Polen maakt abortus zo goed als onmogelijk
Protesten tegen de abortuswet, met aandacht voor de coronamaatregelen. Foto: AFP

Het Poolse grondwettelijke hof verbiedt abortus in geval van ernstige afwijkingen van de foetus. Een verregaande verstrenging van abortuswetging die al tot de strengste in de EU behoorde.

Het Poolse grondwettelijke hof heeft bepaald dat gevallen waarin een foetus ernstige en onherstelbare afwijkingen vertoont, niet langer in aanmerking komen voor abortus. Die categorie maakte zo’n 98 procent van alle wettelijke abortussen — vorig jaar waren dat er ongeveer 1.100 — uit in Polen. Het arrest van het hof komt daarmee neer op een nagenoeg totaal verbod in een land waar de regels rond vroegtijdige afbreking van de zwangerschap al bij de strengste in de EU hoorden. Alleen in geval van verkrachting of ernstig gevaar voor gezondheid of leven van de moeder is abortus nog toegestaan.

Eind vorig jaar verzochten parlementsleden van de nationaalconservatieve regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), samen met collega’s van uiterst-rechtse en populistische partijen, het tribunaal om de regels rond abortus te toetsen aan een aantal principes uit de Poolse grondwet, waaronder menselijke waardigheid, het recht op leven en het verbod op discriminatie. De volksvertegenwoordigers noemden onderbreken van de zwangerschap bij ernstige afwijkingen ‘eugenetische abortus’. Ze werden daarbij aangemoedigd door een goed georganiseerde lobby van conservatieve juridische activisten.

Vrouwenstakingen

Het arrest is ook een tastbaar gevolg van de pletwals die PiS de afgelopen jaren door de Poolse rechtspraak liet gaan. Het grondwettelijke hof was het eerste orgaan dat de partij volstopte met eigen benoemingen — volgens hun voorgangers deels op ongrondwettelijke wijze — na haar verkiezingstriomf in 2015.

Eerdere plannen om gelijkaardige restricties op het recht op abortus door te voeren in het parlement, ontketenden in 2016 en 2018 al massale ‘vrouwenstakingen’ en protesten doorheen het land. Die veroorzaakten zoveel onrust dat PiS het idee in de koelkast stopte. Voor PiS-partijvoorzitter Jaroslaw Kaczynski was de moeilijkheid steeds om het strikte anti-abortusstandpunt van hardliners in zijn achterban te verzoenen met een grotere aanvaarding van abortus bij de bredere bevolking. Door die keuze over te laten aan het door PiS omgebouwde grondwettelijke tribunaal, hoeft de partij niet langer de absolute eindverantwoordelijkheid te dragen voor een controversiële beslissing. Tegelijk hebben de hardliners gekregen wat Kaczynski eerder beloofde: ‘verzekeren dat zelfs moeilijke zwangerschappen, waar het kind veroordeeld is tot de dood of ernstig misvormd, zullen eindigen met een geboorte, zodat het kind gedoopt en begraven kan worden en een naam kan krijgen.’