legt een netwerk bloot waarvan de omvang nauwelijks te overschatten is, zeker in een grootstad als Antwerpen met 180 verschillende nationaliteiten. Er zijn de grote makelaars die via mondreclame intussen zo bekend zijn dat ze op Facebook geen woningen meer hoeven te delen – huurders vinden hen zelf wel. Ze kennen eigenaars met zo veel ­panden dat ze altijd wel weten waar en wanneer een studio vrijkomt. Er zijn ook de makelaars die het werk tijdelijk doen tot ze genoeg geld verdiend hebben om bijvoorbeeld een zaak te openen. En dan zijn er de talloze vreemdelingen die occasioneel als bemiddelaar optreden om een ­extra zakcentje te verdienen. ‘Geef me 5 minuten en ik vind wel honderd makelaars voor jou’, zegt een Syriër in Antwerpen.

Falen van het woonbeleid

Het Vlaams Huurdersplatform en Orbit vzw vangen al langer signalen op dat tussenpersonen op het grijze en zwarte segment van de woonmarkt soms flinke bedragen vragen. ‘Maar de verhalen die we horen, blijven anekdotisch’, zegt Joy Verstichele, woordvoerder van het Huurdersplatform. ‘Soms komen ze pas naar boven wanneer een huurder van een onbewoonbaar ­verklaarde woning durft te vertellen hoe hij daar ­terecht is gekomen. Niemand heeft dit ­probleem structureel in kaart gebracht.’

Jaarlijks vinden burgerinitiatieven een 500-tal woningen voor vluchtelingen. Dat is best veel’, zegt Nils Luyten van Orbit vzw, die zulke initiatieven bijstaat. ‘Maar we ­beseffen dat veel meer vluchtelingen er ­alleen voor staan. Als iemand dan zegt dat hij tegen betaling iets kan vinden, hoeft het niet te verbazen dat ze zelfs bereid zijn om een huurcontract te tekenen zonder dat ze de woning hebben gezien.’

Luyten: ‘Het is het beleid dat de voedingsbodem voor zulke praktijken creëert. Er is een totaal gebrek aan coördinatie tussen het Belgische asielbeleid en het Vlaamse woonbeleid. De federale ondersteuning voor wie de asielopvang moet verlaten, is ontoereikend. Twee maanden om een ­woning te vinden is veel te kort. Maatschappelijk werkers van de OCMW’s zijn overbevraagd. De Vlaamse huurmarkt is ook te krap, te duur en doorgaans van slechte kwaliteit.’

‘Met het huidige Vlaamse regeerakkoord wordt de toegang tot de ­sociale huurmarkt voor vluchtelingen nog moeilijker gemaakt, omdat lokale ­verankering nog belangrijker wordt’ Joy Verstichele   Vlaams Huurdersplatform

‘Malafide makelaars tonen sterk het ­falen van het woonbeleid aan’, zegt Verstichele. ‘De krapte op de huurmarkt is er voor iedereen, zeker in het lagere, minder kwaliteitsvolle segment. Maar als we horen hoeveel vluchtelingen soms moeten neertellen om iets te vinden, moeten we vaststellen dat onze woonmarkt niet voldoende voor hen openstaat.’

‘In de nasleep van de vluchtelingencrisis heeft de Vlaamse overheid nagelaten om aan hun integratie op de private woonmarkt te werken’, zegt Verstichele. ‘Ook de sociale huurmarkt biedt voor vluchtelingen geen oplossing. Met het huidige Vlaamse regeerakkoord wordt de toegang tot die ­sociale huurmarkt nog moeilijker gemaakt, omdat het criterium van lokale ­verankering nog belangrijker wordt.’

‘Het is de taak van de overheid om te maken dat iedereen op de huurmarkt aan de bak komt. Ik hoop ook dat de immo­makelaars van zich laten horen. Zij kunnen detectives inschakelen om malafide makelaars op te sporen. Maar ze moeten ook een partner zijn in de zoektocht naar een woning van deze mensen, zodat zulke schimmige netwerken niet meer nodig zijn.’

Onraad geroken

‘Broeder, ik wil een studio huren.’

