camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

sars-CoV-2

Hoe het virus de wereld veroverde en onderweg besmettelijker werd

Het coronavirus dat nu de aardbol rondgaat, is besmettelijker dan het oorspronkelijke dat uit Wuhan vertrok. Hebben we daardoor minder kans om de pandemie te keren? Of een vaccin te vinden?

zaterdag 31 oktober 2020 om 3.25 uur

Wie besmet is met het gemuteerde virus, kan het gemakkelijker doorgeven, maar komt niet noodzakelijk doodziek in het ziekenhuis terecht. epa-efe

Eind maart zag de Leuvense viroloog Piet Maes (Rega Instituut KU Leuven) voor het eerst een nieuwe variant van het coronavirus opduiken onder de virusstalen die bij Belgische covid-patiënten waren afgenomen. Vergeleken met de oorspronkelijke virusstam die vanuit China naar Europa was gereisd, had dit exemplaar een mutatie ondergaan. De verandering in het ­genetische materiaal van het virus had geresulteerd in een minieme wijziging in de bouw van het krooneiwit, de ‘enterhaak’ waarmee het virus zich aan de slijmvliezen van onze luchtwegen vasthaakt. Een van de bouwstenen van dit krooneiwit, het aminozuur asparaginezuur, bleek vervangen te zijn door een ander aminozuur, glycine.

De verandering pakte niet slecht uit voor het virus, bleek al snel. De nieuwe variant verspreidde zich als een lopend vuurtje door Europa, en van daaruit naar Noord- en Zuid-Amerika. In Australië bleek hij ook al te zitten. Inmiddels is hij wereldwijd de dominante ­virusvariant geworden, zegt Maes. ‘Eind maart, begin april zagen we hem bij slechts twee op de honderd Belgische patiënten. Sinds september zijn zo goed als álle patiënten met deze virusvariant besmet. En dat is over de hele wereld zo.’

Moeilijker te bedwingen

De voorbije week werd duidelijk waaraan de nieuwe virusvariant zijn snelle opmars te danken heeft. Twee publicaties, een in het topblad Nature en een ander op de voorpublicatie-site Biorxiv, tonen dat het virus door de mutatie ­besmettelijker is geworden. Laboratoriumexperimenten tonen aan dat het makkelijker hecht op (op kweek gezette) menselijke luchtwegcellen – kennelijk is het krooneiwit door de mutatie handiger ­geworden in het enteren van onze cellen. De vermoedelijke con­sequentie is dat het ook mensen sneller besmet. Bovendien groeit de nieuwe mutant harder in menselijke luchtwegcelkweekjes, en maakt hij meer virusdeeltjes aan in de neuzen en kelen van hamsters en fretten, proefdieren die – wat ­covid-19 betreft – goed met mensen te vergelijken zijn.

‘Alle kandidaatvaccins die nu getest worden, zijn ontworpen op basis van de oude variant. Maar er is geen reden om aan te nemen dat die plots niet meer zouden werken’ ’ Johan Neyts Vaccin-expert Rega-Instituut 

De zogeheten D614G-mutatie (D is wetenschappelijk steno voor asparaginezuur, G voor glycine, en 614 slaat op de plaats van de mutatie) is vermoedelijk ontstaan in China. Ze stak in Europa voor het eerst de kop op in Lombardije in Noord-­Italië, bij de uitbraak van februari. Dat de nieuwe virusvariant ­besmettelijker is dan het oorspronkelijke sars-CoV-2-virus, dat eind vorig jaar voor het eerst opdook op een beestenmarkt in ­Wuhan, zou kunnen verklaren waarom Europa en Amerika vandaag zoveel meer last hebben om de epidemie eronder te krijgen dan China indertijd, waar de epidemie inmiddels is uitgedoofd. Het zou ook kunnen verklaren waarom de besmettingscijfers van de tweede Europese coronagolf minder snel dalen dan je op basis van een ver­gelijking met de eerste golf zou verwachten.