Abu Ali, de bekende Syrische makelaar, zucht aan de telefoon. Hij zegt dat hij zijn best zal doen om iets te regelen. ‘Kun je de huurwaarborg cash betalen?’ Hij zegt dat de meeste eigenaars die hij kent geen huurwaarborg via het OCMW aanvaarden. Hij belooft over een paar ­dagen terug te bellen met een voorstel. Hij zegt ook nog dat hij alleen in Antwerpen werkt.

Wanneer we hem de volgende keer aan de lijn hebben, zegt hij dat hij over twee tot drie dagen een studio beschikbaar zal hebben. ‘Ik wacht tot de huidige huurder, een vrouw met kinderen, de woning heeft verlaten en zal je dan opnieuw contacteren.’

Dat doet hij niet. Wanneer we hem een laatste keer aan de lijn krijgen, zegt hij dat hij geen woningen meer beschikbaar heeft. Hij klinkt terughoudender en minder vriendelijk. Hij stelt ook niet voor om te blijven zoeken. Daarna verbreekt hij alle contact. In Antwerpen gaat dan al het ­gerucht de ronde dat een journalist informatie over tussenpersonen zoekt. ­Vermoedelijk ruikt Abu Ali onraad.

Onder vluchtelingen staat hij bekend als een van de grootste makelaars in Antwerpen die al jaren actief is. Hij is een Syriër, maar zijn echte naam kent niemand. Dankzij zijn telefoonnummer en één foto kunnen we op Facebook verbanden leggen en vinden we na lang zoeken zijn profiel­pagina. Daaruit blijkt dat hij A.D. heet, uit Aleppo komt en een grote familie heeft.

DS VIDEO - Schijnmakelaars: Sham Sham. De Standaard

In de loop van 2018 postte Abu Ali ­onder de naam ‘Sham Sham’ in een Arabische Facebookgroep veel advertenties met zijn telefoonnummer. De voorbije maanden publiceerde ook een familielid van hem advertenties met hetzelfde nummer. Maar zelf ontkent Abu Ali iets te ­maken te hebben met makelaardij. ‘Ik praat alleen Arabisch. Hoe zou ik dan met eigenaars kunnen communiceren?’ Hij vraagt om hem de bewijzen te tonen. Als we dat doen, blokkeert hij mijn telefoonnummer.

De getuigenissen over Abu Ali laten geen ruimte voor twijfel. We praten met vijf mensen uit Syrië, Irak, Jemen en Marokko die Abu Ali 250 tot 600 euro hebben ­betaald, met twee vluchtelingen die met Abu Ali appartementen hebben bezocht en over een ‘beloning’ hebben gepraat, en met nog enkele andere vluchtelingen die bevestigen dat hij een makelaar is.

Sans-papiers dokken meer

Aan de telefoon praat Abu Ali zelden over bedragen. Een Marokkaanse migrant ­vertelt hoe omzichtig hij tewerk gaat: ‘Als je hem belt en vraagt of hij kan helpen een appartement te vinden, zegt hij eerst dat hij druk bezig is en dat hij geen appartement heeft. Hij wacht tot je over de brug komt en duidelijk maakt dat je hem kunt betalen. Je moet het bijna zelf voorstellen. Dan zegt hij dat hij later zal terugbellen.’

In de verhalen komt steeds hetzelfde ­patroon naar boven: Abu Ali kent een aantal Joodse eigenaars met veel panden in de Joodse wijk, Borgerhout en Deurne en weet van hen welke studio’s beschikbaar zijn of wanneer er eentje vrijkomt. Wanneer een vluchteling zijn hulp vraagt, stelt hij eerst voor om enkele appartementen te bezichtigen. Hij heeft de sleutels. Eenmaal een vluchteling zijn keuze heeft gemaakt, noemt hij zijn prijs. Direct te betalen. Daarna stuurt hij de kandidaat-huurder naar het kantoor van de eigenaar om het contract te tekenen. Vanaf dan duikt geregeld de naam op van Abu Osama, een ­andere Syriër wiens echte naam Z.A. is. Hij int de huurwaarborg. Cash. Volgens meerdere vluchtelingen is ook Abu Osama een informele makelaar, kennen Abu Ali en Abu Osama elkaar al jaren en werken ze nu eens samen, dan weer apart. Vandaag heeft Abu Osama een supermarkt in Merksem.

In enkele huurcontracten voor appartementen die vluchtelingen via Abu Ali hebben gevonden, vinden we de naam en het telefoonnummer van een Joodse verhuurder – een rabbijn. Hij kent Abu Ali, maar zegt dat hij al een tijdje niet meer met hem samenwerkt. Volgens de eigenaar heeft Abu Ali ook nooit echt in opdracht van hem heeft gewerkt. ‘We hebben elkaar ­ontmoet toen hij met een huurder langskwam. De sleutels van appartementen kreeg hij meestal van huurders die wilden vertrekken. Dan regelde hij dat hij een ­andere huurder vond. Ik heb gehoord dat hij daarvoor geld vroeg, maar heb nooit ­gezien dat hij werd betaald. Als dat is ­gebeurd, was dat buiten mijn wil om.’

‘Immokantoren willen vluchtelingen met een leefloon niet helpen. Niemand slaapt graag in het station of op straat. Dus betaal je iemand die jou wel kan helpen’M.H. alias Koning BE Man die via Facebook appartementen en studio’s aanbiedt M.H. alias Koning BE  Man die via Facebook appartementen en studio’s aanbiedt

Over bedragen kan soms worden onderhandeld. Tegenwoordig vraagt Abu Ali 500 euro, maar een vluchteling die een ­groter appartement zocht om zijn gezin uit­ Jemen te kunnen laten overkomen, betaalde uiteindelijk 300 euro. Toen een student hoorde dat zijn moeder 350 euro aan Abu Ali had betaald om voor hem een studio te vinden, confronteerde hij hem daarmee: ‘Ik vond dat hij profiteerde. Ik heb ruzie met hem gemaakt en heb ermee gedreigd om aan de politie te zeggen waar hij mee bezig was. “We zijn allemaal Arabieren, je moet mij dat niet misgunnen”, zei hij. Maar ik denk dat hij bang was, want hij heeft mij toen de helft van het geld ­teruggegeven.’

Ook sans-papiers zijn vaak afhankelijk van tussenpersonen om onderdak te ­vinden. Door hun kwetsbare situatie lijken ze nog meer te moeten ophoesten. Zo ­vertelt een Marokkaanse vader zonder ­papieren die Abu Ali 600 euro betaalde en zijn cash betaalde huurwaarborg van 1.200 euro nooit heeft teruggezien, dat hij ­bedreigingen kreeg nadat hij over de praktijken van Abu Ali en Abu Osama een boekje had opengedaan. Hij woont nog altijd in Antwerpen. ‘Zodra ik papieren heb, stap ik naar de politie’, zegt hij.

Vicieuze cirkel

Omdat veel vluchtelingen in de jungle die de huurmarkt is, op zichzelf aangewezen zijn, hoeft het niet te verbazen dat ze vaak naar Antwerpen trekken waar al een grote gemeenschap woont die ze kunnen aanspreken. Zeker in de nasleep van de vluchtelingencrisis van 2015 heeft dat van Antwerpen een speeltuin gemaakt voor selfmade makelaars die meestal zelf als vluchteling uit Syrië, Irak of Palestina naar ons land zijn gekomen en vandaag misbruik maken van de kwetsbaarheid van andere nieuwkomers.

Een Syrische vluchteling schetst de vicieuze cirkel die is ontstaan. ‘Veel vluchtelingen verhuizen vaak omdat ze altijd op zoek zijn naar die studio die een beetje beter is. Wie telkens een makelaar heeft moeten ­betalen, zal de volgende keer dat hij zijn huurcontract tijdig wil verbreken, zelf een andere vluchteling proberen te vinden die zijn plaats kan innemen, en zal van die persoon ook geld vragen. Dat maakt van hen nog geen slechte mensen. Maar daarom is het bijna een ongeschreven wet dat je moet betalen, zeker in Antwerpen.’

Daarvan getuigt het parcours van een Irakees in Deurne. Hij is de voorbije jaren al vijf keer verhuisd. ‘De eerste keer heb ik een makelaar 200 euro betaald. Hij vroeg 500 euro extra voor de meubelen in het appartement. Toen ik naar Deurne wilde verhuizen en de meubelen wilde meenemen, zei de eigenaar dat die van hem waren. De tweede keer betaalde ik Abu Ali 200 euro. Ook aan hem betaalde ik 400 euro extra voor de meubelen. Deze keer waren ze wel van mij. De derde keer heb ik een makelaar uit Irak – een vrouw – 200 euro betaald voor een appartement in Merksem. De vierde keer heb ik een Syrische makelaar uit ­Nederland 200 euro betaald. De vijfde keer heb ik zelf een andere huurder gevonden om mijn plaats in te nemen en heb ik hem ook 200 euro gevraagd. Ik had mijn lesje geleerd.’