Maar niet dodelijker

De volgende vraag is natuurlijk: heeft de D614G-mutatie het virus ook dodelijker gemaakt? Het antwoord luidt: vermoedelijk niet. ­Diverse studies hebben uitge­wezen dat een infectie met de nieuwe virusvariant geen aantoonbare effecten heeft op de ernst van de klachten van patiënten. De ver­deling van het aantal mensen met milde, ernstige en fatale ziekte laat geen verschillen zien, zei de Nederlandse virologe Marion Koopmans in een recente internetvoordracht voor de Koninklijke Nederlandse Academie voor Wetenschappen.

Wel hebben patiënten die met de nieuwe variant besmet zijn, meer virus in hun neus en keel (ze zijn daardoor besmettelijker voor anderen), maar ze komen niet ­vaker in het ziekenhuis terecht.

Dat de nieuwe variant besmettelijker is dan het oorspronkelijke virus, kan verklaren waarom Europa zoveel meer last heeft om de epidemie eronder te krijgen dan China indertijd

Volgens viroloog Johan Neyts, vaccinexpert bij het Leuvense ­Rega-Instituut, heeft de mutatie waarschijnlijk geen nadelige ­gevolgen voor onze kansen om een vaccin tegen covid-19 te vinden. De mutatie treft weliswaar (een klein onderdeel van) het krooneiwit van het virus, waartegen de antistoffen zijn gericht die een vaccin moet ­opwekken. Maar de globale vorm van het krooneiwit wijzigt nagenoeg niet, zodat de antistoffen die de nieuwe virusvariant opwekt, waarschijnlijk nauwelijks verschillen van degene die de oude variant ­genereerde.

‘Alle kandidaat-vaccins die nu getest worden, zijn ontworpen op basis van de oude variant’, zegt Neyts. ‘Maar er is geen reden om aan te nemen dat die plots niet meer zouden werken tegen de nieuwe variant.’

Ook de werking van bestaande en de ontwikkeling van nieuwe ­virusremmende medicijnen komt volgens Neyts door de mutatie niet in het gedrang. ‘De meeste virusremmers mikken op de “motor” van het virus. Dat zijn eiwitten van zijn binnenkant, die het virus ­gebruikt om zich te vermenig­vuldigen. Een verandering aan het krooneiwit, dat langs de buitenkant van het virus zit, levert dan geen probleem op.’

 

Duitsland sloeg eerste invasie af

Op 20 januari landde een zakenvrouw vanuit Shanghai op de luchthaven van München. Zonder het te weten, droeg ze het coronavirus bij zich. Tijdens haar verblijf in Beieren stak de vrouw zestien Duitse collega’s aan. Zij zouden op Europese ­bodem de eerste covid-19-patiënten worden. De veronderstelling was dat het virus zich vervolgens naar Noord-Italië verspreid zou hebben, om daar de uitbraak in Lombardije te veroorzaken die vervolgens de rest van Europa aanstak.

Maar dat scenario klopt niet, rapporteerden onderzoekers ­onder leiding van Philippe ­Lemey (KU Leuven) vrijdag in het vakblad Science. Door de opeenvolging van mutaties in het virus te reconstrueren, konden zij het spoor dat sars-CoV-2 bij zijn verovering van Europa trok, in kaart brengen. De reconstructie leert dat de Duitsers erin slaagden om de eerste inval van het ­virus af te slaan. Door de patiënten meteen te isoleren en alle mensen met wie ze in contact waren geweest in quarantaine te plaatsen, konden ze de besmettingshaard doven.

De genvariant die door de vrouw uit Shanghai werd geïmporteerd was niet de variant die in Bergamo opdook. Die werd rechtstreeks vanuit China in Italië geïmporteerd, vermoedelijk rond 28 januari. Vandaaruit stak het virus de rest van ­Europa aan, en viel het Duitsland een tweede keer binnen. Die tweede aanval kon niet meer afgeslagen worden. (hvde)

De podcasts van De Standaard