De namen van de vluchtelingen, tussen­personen en eigenaars die we hebben gesproken, zijn bij de redactie bekend. Van alle gesprekken met tussenpersonen waarin zij over bedragen spreken, beschikt de redactie over bewijsmateriaal zoals screenshots of audio-opnames

 

Het kan ook anders, zoals in Nederland

Moeten vluchtelingen in andere EU-landen ook tussenpersonen betalen om een studio te vinden? In Nederland alvast niet. Erkende vluchtelingen mogen daar niet vrij kiezen waar ze wonen en staan er ook niet alleen voor om iets te vinden, zoals in Vlaanderen. Het is de overheid die hen helpt een woning te zoeken. In principe kunnen ze die ook niet weigeren.

Zodra een vluchteling in Nederland zijn verblijfspapieren krijgt, peilt het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) naar zijn opleiding, werkervaring, ambities en ­sociaal en familiaal netwerk in ­Nederland. Op basis daarvan stuurt het COA de vluchteling eerst naar een asielopvang in de buurt van de gemeente waar hij de beste kansen heeft om te integreren. Binnen de twee weken koppelt het COA de vluchteling aan een gemeente. Die gaat dan op zoek naar geschikte huisvesting, meestal een sociale huurwoning. Elke gemeente in ­Nederland is verplicht om elk jaar een bepaald aantal vluchtelingen te huisvesten.

Als een gemeente niet direct een woning vindt, kan het zijn dat een vluchteling er langer in de asiel­opvang moet blijven dan hier het ­geval is. Maar als hij die opvang ­verlaat, is hij wel zeker dat hij naar een geschikte woning gaat.

Ook gezinshereniging gebeurt onder begeleiding. Eerst gaat de overheid op zoek naar een woning die geschikt is voor de hele familie. Als dat niet lukt, zal de gezinshereniging in de asielopvang gebeuren. Dat wil zeggen dat een vluchteling eerst met zijn familie in de asiel­opvang verblijft, tot de overheid een woning heeft gevonden die groot genoeg is. (yd)

Binnenland
  1. Jongen (11) valt van dak in Seraing
  2. Twee kleuters sterven bij brand in Lakens appartement
  3. Coronablog | Coens: ‘Geen vaccinpaspoort vragen aan jongeren voor kamp’
  4. MR-gemeenteraadslid neemt ontslag na aanwezigheid op La Boum 2
  5. Twee kinderen overleden bij woningbrand in Laken
  6. Twee kinderen omgekomen bij zware woningbrand in Laken
  7. ‘Ceo van leverancier mondmaskers regering opgepakt in Frankrijk’
  8. Rik Van de Walle herkozen als rector van de UGent
  9. Burgemeester onder vuur na te vroege prik: ‘Dit had ik nooit van haar verwacht’
  10. Federaal parket opent onderzoek na grote cyberaanval
  11. Achttien maanden cel gevorderd voor huurder na gasontploffing Antwerpen
  12. Video ‘Huwelijk’ van Lize Spit en Thomas Gunzig brengt Vlaamse en Franstalige literatuur samen
  13. Burgemeester van Sint-Truiden Veerle Heeren geeft dan toch toe: ‘Ja, ik ben gevaccineerd’
  14. Hoe Napoleon na 200 jaar nog steeds ons leven bepaalt
  15. Iraanse topspion verdacht van verijdelde terreuraanslag ziet ondanks maximumstraf af van beroep
  16. Video Koelbloedig gemeenteraadslid Nijlen vangt roofvogel die vergadering binnenvloog
  17. Gerecht zoekt cocaïnebaas Flor Bressers: ‘Hij is uiterst intelligent en geniet van geweld’
  18. Foto Cartoon van de dag - mei 2021
  19. Cijfers blijven dalen: gemiddeld minder dan 3.000 nieuwe coronabesmettingen per dag

De podcasts van De Standaard